جراحی استخوان پشت پاشنه پا یعنی برداشتن برآمدگی استخوانی پشت پاشنه (دفورمیتی هاگلوند) و بافت ملتهب اطراف آن، و فقط وقتی پیشنهاد میشود که درمانهای ساده جواب نداده باشد. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) جراحی را زمانی در نظر میگیرد که درد بعد از ۶ ماه درمان غیرجراحی بهتر نشده باشد.
بیشتر کسانی که این برآمدگی را دارند با تغییر کفش، کشش ساق و کمکردن فشار روی پاشنه بهتر میشوند. در این مقاله (همراه فیلم) توضیح میدهم این برآمدگی چرا درد میگیرد، چه درمانی قبل از عمل امتحان میشود، در خود جراحی چه اتفاقی میافتد و نقاهت واقعاً چقدر طول میکشد.
برآمدگی استخوانی پشت پاشنه چیست و چرا درد میگیرد؟
دفورمیتی هاگلوند یک برجستگی استخوانی روی پشت و بالای استخوان پاشنه است، درست جایی که تاندون آشیل به استخوان میچسبد. کلیولند کلینیک آن را «پامپ بامپ» هم مینامد، چون کفشهایی با پشت سفت، مثل کفش پاشنهبلند یا کفش رسمی، دقیقاً روی همین نقطه فشار میآورند و آن را تحریک میکنند.
علت دقیق این برآمدگی معلوم نیست. طبق StatPearls بیشتر در میانسالی دیده میشود و اغلب هر دو پا را درگیر میکند. کلیولند کلینیک چند عامل را در شکلگیری آن مؤثر میداند: فشار کفش تنگ، استفادهی بیش از حد در ورزشکاران، قوس بلند کف پا، سفتی تاندون آشیل، اشکال در الگوی راهرفتن و زمینهی ارثی. در زنان و کسانی که کفش تنگ و باریک میپوشند شایعتر است.
خودِ استخوان اضافه دردناک نیست؛ درد از تحریک بافتهای اطراف میآید. برآمدگی به کیسهی مایع (بورس) پشت پاشنه و به محل اتصال آشیل فشار میآورد و این دو ملتهب میشوند. به همین دلیل AAOS این مشکل را کنار «تاندونیت محل اتصال آشیل» توضیح میدهد. اگر درد شما کمی بالاتر، روی خود تاندون است، مقالهی تمرینات تقویت تاندون آشیل را هم ببینید.
| مرحله | چه کاری انجام میشود | طبق منابع |
|---|---|---|
| درمان اول | کفش با پشت نرم، لیفت پاشنه، یخ، کشش ساق | StatPearls و AAOS: درمان استاندارد شروع |
| درمان تکمیلی | داروی ضدالتهاب کوتاهمدت، کفی، شوکویو | AAOS: دارو بیش از یک ماه نه؛ شوکویو ۳ تا ۴ جلسه |
| زمان تصمیم جراحی | درد پایدار با وجود درمان درست | AAOS: بعد از ۶ ماه درمان غیرجراحی |
| بعد از عمل | بوت یا گچ، سپس فیزیوتراپی | AAOS: راهرفتن با بوت ظرف ۲ هفته؛ بازتوانی تا ۱۲ ماه |
از کجا بفهمیم درد ما از برآمدگی پشت پاشنه است؟
نشانههای رایج طبق کلیولند کلینیک و AAOS اینهاست: درد پشت پاشنه، برجستگی سفتی که با دست لمس میشود، ورم و تغییر رنگ پوست روی برآمدگی، و درد هنگام پوشیدن کفش.
این درد را نباید با خار زیر پاشنه یکی دانست. خار کف پا درد زیر پاشنه با اولین قدم صبح میدهد و درمانش متفاوت است؛ آن را در خار پاشنه: علت، علائم، درمان خانگی و جراحی توضیح دادهام. درد برآمدگی هاگلوند پشت پاشنه است و با فشار کفش بدتر میشود.
