پاسخ کوتاه: شکستگی جونز در قاعدهی استخوان کفپایی پنجم رخ میدهد — ناحیهای که خونرسانی ضعیفی دارد و به همین دلیل کند جوش میخورد. در ورزشکاران، جراحی اغلب انتخاب اول است؛ نه چون شکستگی شدیدتر است، بلکه چون درمان غیرجراحی زمان زیادی میبرد و احتمال جوشنخوردن بالاتر است.
شکستگی جونز دقیقاً کجاست؟
لبهی خارجی پا را با دست دنبال کنید تا به برجستگی استخوانی نزدیک وسط پا برسید؛ شکستگی جونز کمی جلوتر از این برجستگی و در قاعدهی استخوان کفپایی پنجم اتفاق میافتد.
درست همین چند میلیمتر فاصله است که آن را از شکستگیهای شایعتر همان ناحیه جدا میکند. شکستگیهای نزدیکتر به برجستگی، خونرسانی بهتری دارند و معمولاً بدون جراحی خوب میشوند.
به همین دلیل تشخیص دقیق محل خط شکستگی روی عکس، تعیینکنندهی کل برنامهی درمان است. اگر میخواهید انواع شکستگیهای این ناحیه و تفاوتشان را کاملتر بخوانید، شکستگیهای قاعدهی استخوان کفپایی پنجم را ببینید.
| وضعیت | درمان معمول |
|---|---|
| شکستگی حاد در فرد کمتحرک | بیحرکتی و ممنوعیت وزنگذاری |
| شکستگی حاد در ورزشکار | اغلب ثابتسازی با پیچ |
| شکستگی استرسی با تشخیص دیرهنگام | جراحی، گاهی همراه با پیوند استخوان |
| جوشنخوردن بعد از درمان غیرجراحی | جراحی با پیوند استخوان |
| شکستگی نزدیکتر به برجستگی استخوانی | معمولاً بدون جراحی خوب میشود |
چرا کند جوش میخورد؟
این ناحیه در مرز دو منطقهی خونرسانی قرار دارد و عملاً کمترین جریان خون را در کل استخوان دریافت میکند. استخوانی که خون کمی میگیرد، کند بازسازی میشود.
مسئلهی دوم نیروست: لبهی خارجی پا در هر قدم و بهخصوص هنگام تغییر جهت، بار زیادی میگیرد. این نیرو دائماً محل شکستگی را تحت فشار میگذارد.
ترکیب این دو یعنی درمان غیرجراحی نیاز به بیحرکتی و ممنوعیت وزنگذاری طولانی دارد — و حتی با رعایت کامل هم احتمال جوشنخوردن وجود دارد.
شکستگی جونز در ناحیهای اتفاق میافتد که خونرسانیاش از دو طرف کم است. استخوانی که خون کمی میگیرد کند ترمیم میشود، و همین باعث شده این شکستگیِ ظاهراً کوچک، یکی از دردسرسازترین شکستگیهای پا باشد.
درد لبهی خارجی پا رها نمیکند؟
شکستگی استرسی در عکس اولیه ممکن است دیده نشود؛ بررسی دقیق لازم است.
چطور اتفاق میافتد؟
دو الگو وجود دارد. الگوی اول، آسیب حاد: چرخش ناگهانی پا هنگام تغییر جهت یا فرود، که در ورزشهای توپی شایع است.
الگوی دوم، شکستگی استرسی: درد لبهی خارجی پا که هفتهها قبل شروع شده، با فعالیت بدتر میشود و ورزشکار آن را «کوفتگی» فرض کرده است.
همین گروه دوم است که بیشتر دیر تشخیص داده میشود؛ و هرچه دیرتر تشخیص داده شود، احتمال جوشنخوردن بیشتر میشود.
علائم و تشخیص
درد و حساسیت دقیقاً روی لبهی خارجی پا، تورم موضعی، و درد هنگام تحمل وزن یا فشار روی همان نقطه.
رادیوگرافی معمولاً تشخیص را میدهد، اما در شکستگی استرسی زودرس ممکن است عکس اولیه طبیعی باشد. در این موارد امآرآی یا سیتیاسکن لازم میشود.
بررسی الگوی راه رفتن و شکل پا هم بخشی از ارزیابی است؛ پای با قوس بلند بار بیشتری روی لبهی خارجی میگذارد و ریسک تکرار را بالا میبرد.
چرا در ورزشکاران جراحی ترجیح داده میشود؟
چون درمان غیرجراحی به بیحرکتی و ممنوعیت وزنگذاری طولانی نیاز دارد و بازگشت به ورزش را بسیار عقب میاندازد.
علاوه بر این، احتمال جوشنخوردن یا شکستگی دوباره بعد از بازگشت به ورزش، در گروه غیرجراحی بالاتر گزارش شده است.
با ثابتسازی داخلی، محل شکستگی زیر فشار پایدار میماند و بازگشت به تمرین معمولاً زودتر و مطمئنتر انجام میشود.
