شکستگی جونز شکستگی قاعدهی استخوان پنجم متاتارس در لبهی خارجی پاست — و مهمترین نکتهاش این است که برخلاف بیشتر شکستگیهای پا، خودبهخود بهسختی جوش میخورد. دلیلش خونرسانی ضعیف همان نقطه است. در این مقاله میگوییم چرا این شکستگی فرق دارد، درمان با گچ و با جراحی چه نتیجهای میدهد و چه زمانی میشود به ورزش برگشت.
- درد و حساسیت دقیقاً روی لبهی خارجی پا، نزدیک وسط کف پا
- ناتوانی در وزنانداختن روی پا بعد از پیچخوردگی
- ورم و کبودی در سمت خارجی پا
- دردی که هفتههاست با استراحت خوب نمیشود (احتمال شکستگی استرسی)
شکستگی جونز دقیقاً کجاست؟
قاعدهی استخوان پنجم متاتارس به سه ناحیه تقسیم میشود و اسم هر شکستگی به ناحیهاش بستگی دارد. این تقسیمبندی مهم است چون درمان و پیشآگهی هر ناحیه کاملاً فرق میکند:
| ناحیه | نوع شکستگی | چطور اتفاق میافتد |
|---|---|---|
| ناحیه ۱ (برجستگی) | شکستگی کندگی — «شبهجونز» | پیچش پا به داخل همراه با خمشدن کف پا |
| ناحیه ۲ (محل اتصال) | شکستگی جونز واقعی | نیروی نزدیککننده با بلندشدن پاشنه |
| ناحیه ۳ (تنه) | شکستگی استرسی مزمن | میکروتروماهای تکرارشونده |
بسیاری از بیمارانی که فکر میکنند «شکستگی جونز» دارند، در واقع شکستگی ناحیه ۱ دارند که خیلی راحتتر جوش میخورد. جونزِ واقعی فقط ناحیه ۲ است.۱
چرا این شکستگی کند جوش میخورد؟
جواب در خونرسانی است. در ناحیه ۲ یک «منطقهی آبخیز» عروقی وجود دارد — جایی که خونرسانی از دو منبع به هم میرسد و هیچکدام کامل پوشش نمیدهند. وقتی شکستگی همانجا اتفاق میافتد، مسیرهای خونی قطع میشوند و استخوان با خون کم باید خودش را ترمیم کند.۱
نتیجهاش در عدد: نرخ جوشنخوردن در شکستگی جونز تا ۱۵ تا ۳۰ درصد گزارش شده است.۱ برای مقایسه، بیشتر شکستگیهای دیگر پا نرخ جوشنخوردنی نزدیک صفر دارند.
تصور کنید دو لولهی آب از دو طرف یک زمین را آبیاری میکنند و درست وسط زمین، فشار هر دو کم میشود. آن وسط، خشکترین نقطه است. در استخوان هم همین اتفاق میافتد: نقطهای که هیچکدام از دو منبع خونی بهخوبی به آن نمیرسند — و دقیقاً همانجا شکستگی جونز رخ میدهد.
درمان بدون جراحی: چقدر جواب میدهد؟
درمان غیرجراحی ناحیه ۲ یعنی ۶ تا ۸ هفته گچ کوتاه ساق بدون وزنانداختن.۱ (برای مقایسه، شکستگی ناحیه ۱ معمولاً با کفش سفت یا بوت و وزنانداختن محافظتشده در ۳ تا ۶ هفته خوب میشود.)
