پاسخ کوتاه: متاتارسالژیا یعنی درد در ناحیهی زیر پنجهی پا، همانجا که سر استخوانهای کفپایی به زمین فشار میآورند. این یک بیماری واحد نیست، یک محل درد است — و درمانش وقتی جواب میدهد که علتِ زیربنایی مشخص شود.
درد زیر پنجه از کجا میآید؟
در حالت طبیعی، وزن بدن هنگام برداشتن قدم روی پنج ستون کف پا پخش میشود. هر چیزی که این توزیع را بههم بزند، فشار را روی یک یا دو نقطه متمرکز میکند.
شایعترین عاملها: کفش نامناسب و پاشنهبلند، انحراف شست پا که بار را به انگشت دوم و سوم منتقل میکند، سفتی تاندون آشیل، و تغییر شکل انگشتان.
افزایش ناگهانی فعالیت هم عامل شایعی است؛ بهخصوص در کسانی که یکباره پیادهروی یا دویدن را زیاد میکنند.
| محل و نوع درد | تشخیص محتمل |
|---|---|
| فشار روی سر استخوان کفپایی، همراه با پینه | متاتارسالژیا |
| درد بین انگشتان سوم و چهارم با بیحسی | نوروم مورتون |
| درد پشت پا با تورم موضعی و پیشرونده | شکستگی استرسی |
| درد و تورم دقیقاً روی یک مفصل انگشت | التهاب کپسول مفصل |
| درد همراه با انحراف شست | انتقال بار به انگشتان دوم و سوم |
علائم چطور است؟
درد سوزشی یا فشارمانند زیر پنجه که با ایستادن و راه رفتن بیشتر و با درآوردن کفش و استراحت کمتر میشود.
بسیاری از بیماران میگویند حس میکنند سنگریزهای زیر پنجهشان است یا جوراب زیر پایشان جمع شده. این توصیف تقریباً همیشه به همین ناحیه اشاره دارد.
پینهی سفت زیر پنجه هم نشانهی مهمی است: پینه دقیقاً جایی میسازد که فشار زیاد است و مثل یک نقشه، محل مشکل را نشان میدهد.
اگر پد دقیقاً زیر نقطهی دردناک قرار بگیرد، فشار را بیشتر میکند نه کمتر. جای درست آن کمی عقبتر است تا وزن را قبل از رسیدن به سر استخوان کفپایی بردارد. همین چند میلیمتر، تفاوت بین بهبود و بدترشدن است.
زیر پنجهی پایتان میسوزد؟
معاینه مشخص میکند مشکل از توزیع فشار است یا از عصب.
با چه چیزهایی اشتباه میشود؟
نوروم مورتون، شایعترین اشتباه است. در آن، درد بیشتر بین انگشتان سوم و چهارم حس میشود و اغلب با بیحسی یا شوک همراه است.
شکستگی استرسی استخوان کفپایی هم شبیه است، ولی درد آن معمولاً روی پشت پا و همراه با تورم موضعی است و با فعالیت بهشکل پیشرونده بدتر میشود.
التهاب کپسول مفصل انگشت و آسیب صفحهی زیر مفصل هم میتوانند همین محل را دردناک کنند — و درمان هرکدام فرق دارد.
تشخیص چطور انجام میشود؟
معاینه و پیداکردن نقطهی دقیق درد، مهمترین بخش کار است. فشار روی سر استخوان کفپایی در مقابل فشار بین دو انگشت، دو تشخیص متفاوت را از هم جدا میکند.
بررسی محل پینهها، شکل انگشتان، وضعیت شست پا و انعطاف تاندون آشیل هم بخشی از همین معاینه است.
رادیوگرافی ایستاده برای بررسی وضعیت استخوانها و انحرافها گرفته میشود. سونوگرافی یا امآرآی وقتی اضافه میشود که به نوروم یا آسیب بافت نرم شک باشد.
درمان از کجا شروع میشود؟
از کفش. کفش پنجهپهن با کف نهچندان نازک و پاشنهی کوتاه، در بسیاری از بیماران بخش عمدهی درد را برمیدارد. پاشنهبلند بدترین انتخاب برای این ناحیه است.
قدم دوم، پد متاتارس است: یک برجستگی کوچک که کمی پشتِ نقطهی دردناک قرار میگیرد و فشار را از روی سر استخوان برمیدارد. محل قرارگرفتن این پد، کل اثر آن را تعیین میکند.
قدم سوم، کشش تاندون آشیل و ساق. سفتی این ناحیه، پنجهی پا را زودتر و محکمتر به زمین فشار میدهد و یکی از عوامل قابلاصلاح شایع است.
