متخصص پای شارکو جراح ارتوپد پا و مچ پاست که در بیماران دیابتی، تخریب استخوانها و مفاصل پا بر اثر آسیب عصب را درمان میکند. پای شارکو معمولاً با پای گرم، متورم و قرمز و درد کم شروع میشود و طبق StatPearls اغلب با عفونت اشتباه گرفته میشود.
درمان اول جراحی نیست: پا باید فوراً در گچ مخصوص (گچ تماس کامل) از فشار دور شود. جراحی برای وقتی است که پا ناپایدار شده، با کفش و بریس کنترل نمیشود یا زخم تکرار میشود. در این صفحه (همراه ویدیو) میگویم شارکو چطور شروع میشود، چه نشانهای فوری است و متخصص چه زمانی جراحی را پیشنهاد میکند.
پای شارکو چیست و چرا در دیابت اتفاق میافتد؟
طبق StatPearls، پای شارکو (استئوآرتروپاتی نوروپاتیک) بیماری پیشروندهای است که روی زمینهی آسیب عصب محیطی ایجاد میشود و شایعترین علتش دیابت طولانیمدت است. وقتی حس پا کم شده، ضربههای کوچک و تکراری احساس نمیشوند و بیمار روی پای آسیبدیده به راهرفتن ادامه میدهد.
در همین حال اختلال عصبهای خودکار جریان خون پا را زیاد میکند و استخوان سریع نرم و ضعیف میشود. نتیجه، شکستگیهای ریز، دررفتگی مفاصل و فروریختن ساختار پاست که بیشتر وسط پا، پشت پا یا مچ را درگیر میکند. AAOS میگوید فقط ۲۵ تا ۵۰ درصد بیماران ضربهی مشخصی را به یاد میآورند.
این بیماری شایع نیست. کلیولند کلینیک آن را کمتر از ۱ درصد افراد دیابتی میداند و StatPearls شیوع را ۰٫۱ تا ۰٫۹ درصد ذکر میکند. ولی در کسانی که نوروپاتی شدید دارند بسیار بیشتر است. برای آشنایی با آسیب عصب پا در دیابت، نوروپاتی محیطی پا در بیماران دیابتی را ببینید.
| مرحله | در پا چه میبینیم | کار درست |
|---|---|---|
| صفر (پیششارکو) | پای قرمز، گرم و متورم؛ عکس هنوز طبیعی | بیحرکتی فوری در گچ، حتی قبل از تأیید عکس |
| یک (تخریب) | ورم و گرمی؛ در عکس شکستگی ریز و دررفتگی | گچ تماس کامل با تعویض منظم |
| دو (بههمآمدن) | التهاب کمتر؛ استخوان تازه در عکس | ادامهی گچ تا جوشخوردن و ۴ تا ۶ هفته بعد |
| سه (تثبیت) | التهاب تمام؛ شکل نهایی پا با نقاط فشار تازه | بوت CROW یا کفش سفارشی؛ جراحی اگر ناپایدار یا زخمساز |
علائم پای شارکو: از کجا بفهمیم شارکو است نه عفونت؟
نشانهی اول طبق کلیولند کلینیک و AAOS، ورم، قرمزی و گرمی یک پا بدون ضربهی واضح است. StatPearls میگوید اختلاف دمای بیش از ۲ درجهی سانتیگراد بین دو پا شایع است و درد، برخلاف ظاهر شدید پا، کم یا حتی صفر است. بیمار ممکن است فقط متوجه شود کفشش دیگر اندازه نیست.
مشکل اینجاست که همین تصویر شبیه عفونت، سلولیت، نقرس، پیچخوردگی یا لختهی خون است. طبق StatPearls حدود ۲۵ درصد موارد در ابتدا اشتباه تشخیص داده میشوند و مهمترین چیزی که باید رد شود عفونت استخوان است. AAOS یک سرنخ ساده میدهد: ورم شارکو با بالا نگهداشتن پا کم میشود، ولی ورم عفونت معمولاً نه.
