متاتارسها پنج استخوان بلند جلوی پا هستند که از وسط کف پا شروع میشوند و به ریشهی انگشتان میرسند؛ همان استخوانهایی که روی پشت پا با دست لمس میکنید. شکستگی متاتارس از شایعترین آسیبهای پاست و خبر خوب این است که طبق AAOS بیشتر آنها بدون جراحی جوش میخورند.
اما همهی متاتارسها یکجور رفتار نمیکنند: متاتارس اول بعد از جااندازی بهسختی در جای خود میماند و بخشی از متاتارس پنجم خونرسانی ضعیفی دارد. در این مقاله توضیح میدهم متاتارس کجاست، شکستگی آن چه علائمی دارد، درمان هر متاتارس چه تفاوتی دارد، جوشخوردن چقدر طول میکشد و چه زمانی به جراحی میرسیم.
متاتارس کجاست و استخوانهای متاتارس چه کاری انجام میدهند؟
پا سه بخش دارد: پشت پا (مچ و پاشنه)، میانهی پا و جلوی پا. متاتارسها استخوانهای بلند جلوی پا هستند که از قوس پا تا انگشتان امتداد دارند؛ هر انگشت یک متاتارس دارد و از سمت شست، اول تا پنجم شمارهگذاری میشوند. متاتارس اول پشت شست و متاتارس پنجم در لبهی بیرونی پا، پشت انگشت کوچک، قرار دارد.
هنگام قدمبرداشتن، وزن بدن در آخرین لحظه روی سر متاتارسها پخش میشود و آنها پا را از زمین جدا میکنند. به همین دلیل هر چیزی که شکل یا طول یک متاتارس را تغییر دهد، ممکن است فشار را به متاتارسهای کناری منتقل کند. گاهی بعد از شکستگی متاتارس درد زیر پنجه (متاتارسالژیا) باقی میماند؛ دربارهی این درد در متاتارسالژیا: درد زیر پنجه پا و راه درمان نوشتهام.
طبق StatPearls، در آسیبهای شغلی متاتارس پنجم شایعترین متاتارس شکسته (۲۳ درصد) است و بعد از آن متاتارس سوم. در کودکان هم شکستگی متاتارسها ۶۱ درصد کل شکستگیهای پا را تشکیل میدهد.
| کدام متاتارس | درمان رایج | نکتهی مهم |
|---|---|---|
| اول (پشت شست) | اغلب تثبیت با پیچ یا پلاک | بهدلیل کشش عضلات بعد از جااندازی بسته بهسختی در جای خود میماند (StatPearls) |
| دوم، سوم و چهارم (میانی) | معمولاً بدون جراحی: گچ یا بوت راهرفتنی | زاویهی بیش از ۱۰ درجه یا جابهجایی بیش از ۳ تا ۴ میلیمتر یعنی جااندازی (StatPearls) |
| پنجم، کندهشدگی قاعده | کفش کفسفت، بوت یا گچ راهرفتنی | معمولاً با درمان غیرجراحی جوش میخورد (StatPearls) |
| پنجم، شکستگی جونز | ۶ تا ۸ هفته گچ بدون وزنگذاری؛ در ورزشکاران اغلب جراحی | جوشنخوردن تا ۱۵ تا ۳۰ درصد (StatPearls) |
| چند متاتارس با تغییر شکل | جراحی با پین، پلاک یا پیچ | آسیب لیسفرانک باید رد شود (AAOS، StatPearls) |
علائم شکستگی متاتارس چیست؟
طبق AAOS، علائم اصلی شکستگی متاتارس درد و ورم است، همراه با کبودی یا تغییر رنگی که به نواحی اطراف پا میرسد و درد هنگام وزنگذاشتن. StatPearls از حساسیت با فشار، صدای ساییدگی قطعات، کبودی، تغییر شکل و ورم روی جلوی پا نام میبرد و میگوید بیماران اغلب بهسختی میتوانند روی پا وزن بگذارند یا با هر قدم درد شدید دارند.
شکستگی متاتارس دو شکل دارد. نوع حاد بعد از ضربهی مستقیم، مثل افتادن جسم سنگین روی پا، یا پیچخوردن پا ایجاد میشود. نوع استرسی ترک کوچکی است که از فعالیت تکراری یا افزایش ناگهانی فشار ورزشی میآید و در دوندهها و ورزشهای پرضربه شایعتر است (AAOS).