کِی جراحی مطرح میشود؟
وقتی درد با کفش مناسب، پد و تمرین کنترل نشود و علت ساختاری مشخصی وجود داشته باشد که با درمان غیرجراحی برطرف نمیشود.
در این موارد، هدف جراحی اصلاح همان علت است: تنظیم طول یا ارتفاع استخوان کفپایی، اصلاح انحراف شست، یا اصلاح تغییر شکل انگشتان.
اگر انحراف شست پا عامل اصلی انتقال بار باشد، درمان آن مقدم است. معیارهای این تصمیم را در مقالهی جراحی هالوکس والگوس چه زمانی ضروری است نوشتهام.
پینه را چه کنیم؟
پینه، نتیجه است نه علت. تراشیدن آن درد را موقتاً کم میکند ولی تا وقتی فشار زیرش برداشته نشود، دوباره برمیگردد.
تراشیدن خانگی با تیغ هم توصیه نمیشود، بهخصوص در بیماران دیابتی یا کسانی که حس پایشان کم است؛ چون میتواند به زخم و عفونت ختم شود.
درمان درست، برداشتن فشار است: کفش، پد و در صورت لزوم اصلاح ساختاری.
چه چیزهایی در خانه کمک میکند؟
کاهش موقت فعالیتهای ضربهای و جایگزینی آنها با شنا یا دوچرخه تا وقتی التهاب فروکش کند.
کشش روزانهی ساق و تاندون آشیل روبهروی دیوار، و تمرین تقویت عضلات کوچک کف پا مثل جمعکردن حوله با انگشتان.
و کنترل وزن. هر کیلوگرم اضافه، در هر قدم چند برابر روی پنجهی پا فشار میآورد. ارتباط وزن و مشکلات پا را در مقالهی نقش کاهش وزن در صافی کف پا توضیح دادهام.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر درد بیش از چند هفته با وجود تغییر کفش ادامه دارد، اگر تورم موضعی روی پشت پا دارید، یا اگر درد با بیحسی و گزگز همراه است.
درد پیشروندهای که در استراحت هم وجود دارد، یا ناتوانی در تحمل وزن، باید سریعتر بررسی شود؛ شکستگی استرسی یکی از تشخیصهای افتراقی است.
و در بیماران دیابتی، هر پینهی ضخیم یا تغییر رنگ پوست زیر پنجه باید جدی گرفته شود.
چقدر طول میکشد تا بهتر شود؟
وقتی علت مکانیکی باشد و کفش و پد درست انتخاب شوند، بیشتر بیماران در چند هفته تفاوت را حس میکنند. کاهش درد معمولاً تدریجی است نه ناگهانی.
اگر بعد از حدود دو ماه رعایت کامل، هیچ تغییری حس نکردید، یعنی یا علت درست تشخیص داده نشده یا عامل ساختاریای وجود دارد که با کفش و پد برداشته نمیشود. در این حالت ارزیابی دوباره لازم است، نه ادامهدادن همان مسیر.
و اگر درد در دورهی درمان بهجای کمشدن بیشتر شد، همانجا متوقف شوید و بررسی کنید؛ گاهی محل نادرست پد یا کفی، خودش نقطهی فشار تازه ساخته است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
درد زیر پنجهی پا، یک تشخیص نیست؛ یک آدرس است. تا وقتی نفهمیم چه چیزی فشار را به آنجا برده، هر درمانی موقتی میماند.
پرسشهای متداول
متاتارسالژیا خودبهخود خوب میشود؟
اگر علتش موقتی باشد، مثل افزایش ناگهانی فعالیت یا کفش نامناسب، بله. علت ساختاری معمولاً به درمان نیاز دارد.
پد متاتارس را کجا بگذارم؟
کمی پشت نقطهی دردناک، نه دقیقاً روی آن. جای درست را بهتر است در معاینه مشخص کنید.
کفش پاشنهبلند را باید کاملاً کنار بگذارم؟
استفادهی محدود اشکالی ندارد، ولی استفادهی روزمره یکی از عوامل اصلی این درد است.
پینه را بتراشم؟
تراشیدن خانگی توصیه نمیشود، بهخصوص در دیابت. درمان اصلی، برداشتن فشار است.
تزریق کورتون کمک میکند؟
در موارد منتخب و برای کنترل التهاب استفاده میشود، ولی جایگزین اصلاح علت نیست.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی درد پنجهی پا وقت بگیرید
تشخیص درست علت، تفاوت بین درمان مؤثر و درمان بینتیجه است.
منابع
