جراحی همسترینگ برای بیشتر آسیبهای این عضله لازم نیست. آن چیزی که تصمیم جراحی را میسازد، شدت درد نیست — جای پارگی است. اگر پارگی داخل خودِ عضله باشد، درمان معمولاً بدون جراحی پیش میرود؛ اما اگر تاندون از استخوان لگن کنده شده و فاصله گرفته باشد، ترمیم جراحی مطرح میشود. در ادامه میبینید دو عددی که جراح به آن نگاه میکند چیست، بعد از عمل هفتهبههفته چه اتفاقی میافتد، و چه زمانی باید سراغ پزشک بروید.

همسترینگ چیست و کجای پاست؟
همسترینگ نام یک عضله نیست، نام یک گروه سهعضلهای است: نیمهوتری، نیمهغشایی و دوسر رانی. این سه، عضلات پشت ران را میسازند.
هر سه از برجستگی نشیمنگاهی (همان استخوانی که وقتی مینشینید وزن رویش میافتد) شروع میشوند، از پشت ران پایین میآیند، از مفصل زانو عبور میکنند و نزدیک بالای ساق تمام میشوند.
کارشان دو چیز است: خمکردن زانو و بردن ران به عقب. همین عبور از زانو است که باعث میشود بعضیها به آن همسترینگ زانو بگویند و آسیبش با درد زانو اشتباه گرفته شود؛ رابطهی این دو را در همسترینگ و درد زانو یا لگن توضیح دادهایم.
برای تصمیم جراحی، این آناتومی فقط یک کاربرد دارد: مشخص میکند پارگی در تنهی عضله است یا در محل اتصال تاندون به استخوان. درجهبندی شدت پارگی موضوع جداگانهای است که در پارگی همسترینگ: درجهبندی، درمان و پیشگیری آمده است.
کدام آسیب همسترینگ جراحی میخواهد و کدام نه؟
جراحی بیشتر برای آولژن تاندون انجام میشود؛ یعنی حالتی که تاندون کاملاً از استخوان کنده میشود. کندهشدن از لگن (بالا) شایعتر از کندهشدن از ساق (پایین) است. برای پارگیهایی که داخل تنهی عضله هستند، جراحی روش معمول نیست.
دو عددی که جراح روی امآرآی اندازه میگیرد، تصمیم را میسازد: چند تاندون از سه تاندون کنده شده، و تاندون چند سانتیمتر از جای خودش فاصله گرفته است.
| وضعیت آسیب | تصمیم معمول |
|---|---|
| پارگی داخل تنهی عضله یا محل اتصال عضله به تاندون | بدون جراحی |
| کندهشدن ناقص یا کامل با فاصلهی ۲ سانتیمتر یا کمتر | اول درمان غیرجراحی |
| کندهشدن ۲ تاندون با فاصلهی بیش از ۲ سانتیمتر در فرد جوان و فعال | ترمیم جراحی |
| کندهشدن کامل هر سه تاندون با فاصلهی بیش از ۲ سانتیمتر | ترمیم جراحی |
| شکست درمان غیرجراحی در پارگی ۲ تاندون یا بیشتر | ترمیم جراحی |
| آسیب مزمن (بیش از ۲ ماه) با فاصلهی بیش از ۵ سانتیمتر | بازسازی، نه ترمیم ساده |
| آسیب یک تاندون که هنوز درمان غیرجراحی امتحان نشده | جراحی نه |
| بیمار سالمند و کمتحرک، یا آسیب مزمنِ بدون محدودیت عملکرد | جراحی نه |
یعنی «پارگی شدید» بهتنهایی مجوز جراحی نیست. پارگی شدیدِ داخل عضله هم ممکن است بدون جراحی درمان شود، و برعکس، کندهشدنی که درد کمتری دارد ولی فاصله گرفته است ممکن است ترمیم بخواهد.
از کجا بفهمیم تاندون کنده شده است؟
معاینه و شرح حال، اولین قدم است. این نشانهها به کندهشدن تاندون مشکوکترند:
- درد ناگهانی و تیز در پشت ران، گاهی همراه با حس «ترکیدن» یا صدا
- کبودی گسترده در پشت ران که روزهای بعد پایینتر هم میآید
- فرورفتگی قابللمس در پشت ران یا بالای آن، نزدیک استخوان نشیمنگاهی
- ناتوانی در تحمل وزن یا راهرفتن بدون کمک
- درد هنگام نشستن طولانی، درست روی همان استخوانی که وزن رویش میافتد
بعد از معاینه، امآرآی دقیقترین روش است، چون دو عددِ تصمیمساز را نشان میدهد: تعداد تاندونهای کندهشده و میزان فاصله. رادیوگرافی ساده این دو را نشان نمیدهد و برای این تصمیم کافی نیست.
⏱ زمان اهمیت دارد. آسیبی که بیش از ۲ ماه از آن گذشته باشد، «مزمن» حساب میشود و جراحیاش سختتر و سنگینتر است: ممکن است بهجای ترمیم ساده، بازسازی لازم شود. پس اگر این نشانهها را دارید، منتظر «خودبهخود خوب شدن» نمانید.