تشخیص با معاینه شروع میشود: پزشک برآمدگی را لمس میکند و محل دقیق حساسیت را پیدا میکند. طبق کلیولند کلینیک عکس رادیولوژی اندازهی رشد استخوانی را نشان میدهد و امآرآی در صورت نیاز قبل از جراحی درخواست میشود.
سادهترین و مؤثرترین کار برای برآمدگی پشت پاشنه، عوضکردن کفش است. کفشی بپوشید که پشت آن نرم یا باز است و روی برآمدگی فشار نمیآورد. طبق AAOS همین تغییر، همراه لیفت پاشنه، تحریک تاندون را کم میکند و گاهی تنها چیزی است که لازم دارید.
برآمدگی پشت پاشنه با هر کفشی درد میکند؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و عکس مشخص میکند درد از برآمدگی، بورس یا خود تاندون آشیل است و برنامهی مرحلهای میدهد.
قبل از جراحی چه درمانهایی امتحان میشود؟
StatPearls درمان اول را غیرجراحی میداند: داروی ضدالتهاب، کشش آشیل، لیفت پاشنه، کفش مناسب و کفی طبی. AAOS توصیه میکند کفشی بپوشید که پشت آن نرم یا باز است تا تاندون کمتر تحریک شود، و لیفت پاشنه کشش روی تاندون را کم میکند. یخ تا ۲۰ دقیقه در هر نوبت هم کمک میکند.
یک نکتهی مهم که بیماران زیاد اشتباه میکنند: AAOS صریحاً میگوید تمرین «پایینآوردن پاشنه از لبهی پله» (تمرین اکسنتریک) را اگر درد در محل اتصال آشیل به پاشنه است انجام ندهید. کشش ساق مفید است، ولی آویزانکردن پاشنه از لبهی پله فشار را روی همان برآمدگی بیشتر میکند.
داروی ضدالتهاب مثل ایبوپروفن درد را کم میکند، اما طبق AAOS نباید بدون مشورت پزشک بیش از یک ماه ادامه یابد. شوکویو کمانرژی در ۳ تا ۴ جلسه، همراه با تمرین، در برخی بیماران نتیجهی خوبی داده است. برای قضاوت دربارهی این درمانها باید صبور بود؛ معیار AAOS برای جراحی ۶ ماه درمان بدون نتیجه است.
جراحی استخوان پشت پاشنه پا چگونه انجام میشود؟
در این عمل، جراح برآمدگی استخوانی و بافت ملتهب اطراف آن را برمیدارد. طبق AAOS برداشتن خار استخوانی پاشنه همراه با برداشتن بافت آسیبدیدهی تاندون، رایج است و نتایج خوبی دارد. اگر آشیل در محل اتصال آسیب دیده باشد، همانجا ترمیم و دوباره به استخوان محکم میشود.
گاهی بخش بزرگی از تاندون آسیب دیده است. AAOS میگوید اگر بیش از ۵۰ درصد تاندون نیاز به برداشتن داشته باشد، تاندون عضلهی خمکنندهی شست پا (FHL) به پاشنه منتقل میشود تا قدرت از دست نرود. در بیمارانی که ساق سفتی دارند، آزادسازی عضلهی ساق (گاستروکنمیوس) هم ممکن است انجام شود تا فشار روی تاندون کم شود؛ AAOS عوارض این کار را کم میداند.
این جراحی را میتوان به روش باز یا با برشهای کوچکتر انجام داد. انتخاب روش به اندازهی برآمدگی، وضعیت تاندون آشیل در امآرآی و فعالیت بیمار بستگی دارد. در فیلمی که همراه این صفحه است، رضایت یکی از بیماران بعد از این عمل را میبینید.
نقاهت بعد از عمل چقدر است و چه نتیجهای انتظار داریم؟
طبق AAOS بیمار معمولاً ظرف ۲ هفته با بوت قابلجداشدن یا گچ راه میرود. بعد فیزیوتراپی شروع میشود و بازتوانی کامل میتواند تا ۱۲ ماه طول بکشد. کلیولند کلینیک هم میگوید بیشتر افراد برای بهبودی کامل به چند ماه زمان نیاز دارند. پس اگر کسی به شما گفت «یک هفتهای خوب میشوید»، این با منابع نمیخواند.