حتی اگر با درد میتوانید راه بروید، طبق AAOS بهتر است زود معاینه شوید، چون شکستگی درماننشده ممکن است به درد مزمن و آرتروز برسد. تشخیص با عکس رادیولوژی از روبهرو، مورب و نیمرخ انجام میشود.
بله، در شکستگی استرسی ممکن است. AAOS میگوید شکستگی استرسی گاهی تا چند هفته بعد، وقتی بافت ترمیمی تشکیل شود، در عکس دیده نمیشود و ممکن است امآرآی لازم باشد. StatPearls هم میگوید بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز نوار روشنی دور شکستگی در عکس پیدا میشود. پس اگر درد ادامه دارد، معاینه و عکس را تکرار کنید.
درد و ورم جلوی پا بعد از ضربه یا پیچخوردن؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و عکس مشخص میکند کدام متاتارس آسیب دیده و درمان بدون جراحی کافی است یا نه.
شکستگی متاتارس اول چطور درمان میشود؟
متاتارس اول پشت شست قرار دارد و کوتاهتر و قطورتر از بقیه است. طبق StatPearls، نگهداشتن این استخوان در جای درست بعد از جااندازی بسته دشوار است، چون عضلات پا قطعات را بهسمت خود میکشند؛ به همین دلیل شکستگی متاتارس اول در بسیاری از موارد با پیچ یا پلاک تثبیت میشود.
تصمیم نهایی به میزان جابهجایی و ثبات شکستگی بستگی دارد و با معاینه و عکس گرفته میشود. اگر شکستگی بدون جابهجایی و پایدار باشد، ممکن است درمان با گچ یا بوت پیشنهاد شود؛ در این حالت پیگیری با عکس در هفتههای اول مهم است تا اگر قطعه جابهجا شد، فرصت اصلاح از دست نرود.
وقتی چند متاتارس همزمان شکستهاند، بهویژه در قاعدهی آنها، در شکستگی قاعدهی متاتارسها، پزشک ممکن است برای بررسی مفصل لیسفرانک تصویربرداری بیشتری بخواهد. دربارهی این آسیب در آسیب لیسفرانک: علل، علائم و روشهای درمان توضیح دادهام.
شکستگی متاتارسهای میانی و پنجم چه درمانی دارد؟
طبق AAOS، بیشتر شکستگیهای تنهی متاتارس با یک دورهی کوتاه بالا نگهداشتن پا و محدود کردن وزنگذاری شروع میشوند و بعد وزنگذاری کمکم در گچ یا بوت راهرفتنی بیشتر میشود؛ معمولاً بدون جراحی. StatPearls گچ راهرفتنی کوتاه به مدت ۴ تا ۶ هفته را برای بسیاری از شکستگیهای بدون جابهجایی ذکر میکند. پس برخلاف باور رایج، در بیشتر شکستگیهای متاتارس میانی لازم نیست ماهها پا را کاملاً روی زمین نگذارید؛ برنامه را جراح تعیین میکند.
جراحی برای متاتارسهای میانی وقتی مطرح است که جابهجایی زیاد باشد. StatPearls معیاری را آورده است که طبق آن هر شکستگی متاتارس با زاویهی بیش از ۱۰ درجه یا جابهجایی بیش از ۳ تا ۴ میلیمتر باید جااندازی شود. به گفتهی AAOS، شکستگی چند متاتارس همراه با تغییر شکل یا ناپایداری پا هم با پین، پلاک یا پیچ تثبیت میشود.
متاتارس پنجم داستان جداگانهای دارد. StatPearls قاعدهی آن را به سه ناحیه تقسیم میکند: کندهشدگی برجستگی قاعده که معمولاً با کفش کفسفت، بوت یا گچ راهرفتنی خوب میشود؛ شکستگی جونز که بهدلیل خونرسانی ضعیف تا ۱۵ تا ۳۰ درصد جوش نمیخورد؛ و شکستگی استرسی کمی جلوتر. جزئیات درمان جونز را در شکستگیهای قاعده پنجم متاتارس (Jones Fracture) و برای ورزشکاران در شکستگی جونز در ورزشکاران: چرا جراحی میشود؟ نوشتهام.