بعد از جراحی هفتهبههفته چه اتفاقی میافتد؟

ترمیم، تاندون را با پیچ لنگر (انکر) به استخوان برمیگرداند و بافت اسکار اضافه برداشته میشود. مسیر بازتوانیِ ترمیمِ بالایی (لگن) اینطور پیش میرود:
| زمان | چه کاری مجاز است |
|---|---|
| ۶ هفتهی اول | بریس لولادار و راهرفتن با عصا، فقط با تماس نوک پا |
| هفتهی ۶ | افزایش تدریجی تحمل وزن، در حدی که درد اجازه بدهد |
| هفتهی ۸ | شروع تمرین تقویتی کانسنتریک |
| ماه ۳ | تمرین اکسنتریک، دوی آرام، اسپرینت کوتاه و پلایومتریک سبک |
| ماه ۴ | تمرین اختصاصی رشتهی ورزشی |
| ماه ۶ | بازگشت به ورزش رقابتی |
اگر کندهشدن از سمت ساق (پایین) بوده باشد، بازتوانی کوتاهتر است و بازگشت به فعالیت ورزشی حدود ۳ ماه طول میکشد. برای ترمیم بالایی، برنامهی بازتوانی دستکم ۶ ماه است.
این عددها سقف نیستند، کفند: معیار بازگشت، عملکرد است نه تقویم. برنامهی معیارمحور بازگشت را در بازگشت به ورزش بعد از آسیب همسترینگ آوردهایم.
اگر جراحی نکنیم چه میشود؟
برای آسیبهای خفیف، درمان بدون جراحی جواب میدهد و بهبود در چند روز شروع میشود. آسیب شدید ممکن است هفتهها تا ماهها طول بکشد و ضعف عضله هم چند هفته باقی بماند.
درمان غیرجراحی یعنی استراحت، یخ (هر بار حدود ۲۰ دقیقه، چند نوبت در روز)، بانداژ فشاری و بالا نگهداشتن پا؛ در صورت لزوم عصا و برای مدت کوتاه بریس زانو. بعد از فروکشکردن درد و تورم، فیزیوتراپی با کار روی انعطاف شروع میشود و بعد تقویت اضافه میشود.
مهمترین خطر، آسیب دوباره است: آسیب مکرر احتمال صدمهی ماندگار و درد مزمن را بالا میبرد. دو عامل زمینهای که باید اصلاح شوند، سفتی عضله و اختلاف قدرت همسترینگ با عضلات چهارسر ران است؛ نقش این ضعف در آسیب رباط زانو را در ارتباط ضعف همسترینگ و آسیب ACL ببینید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر فکر میکنید همسترینگتان آسیب دیده، در این حالتها معاینه لازم است:
- درد بسیار شدید است یا بدتر میشود
- تورم یا کبودی بزرگ است یا دارد گستردهتر میشود
- راهرفتن یا ایستادن روی آن پا درد دارد
- پا بسیار سفت است یا حرکتدادنش سخت است
- با مراقبت خانگی بهتر نمیشود
و اگر بهبود بیشتر از حد انتظار طول کشید یا سابقهی آسیب همسترینگ داشتهاید، ارزیابی تخصصی لازم است — چون همین گروه بیشترین احتمال تکرار را دارند.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی زانو، پا و مچ پا
بیماری که با درد شدید پشت ران میآید، همیشه کاندید جراحی نیست؛ و بیماری که درد متوسط دارد، همیشه کاندید نیست که نباشد. تا امآرآی نشان ندهد چند تاندون کنده شده و چند سانتیمتر فاصله گرفته، تصمیم جراحی حدس است. چیزی که وقت را از دست میدهد، تأخیر چند ماهه است: ترمیم زودهنگام سادهتر از بازسازیِ آسیب مزمن است.
پرسشهای متداول
همسترینگ چیست؟
گروهی از سه عضله در پشت ران — نیمهوتری، نیمهغشایی و دوسر رانی — که از استخوان نشیمنگاهی تا زیر زانو کشیده میشوند و زانو را خم و ران را به عقب میبرند.
همسترینگ پا کجاست؟
در پشت ران، بین لگن و زانو — یعنی بالاترین بخشِ پشتِ پا. چون عضله همسترینگ از مفصل زانو عبور میکند، آسیبش هم میتواند درد پشت ران بدهد و هم درد پشت زانو.
آیا همهی پارگیهای همسترینگ جراحی میخواهند؟
خیر. پارگی داخل تنهی عضله معمولاً بدون جراحی درمان میشود. جراحی بیشتر برای کندهشدن تاندون از استخوان مطرح است، آن هم وقتی فاصله بیش از ۲ سانتیمتر باشد یا دو تاندون و بیشتر درگیر شده باشند.
بعد از جراحی همسترینگ چند وقت عصا لازم است؟
در ترمیم بالایی، حدود ۶ هفتهی اول با بریس لولادار و عصا و با تماس نوک پا؛ بعد از آن تحمل وزن بهتدریج زیاد میشود.
کِی میتوانم به ورزش برگردم؟
دوی آرام و اسپرینت کوتاه از حدود ماه ۳، تمرین اختصاصی رشته از ماه ۴ و ورزش رقابتی از ماه ۶. در ترمیم سمت ساق، بازتوانی حدود ۳ ماه است. ملاک نهایی، تأیید عملکرد است نه گذشت زمان.
اگر دیر مراجعه کنم چه میشود؟
آسیب بیش از ۲ ماه «مزمن» حساب میشود و اگر تاندون بیش از ۵ سانتیمتر عقب رفته باشد، معمولاً به بازسازی نیاز است، نه ترمیم ساده.
جراحی همسترینگ چه خطرهایی دارد؟
مثل هر جراحی: عفونت محل عمل، خونریزی و احتمال آسیب عصبی. مهمترین عاملی که نتیجه را خراب میکند، بازتوانی ناقص و بازگشت زودهنگام است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
امآرآی همسترینگ دارید و نمیدانید جراحی لازم است یا نه؟
برای بررسی تعداد تاندونهای درگیر و میزان فاصله تماس بگیرید.
منابع