اما نتیجهاش همیشه خوب نیست. در مرور منابع، از هر سه شکستگی جونز که غیرجراحی درمان شده، یکی دوباره شکسته است. در یک مطالعهی مقایسهای، میزان شکست درمان در گروه گچ ۴۴ درصد بود.۲
جراحی چه نتیجهای دارد؟
روش استاندارد، پیچ داخل استخوانی است: یک پیچ از داخل کانال استخوان عبور داده میشود و دو قطعه را محکم به هم میفشارد.
| مطالعه | نتیجه |
|---|---|
| Porter و همکاران | بازگشت به ورزش بهطور میانگین ۷٫۵ هفته (بازه: ۱۰ روز تا ۱۲ هفته) |
| Mindrebo و همکاران | بازگشت کامل به ورزش تا ۸٫۵ هفته؛ جوشخوردن در عکس بهطور میانگین ۶ هفته |
| Mologne و همکاران | جوشخوردن بالینی تقریباً ۵۰٪ سریعتر از گچ |
این اعداد از مرور منابع درمان شکستگیهای پنجم متاتارس گرفته شدهاند.۲ در همان مرور، یک بررسی گذشتهنگر نرخ کلی جوشخوردن را ۹۸٫۵ درصد گزارش کرده، هرچند در ۲۷ درصد بیماران جوشخوردن با تأخیر بوده است.۲
نه. جراحی وقتی ترجیح دارد که بیمار ورزشکار باشد، شکستگی جابهجا شده باشد، یا بیمار نتواند ۶ تا ۸ هفته بدون وزنانداختن را تحمل کند. برای فرد کمتحرک با شکستگی بدون جابهجایی، گچ هنوز گزینهی معقولی است — به شرط پذیرفتن ریسک بالاتر جوشنخوردن.
تشخیص چطور انجام میشود؟
رادیوگرافی ساده معمولاً کافی است و ناحیهی شکستگی را نشان میدهد — و همین ناحیه است که درمان را تعیین میکند. در شکستگیهای استرسی ناحیه ۳ ممکن است عکس اولیه چیزی نشان ندهد؛ اگر درد لبهی خارجی پا هفتهها ادامه پیدا کند، تکرار عکس یا امآرآی لازم میشود.
⚠️ یک اشتباه رایج: شکستگی جونز اغلب با «پیچخوردگی سادهی مچ پا» اشتباه گرفته میشود، چون مکانیسم آسیب یکی است. تفاوت در محل دقیق درد است — در جونز، درد روی خودِ استخوانِ لبهی خارجی پاست، نه روی قوزک. مقایسهی این دو در درمان خانگی ضرب دیدگی مچ پا آمده است.
درد لبهی خارجی پا بعد از پیچخوردگی؟
در شکستگی جونز، ناحیهی دقیق شکستگی تعیین میکند گچ کافی است یا جراحی لازم — و این فقط با عکس مشخص میشود.
چرا در ورزشکاران معمولاً جراحی انتخاب میشود؟
سه دلیل عملی دارد: بازگشت سریعتر به ورزش، ریسک کمتر جوشنخوردن، و ریسک کمتر شکستگی دوباره. برای ورزشکاری که فصل مسابقه دارد، تفاوت بین ۷٫۵ هفته و احتمال ۳۳ درصدی شکستن دوباره، تصمیم را روشن میکند.
جزئیات این تصمیم در ورزشکاران را در شکستگی جونز در ورزشکاران: چرا جراحی میشود؟ نوشتهایم.
اگر جوش نخورد چه میشود؟
جوشنخوردن (نانیونیون) یعنی بعد از گذشت زمان کافی، دو قطعهی استخوان هنوز به هم نچسبیدهاند. نشانهاش درد مداوم لبهی خارجی پا هنگام راهرفتن است، حتی وقتی ورم خوابیده باشد.
خبر خوب این است که این حالت هم درمان دارد. در مرور منابع، شکستگیهای با تأخیر در جوشخوردن که غیرجراحی درمان شده بودند فقط ۴۴ درصد جوش خوردند، در حالی که با جراحی این عدد به ۹۷ درصد رسید. در موارد جوشنخوردهی کامل هم، تثبیت با پیچ در ۹۷ درصد موارد به جوشخوردن رسید.۲
یعنی حتی اگر مرحلهی اول درمان جواب نداده باشد، راهحل وجود دارد — ولی هر بار تأخیر، دورهی بیحرکتی و دوری از ورزش را طولانیتر میکند.