در مراحل پیشرفته، قوس پا فرو میریزد و کف پا مثل «کف صندلی گهوارهای» محدب میشود. این برجستگی تازه، جای فشار و زخم است. تشخیص با معاینهی حس (تست مونوفیلامان) و عکس رادیولوژی انجام میشود و طبق AAOS، امآرآی یا اسکن استخوان برای جداکردن شارکو از عفونت استخوان کمک میکند.
در شارکو، پای درگیر معمولاً بیش از ۲ درجه گرمتر از پای دیگر است (StatPearls). اگر دیابت و کاهش حس دارید، مقایسهی دمای دو پا و نگاه روزانه به ورم میتواند شارکو را هفتهها زودتر نشان دهد. اختلاف دما را به پزشکتان بگویید.
یک پا بیدلیل ورم کرده و گرم است؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و عکس مشخص میکند با شارکو، عفونت یا مشکل دیگری روبهرو هستید و درمان فوری را شروع میکند.
درمان پای شارکو بدون جراحی چگونه است؟
طبق StatPearls، به محض شک به شارکو، حتی قبل از تأیید با عکس، پا باید در گچ تماس کامل یا وسیلهای غیرقابلجداشدن تا زیر زانو قرار بگیرد. هدف این است که استخوان نرمشده زیر وزن بدن تغییر شکل ندهد. AAOS میگوید این گچ معمولاً هر یک تا دو هفته عوض میشود و درمان ۳ ماه یا بیشتر طول میکشد و در این مدت بیمار با عصا یا ویلچر جابهجا میشود.
گچ تا وقتی ادامه دارد که گرمی و ورم فروکش کند، اختلاف دمای دو پا به ۲ درجه یا کمتر برسد و عکس نشان دهد استخوانها جوش خوردهاند. StatPearls توصیه میکند بیحرکتی ۴ تا ۶ هفته بعد از این مرحله هم ادامه یابد و مصرف کلسیم و ویتامین D همزمان باشد.
بعد از آن، پا وارد بوت مخصوص شارکو (CROW) یا کفش و کفی سفارشی میشود. کفش در این بیماران بخش اصلی درمان است، نه وسیلهی جانبی؛ ویژگیهای درستش را در کفش مناسب برای زخم پای دیابتی توضیح دادهام.
متخصص پای شارکو چه زمانی جراحی را پیشنهاد میکند؟
طبق StatPearls جراحی برای این شرایط نگه داشته میشود: تغییر شکلی که با بریس کنترل نمیشود، ناپایداری مفصل، زخم تکرارشونده یا در آستانهی ایجاد، درد مقاوم و شکست درمان غیرجراحی. AAOS هم میگوید وقتی گچ و کفش سفارشی نتوانند پایی پایدار و صاف روی زمین بسازند، یا شکستگی و دررفتگی ناپایدار است، جراحی لازم میشود.
نوع جراحی به محل و شدت تخریب بستگی دارد. طبق AAOS و StatPearls گزینهها شامل برداشتن برجستگی استخوانی زیر پا، بلندکردن تاندون آشیل، جوشدادن مفاصل (آرترودز) با پیچ و پلاک یا میله برای اصلاح تغییر شکل، و در موارد پیچیده تثبیتهای قویتر است. هدف، پای صاف و پایداری است که زخم نسازد.
StatPearls تأکید میکند جراحی بهتر است بعد از فروکش التهاب با بیحرکتی انجام شود. نقاهت طولانی است: AAOS میگوید بعد از عمل دستکم ۳ ماه نباید روی پا وزن گذاشت و بیتوجهی به این قاعده به جوشنخوردن و برگشت تغییر شکل منجر میشود. جزئیات روشها را در جراحی مفصل پای شارکو در افراد دیابتی نوشتهام.