جراحی چطور انجام میشود؟
روش رایج، گذاشتن یک پیچ در طول کانال استخوان است که دو قطعه را به هم فشرده میکند. برش کوچک است و معمولاً به بستری طولانی نیاز ندارد.
در شکستگیهای مزمن یا موارد جوشنخورده، ممکن است علاوه بر پیچ، پیوند استخوان هم استفاده شود تا محیط بهتری برای جوشخوردن ساخته شود.
انتخاب اندازهی پیچ به قطر کانال استخوان بستگی دارد؛ پیچ نامتناسب یکی از دلایل شناختهشدهی شکست است.
نقاهت و بازگشت به ورزش
بعد از جراحی، دورهای محدودیت وزنگذاری وجود دارد که مدتش را جراح تعیین میکند. سپس بازگشت تدریجی به تحمل وزن با بوت یا کفش مناسب.
بازگشت به ورزش با عکس تعیین میشود، نه با احساس ورزشکار. درد ممکن است زودتر از جوشخوردن استخوان از بین برود و همین گمراهکننده است.
برنامهی بازگشت باید مرحلهای باشد: دویدن مستقیم، بعد تغییر جهت، بعد پرش. اصول این مراحل را در مقالهی بازگشت به ورزش بعد از پیچخوردگی مچ پا نوشتهام.
چطور از تکرار جلوگیری کنیم؟
اصلاح عوامل مکانیکی: اگر قوس پا بلند است یا وزن بیش از حد روی لبهی خارجی میافتد، کفی مناسب میتواند بار را دوباره پخش کند.
کفش ورزشی متناسب با همان رشته و تعویض بهموقع آن. کفش فرسوده، ضربه را جذب نمیکند و بار را به استخوان منتقل میکند.
و مدیریت بار تمرین: افزایش ناگهانی حجم یا شدت تمرین، شایعترین زمینهساز شکستگی استرسی است. کمبود ویتامین D و تغذیهی ناکافی هم باید بررسی شوند.
چه زمانی باید مراجعه کرد؟
اگر بعد از چرخش پا نمیتوانید وزن بگذارید یا درد نقطهای روی لبهی خارجی دارید، همان روز باید عکس گرفته شود.
اگر درد لبهی خارجی پا هفتههاست ادامه دارد و با فعالیت بدتر میشود، حتی اگر بتوانید راه بروید، بررسی لازم است؛ این تصویر تیپیک شکستگی استرسی است.
نشانههای هشدار بعد از جراحی — درد ناگهانی، تب یا ترشح از محل زخم — هم منتظر ویزیت بعدی نمیمانند. فهرست کامل را در مقالهی درد بعد از عمل مچ پا آوردهام.
در دورهی درمان چه چیزی کمک میکند؟
رعایت دقیق ممنوعیت وزنگذاری، مهمترین کاری است که خودتان انجام میدهید. در این شکستگی، حتی چند قدم غیرمجاز در روز میتواند روند جوشخوردن را عقب بیندازد.
ترک سیگار هم اثر واقعی دارد. سیگار خونرسانی را کم میکند و در استخوانی که از ابتدا خون کمی میگیرد، این کاهش مستقیماً به جوشنخوردن نزدیک میشود.
و حفظ آمادگی بدنی در همین دوره: تمرین بالاتنه، شنا در صورت اجازه، و تمرینهای بدون تحمل وزن. ورزشکاری که آمادگیاش را حفظ کرده، بعد از جوشخوردن هفتهها زودتر به سطح قبلی برمیگردد.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
ورزشکارانی که درد لبهی خارجی پایشان را چند هفته تحمل میکنند، معمولاً همانهایی هستند که در نهایت جراحی سنگینتری لازم دارند. این شکستگی با صبر بهتر نمیشود.
پرسشهای متداول
شکستگی جونز حتماً جراحی لازم دارد؟
خیر. در افراد کمتحرک و شکستگی حاد بدون جابهجایی، درمان غیرجراحی ممکن است؛ ولی در ورزشکاران جراحی اغلب ترجیح دارد.
چقدر طول میکشد تا به ورزش برگردم؟
بستگی به روش درمان و روند جوشخوردن دارد و با عکسهای پیگیری تعیین میشود، نه با تقویم.
پیچ باید بعداً خارج شود؟
نه همیشه. برداشتن وقتی مطرح میشود که مزاحمت ایجاد کند.
چرا با وجود گچ جوش نخورد؟
خونرسانی ضعیف این ناحیه، مهمترین دلیل است؛ بهخصوص اگر تشخیص دیر انجام شده باشد.
چطور جلوی تکرارش را بگیرم؟
اصلاح توزیع فشار با کفی مناسب، کفش سالم و افزایش تدریجی بار تمرین.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی شکستگی پا وقت بگیرید
تشخیص زودهنگام، تفاوت بین یک پیچ ساده و جراحی با پیوند استخوان است.
منابع
