همسترینگ سه عضله در پشت ران است و آسیبش یکی از شایعترین صدمات ورزشی — بهویژه در ورزشهایی که دویدن سرعتی دارند. خبر خوب این است که بیشتر آسیبهای همسترینگ به درمانهای ساده و غیرجراحی جواب میدهند. خبری که کمتر گفته میشود این است که این آسیب ورزشکار را برای مدت طولانی خانهنشین میکند و تکرار آن، بازتوانی را پیچیدهتر میکند. در ادامه میبینید هر درجه چه معنایی دارد و چطور از تکرار جلوگیری کنیم.
همسترینگ کجاست و چطور آسیب میبیند؟
همسترینگ از سه عضله در پشت ران تشکیل شده که از لگن تا زیر زانو کشیده میشوند و در خمکردن زانو و باز کردن ران نقش دارند.
علت اصلی آسیب بار بیش از حد روی عضله است؛ وقتی عضله بیش از توانش کشیده میشود یا بار ناگهانی و سنگین میگیرد. در دویدن سرعتی، همسترینگ همزمان کشیده میشود و بار میگیرد — درست وقتی پای عقب بدن را به جلو هل میدهد.
به همین دلیل این آسیب در ورزشهایی که دوی سرعت دارند شایعتر است: دو و میدانی، فوتبال، بسکتبال و اسکی روی آب.
در شدیدترین حالت، تاندون کاملاً از استخوان کنده میشود و حتی ممکن است تکهای از استخوان را با خود بکند؛ به این حالت آسیب آولژن میگویند.
| درجه | وضعیت بافت | درد و تورم | عملکرد |
|---|---|---|---|
| درجه ۱ | بدون پارگی قابلتشخیص | خفیف | بدون یا با کمترین کاهش |
| درجه ۲ | پارگی نسبی قابلتشخیص | متوسط | کاهش عملکرد |
| درجه ۳ | پارگی کامل | شدید | ناتوانی؛ گاهی همراه با آولژن |
سه درجهی آسیب همسترینگ
درجهبندی، مسیر درمان را مشخص میکند و هر سه درجه در منابع تخصصی تعریف روشنی دارند.
درجه ۱: درد یا تورم خفیف، بدون پارگی قابلتشخیص بافت، و بدون یا با کمترین کاهش عملکرد.
درجه ۲: پارگی نسبی و قابلتشخیص بافت، با درد و تورم متوسط که به کاهش عملکرد منجر میشود.
درجه ۳: پارگی کامل بافت. این همان حالتی است که ممکن است آولژن هم داشته باشد.
جدول زیر این سه درجه را کنار هم میگذارد.
بیشتر آسیبهای همسترینگ به درمان غیرجراحی جواب میدهند، اما تکرارهای متعدد روند بازتوانی را پیچیده میکنند. بازگشت زودهنگام به ورزش پیش از تکمیل بازتوانی، شایعترین راه رسیدن به آسیب دوم است.
درد پشت ران بعد از دویدن دارید؟
برای تعیین درجهی آسیب و برنامهی درمان وقت بگیرید.
چه عواملی خطر را بالا میبرند؟
سفتی عضله: عضلهی سفت در برابر کشیدگی آسیبپذیر است. به همین دلیل توصیه میشود ورزشکار برنامهی کشش روزانه را در تمام طول سال داشته باشد، نه فقط در فصل مسابقه.
عدم تعادل عضلانی: وقتی یک گروه عضلانی خیلی قویتر از گروه مقابلش باشد، خطر کشیدگی بالا میرود. این دقیقاً در همسترینگ اتفاق میافتد — عضلات چهارسر جلوی ران معمولاً قویترند و در فعالیتهای پرسرعت، همسترینگ زودتر از چهارسر خسته میشود و همین خستگی به کشیدگی منجر میشود.
آمادگی جسمانی ضعیف: عضلهی ضعیف کمتر تحمل بار دارد.
نکتهی مهم دیگر: ضعف همسترینگ فقط خودش را درگیر نمیکند؛ فشار روی رباط صلیبی را هم بالا میبرد. توضیح این ارتباط را در ارتباط ضعف همسترینگ و آسیب رباط صلیبی آوردهایم.
کدام عضله بیشتر آسیب میبیند؟
در بین سه عضله، بایسپس فموریس بیش از بقیه آسیب میبیند.
دلیلش دو چیز است: تحریک عصبی ناهمزمان دو سرِ این عضله، و تفاوت آناتومیک در محل اتصال آن دو سر.
این جزئیات برای بیمار مستقیماً کاربردی نیست، ولی توضیح میدهد چرا در معاینه، پزشک محل دقیق درد را با دقت مشخص میکند.
درمان: چه چیزی جواب میدهد؟
بیشتر آسیبهای همسترینگ به درمان ساده و غیرجراحی جواب میدهند. این نکته را باید جدی گرفت، چون بیمار معمولاً از شنیدن کلمهی «پارگی» فکر میکند حتماً جراحی لازم است.
درمان غیرجراحی شامل استراحت نسبی، کنترل درد و تورم، و بعد برنامهی تمرینی مرحلهبهمرحله برای بازگرداندن قدرت و انعطاف است.