دربارهی نتیجه هم باید واقعبین بود. AAOS میگوید تا ۷۵ درصد بیماران به سطح فعالیت قبل از بیماری برمیگردند و رضایت بیماران تا ۹۰ درصد گزارش شده است؛ اما ۲۰ تا ۳۰ درصد بیماران بعد از جراحی همچنان درجاتی از درد دارند. یعنی جراحی درد را در بیشتر افراد کم میکند، ولی تضمین نیست.
در دورهی نقاهت، کفش با پشت نرم، کشش تدریجی ساق طبق برنامهی فیزیوتراپ و برگشت آهسته به پیادهروی طولانی و ورزش مهم است. هر نشانهی غیرعادی بعد از عمل، مثل ورم و درد رو به افزایش یا ترشح زخم، را جدی بگیرید؛ فهرست کامل را در درد بعد از عمل مچ پا: چه زمانی خطرناک است؟ نوشتهام.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
طبق کلیولند کلینیک و AAOS اگر درد پشت پاشنه با تغییر کفش، یخ و کشش بهتر نمیشود، برآمدگی بزرگتر یا قرمزتر شده، یا درد مانع راهرفتن و کار روزمره است، معاینه لازم است. اگر ۶ ماه درمان درست انجام دادهاید و هنوز درد دارید، زمان بررسی گزینهی جراحی است.
و اگر هنگام دویدن یا پریدن ناگهان صدای «تق» شنیدید و بعد نتوانستید روی پنجه بایستید، معطل نکنید؛ این میتواند پارگی تاندون آشیل باشد و باید همان روز معاینه شوید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که با برآمدگی پشت پاشنه میآیند اغلب از من میخواهند همان روز استخوان را بردارم. اول کفش و برنامهی درمان را درست میکنیم، چون بسیاری با همین کار بهتر میشوند. وقتی بعد از ماهها درمان درست درد مانده، جراحی گزینهی خوبی است؛ ولی به بیمار صادقانه میگویم نقاهت چند ماه است و نتیجه برای همه یکسان نیست.
پرسشهای متداول
آیا جراحی استخوان پشت پاشنه پا خطرناک است؟
جراحی رایجی است، اما مثل هر عملی عارضه دارد. طبق AAOS در ۲۰ تا ۳۰ درصد بیماران درجاتی از درد باقی میماند. به همین دلیل فقط بعد از ۶ ماه درمان غیرجراحی ناموفق پیشنهاد میشود.
بعد از جراحی خار پشت پاشنه کِی میتوانم راه بروم؟
طبق AAOS معمولاً ظرف ۲ هفته با بوت قابلجداشدن یا گچ راه میروید. برگشت به کفش معمولی و فعالیت کامل تدریجی است و بازتوانی کامل ممکن است تا ۱۲ ماه طول بکشد.
آیا برآمدگی پشت پاشنه بدون جراحی خوب میشود؟
خودِ استخوان اضافه از بین نمیرود، ولی درد و التهاب اطرافش در بسیاری از افراد با کفش پشتنرم، لیفت پاشنه، یخ، کشش ساق و کفی کم میشود. جراحی برای کسانی است که با اینها بهتر نشدهاند.
آیا تمرین لبهی پله برای درد پشت پاشنه خوب است؟
اگر درد در محل اتصال آشیل به پاشنه است، نه. AAOS صریحاً میگوید تمرین پایینآوردن پاشنه از لبهی پله را در این حالت انجام ندهید، چون فشار را روی همان نقطه بیشتر میکند.
خار پشت پاشنه با خار کف پا چه فرقی دارد؟
خار پشت پاشنه (هاگلوند) در محل اتصال آشیل است و با فشار کفش درد میگیرد. خار کف پا زیر پاشنه است و درد اولین قدم صبح میدهد. محل، علت و درمان این دو متفاوت است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
ماههاست درمان کردهاید و درد پشت پاشنه مانده؟
شاید کاندید جراحی باشید، شاید هم نه. برای نظر دوم و ارزیابی دقیق با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