چه چیزی احتمال جوشخوردن را بیشتر میکند؟
| عامل | چرا مهم است |
|---|---|
| وزننینداختن کامل در دورهی تعیینشده | هر بار فشار، ترمیمِ تازهشکلگرفته را میشکند |
| ترک دخانیات | نیکوتین خونرسانی را کم میکند؛ در ناحیهای که از قبل کمخون است، اثرش دوچندان است |
| تصمیم درمانی زودهنگام | هرچه دیرتر تکلیف روشن شود، احتمال تأخیر در جوشخوردن بیشتر میشود |
| پیگیری با رادیوگرافی | نبودِ درد بهتنهایی نشانهی جوشخوردن نیست |
مراقبت بعد از درمان
- وزننینداختن تا اجازهی پزشک. در این شکستگی، تعجیل مستقیماً به جوشنخوردن میرسد.
- پرهیز از سیگار. مصرف دخانیات ترمیم استخوان را کند میکند و در شکستگیای که از قبل خونرسانی ضعیفی دارد، اثرش بیشتر است.
- پیگیری با عکس. جوشخوردن باید در رادیوگرافی تأیید شود، نه با نبودِ درد.
- بازگشت مرحلهای. حتی بعد از جوشخوردن، بازگشت ناگهانی به ورزش پرفشار ریسک شکستگی دوباره را بالا میبرد.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
شکستگی جونز تنها شکستگی پاست که در آن «صبر کنیم ببینیم چه میشود» میتواند گران تمام شود. وقتی نرخ جوشنخوردن تا یکسوم میرسد، تصمیم درمان باید از همان روز اول گرفته شود، نه بعد از شش هفته انتظار.
سؤالهای پرتکرار
شکستگی جونز چیست؟
شکستگی قاعدهی استخوان پنجم متاتارس در ناحیه ۲ (محل اتصال متافیز و دیافیز) در لبهی خارجی پا. بهخاطر خونرسانی ضعیف آن نقطه، کند جوش میخورد.
مدت زمان جوش خوردن استخوان متاتارس پنجم چقدر است؟
با جراحی، جوشخوردن در عکس بهطور میانگین حدود ۶ هفته گزارش شده و بازگشت به ورزش ۷٫۵ تا ۸٫۵ هفته. با گچ، ۶ تا ۸ هفته بدون وزنانداختن لازم است و روند کندتر پیش میرود.
شکستگی جونز حتماً جراحی میخواهد؟
نه، ولی ریسک جوشنخوردن با درمان غیرجراحی بالاست (۱۵ تا ۳۰٪). در ورزشکاران و شکستگیهای جابهجاشده، جراحی ترجیح دارد.
تفاوت شکستگی جونز با شبهجونز چیست؟
شبهجونز شکستگی کندگی در ناحیه ۱ (برجستگی) است و خیلی راحتتر جوش میخورد. جونز واقعی در ناحیه ۲ است.
چرا شکستگی جونز دوباره میشکند؟
چون همان خونرسانی ضعیف که جوشخوردن را کند میکند، استحکام نهایی را هم پایین میآورد. در منابع، از هر سه مورد غیرجراحی یکی دوباره شکسته است.
بعد از جراحی کِی میتوانم ورزش کنم؟
در مطالعات، میانگین بازگشت به ورزش ۷٫۵ هفته بوده با بازهی ۱۰ روز تا ۱۲ هفته. تصمیم نهایی با تأیید جوشخوردن در عکس گرفته میشود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
در شکستگی جونز، تصمیمِ روز اول مهمترین است
هرچه دیرتر تکلیف درمان روشن شود، احتمال جوشنخوردن بیشتر میشود.
منابع