جراحی معمولاً برای آسیبهای شدید مطرح میشود — بهویژه وقتی تاندون کاملاً از استخوان کنده شده باشد.
نکتهای که ورزشکار باید بداند: این آسیب یکی از آنهایی است که ورزشکار را مدت طولانی از میدان دور میکند و پیش از بازگشت به مسابقه، بازتوانی درست لازم است.
چطور تشخیص داده میشود؟
کار با شرح حال شروع میشود: لحظهی آسیب چه بود، چه فعالیتی انجام میدادید، و آیا صدای ترکیدن یا حس کشیدهشدن داشتید. همین چند سؤال، درجهی احتمالی را تا حد زیادی مشخص میکند.
در معاینه، پزشک محل دقیق درد را در طول پشت ران لمس میکند تا بفهمد کدامیک از سه عضله درگیر است و آسیب نزدیک لگن است یا نزدیک زانو. فرورفتگی قابللمس در عضله نشانهی مهمی از پارگی وسیعتر است.
قدرت عضله هم سنجیده میشود؛ ناتوانی در خمکردن زانو در برابر مقاومت، به سمت درجههای بالاتر اشاره دارد.
تصویربرداری همیشه لازم نیست. وقتی مطرح میشود که شدت آسیب روشن نباشد، احتمال آولژن وجود داشته باشد، یا درد با وجود درمان درست ادامه پیدا کند.
چطور از تکرار جلوگیری کنیم؟
این مهمترین بخش است، چون تکرارهای متعدد، روند بازتوانی را پیچیده میکنند.
سه کار بیشترین اثر را دارند: برنامهی کشش روزانه در تمام سال، تقویت هدفمند همسترینگ برای کمکردن اختلاف قدرتش با چهارسر، و بهبود آمادگی جسمانی کلی.
و مهمتر از همه: بازگشت زودهنگام به ورزش پیش از تکمیل بازتوانی، شایعترین راه رسیدن به آسیب دوم است. معیار بازگشت باید عملکرد باشد، نه گذشت زمان.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
درد ناگهانی و تیز در پشت ران هنگام دویدن یا شتابگرفتن، مهمترین نشانه است — بهویژه اگر با حس «کشیدهشدن» یا صدای ترکیدن همراه باشد.
این نشانهها را جدیتر بگیرید: ناتوانی در تحمل وزن، کبودی گسترده در پشت ران، فرورفتگی قابللمس در عضله، و دردی که پس از چند روز استراحت بهتر نمیشود.
اگر آسیب همراه با بیثباتی زانو بوده، ممکن است رباط هم درگیر شده باشد؛ تفاوت شدتها را در تفاوت پارگی ناقص و کامل رباط صلیبی ببینید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
ورزشکاری که بار دوم همسترینگش پاره میشود، معمولاً بار اول زود برگشته است. زمان بهتنهایی معیار خوبی برای بازگشت نیست؛ باید قدرت و تعادل عضلانی سنجیده شود.
پرسشهای متداول
پارگی همسترینگ حتماً جراحی میخواهد؟
خیر. بیشتر آسیبهای همسترینگ به درمانهای ساده و غیرجراحی جواب میدهند. جراحی بیشتر برای آسیبهای شدید مطرح است، بهویژه وقتی تاندون کاملاً از استخوان کنده شده باشد.
درجههای آسیب همسترینگ چیست؟
درجه ۱ درد و تورم خفیف بدون پارگی قابلتشخیص؛ درجه ۲ پارگی نسبی با درد و تورم متوسط و کاهش عملکرد؛ درجه ۳ پارگی کامل بافت.
چرا همسترینگ من مدام آسیب میبیند؟
سه عامل اصلی: سفتی عضله، اختلاف قدرت با عضلات چهارسر، و آمادگی جسمانی ضعیف. مهمتر از همه، بازگشت زودهنگام به ورزش پیش از تکمیل بازتوانی است.
چرا در دوی سرعت بیشتر اتفاق میافتد؟
در دویدن سرعتی، همسترینگ همزمان کشیده میشود و بار میگیرد. به همین دلیل در دو و میدانی، فوتبال، بسکتبال و اسکی روی آب شایعتر است.
آسیب آولژن یعنی چه؟
شدیدترین حالت است: تاندون کاملاً از استخوان کنده میشود و ممکن است تکهای از استخوان را هم با خود بکند.
چطور از تکرار جلوگیری کنم؟
برنامهی کشش روزانه در تمام سال، تقویت هدفمند همسترینگ برای کمکردن اختلاف قدرت با چهارسر، و بازگشت به ورزش بر اساس معیار عملکردی نه گذشت زمان.
ضعف همسترینگ روی زانو هم اثر دارد؟
بله. ضعف همسترینگ فشار روی رباط صلیبی قدامی را بالا میبرد و خطر آسیب آن را در فعالیت ورزشی افزایش میدهد.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
آسیب همسترینگتان تکرار شده است؟
برای بررسی علت تکرار و برنامهی بازتوانی تماس بگیرید.
منابع