شکستگی متاتارس چقدر طول میکشد تا جوش بخورد؟
طبق AAOS، شکستگیهای متاتارس معمولاً در ۶ تا ۸ هفته آنقدر جوش میخورند که بتوان روی پا وزن گذاشت، اما ممکن است بیشتر طول بکشد. StatPearls هم میگوید بیشتر شکستگیهای حاد و بدون جابهجایی متاتارس پنجم با درمان غیرجراحی تا ۶ تا ۸ هفته جوش میخورند.
برای شکستگی جونز، StatPearls بیحرکتی ۶ تا ۸ هفته را ذکر میکند و اگر جوشخوردن تا حدود ۱۰ هفته عقب بیفتد، جراحی مطرح میشود. شکستگی استرسی ناحیهی سوم متاتارس پنجم ممکن است با درمان غیرجراحی تا ۲۰ هفته بیحرکتی لازم داشته باشد.
جوشخوردن در عکس به معنی تمامشدن همهی علائم نیست. AAOS یادآوری میکند ورم ممکن است تا چند ماه پوشیدن کفش را دشوار کند. زمان برگشت به دویدن و ورزش را جراح بر اساس عکس پیگیری و میزان درد تعیین میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
AAOS میگوید اگر فکر میکنید پایتان شکسته، باید هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید. تا زمان معاینه، طبق همین منبع پا را بالا نگه دارید، یخ بگذارید، وزنگذاری را محدود کنید و پا را با باند نرم و سبک ببندید.
این نشانهها مراجعهی فوریتری لازم دارند: ناتوانی در وزنگذاشتن روی پا، تغییر شکل آشکار جلوی پا، زخم باز روی محل آسیب، و بیحسی یا سردی انگشتان. اگر هم درد لبهی بیرونی پا هفتهها با وجود استراحت ادامه دارد، باید شکستگی جونز یا شکستگی استرسی بررسی شود، چون احتمال جوشنخوردن آنها بیشتر است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
در شکستگی متاتارس، سؤال مهم فقط این نیست که کدام استخوان شکسته، بلکه این است که کجای آن استخوان و با چه جابهجایی. دو بیمار با «شکستگی متاتارس پنجم» ممکن است یکی با کفش طبی خوب شود و دیگری جراحی لازم داشته باشد. برای همین پیش از تصمیم، عکس را از چند زاویه با دقت میخوانم و پیگیری هفتههای اول را جدی میگیرم.
پرسشهای متداول
متاتارس کجاست؟
متاتارسها پنج استخوان بلند جلوی پا هستند که از قوس کف پا تا ریشهی انگشتان امتداد دارند. از سمت شست اول تا پنجم شمارهگذاری میشوند و متاتارس پنجم در لبهی بیرونی پاست.
شکستگی متاتارس اول جراحی لازم دارد؟
در بسیاری از موارد بله. به گفتهی StatPearls، بهدلیل کشش عضلات این استخوان بعد از جااندازی بسته بهسختی در جای خود میماند و اغلب با پیچ یا پلاک ثابت میشود. شکستگی بدون جابهجایی و پایدار ممکن است با گچ و پیگیری درمان شود.
با شکستگی متاتارس میتوان راه رفت؟
بستگی دارد. در بسیاری از شکستگیهای میانی، طبق AAOS بعد از یک دورهی کوتاه محدودیت، وزنگذاری در بوت یا گچ کمکم بیشتر میشود. اما شکستگی جونز معمولاً ۶ تا ۸ هفته بدون وزنگذاری درمان میشود.
شکستگی متاتارس چند هفته طول میکشد؟
بیشتر شکستگیها در ۶ تا ۸ هفته آنقدر جوش میخورند که بتوان روی پا وزن گذاشت، ولی ممکن است بیشتر طول بکشد. ورم میتواند تا چند ماه باقی بماند.
فرق شکستگی متاتارس پنجم با شکستگی جونز چیست؟
شکستگی جونز نوع خاصی از شکستگی متاتارس پنجم است که در ناحیهای با خونرسانی ضعیف رخ میدهد و احتمال جوشنخوردنش بیشتر است. کندهشدگی قاعدهی متاتارس پنجم معمولاً با کفش کفسفت یا بوت خوب میشود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
شکستگی متاتارس بعد از چند هفته هنوز درد دارد؟
دیرجوشخوردن، بهویژه در متاتارس پنجم، باید زود بررسی شود. برای ارزیابی با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