بعد از درمان، شارکو ممکن است برگردد؟
بله. طبق StatPearls، ۲۵ تا ۳۰ درصد بیماران دچار عود یا حملهی تازهی شارکو میشوند و پای دیگر هم ممکن است در سالهای بعد درگیر شود؛ حدود ۲۰ درصد موارد دوطرفه است. به همین دلیل پیگیری منظم حتی بعد از بهبودی لازم است.
خبر خوب این است که به گفتهی StatPearls وقتی بیماری زود تشخیص داده شود و بیحرکتی سریع شروع شود، بیشتر بیماران به پایی پایدار و بدون زخم میرسند. در مقابل، تشخیص دیرهنگام خطر تغییر شکل دائمی، زخم، عفونت تکرارشونده و قطع عضو را بالا میبرد.
AAOS برای پیشگیری اینها را توصیه میکند: کنترل دقیق قند خون، نگاهکردن روزانه به هر دو پا، پوشیدن کفش کامل و محافظ، و مراجعهی فوری با دیدن هر ورم، قرمزی، گرمی یا زخم.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر دیابت دارید و یک پا بدون دلیل روشن ورم کرده، گرمتر از پای دیگر است یا قرمز شده، همان هفته معاینه شوید، حتی اگر درد ندارید. کلیولند کلینیک هم تغییر شکل پا، زخم پوست، کمشدن حس و احساس گرمی را دلیل مراجعهی فوری میداند. تا زمان معاینه، روی آن پا کمتر راه بروید.
تب، ترشح چرکی از زخم، بوی بد یا قرمزی که سریع پخش میشود نشانهی عفونت است و مراجعهی اورژانسی میخواهد.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیشتر بیماران شارکو را دیر میبینم، چون پا درد ندارد و ماهها بهعنوان عفونت یا پیچخوردگی درمان شده است. مهمترین پیامم به بیمار دیابتی ساده است: پای گرم و متورم را جدی بگیرید و روی آن راه نروید. جراحی بازسازی میتواند پایی را که فروریخته دوباره قابلراهرفتن کند، ولی نتیجهاش به صبر بیمار در ماههای بیوزنی بستگی دارد.
پرسشهای متداول
متخصص پای شارکو کیست؟
جراح ارتوپدی پا و مچ پا که تشخیص، گچگیری و جراحی بازسازی پای شارکو را انجام میدهد. درمان معمولاً تیمی است و کنترل قند خون با پزشک دیابت هم بخش مهمی از آن است.
آیا عمل پای شارکو همیشه لازم است؟
خیر. طبق StatPearls بیشتر بیمارانی که زود تشخیص داده شوند با گچ و بیحرکتی به پایی پایدار میرسند. جراحی برای تغییر شکل ناپایدار، زخم تکرارشونده یا شکست درمان غیرجراحی است.
درمان پای شارکو با گچ چقدر طول میکشد؟
طبق AAOS معمولاً ۳ ماه یا بیشتر، با تعویض هفتگی گچ. گچ تا فروکش گرمی و ورم و جوشخوردن استخوان در عکس ادامه دارد و بعد بوت مخصوص یا کفش سفارشی جایش را میگیرد.
بعد از جراحی شارکو کِی میتوانم راه بروم؟
AAOS میگوید دستکم ۳ ماه بعد از عمل نباید روی پا وزن گذاشت. بعد، راهرفتن تدریجی با بوت مخصوص شروع میشود و کفش سفارشی برای همیشه لازم است.
آیا پای شارکو درد دارد؟
معمولاً کم یا اصلاً. بهخاطر آسیب عصب، پا میتواند شدیداً متورم و تخریبشده باشد ولی درد نداشته باشد. همین نبودن درد باعث تأخیر در تشخیص میشود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
به شما گفتهاند پای شارکو فقط قطع عضو دارد؟
همیشه اینطور نیست. برای نظر دوم دربارهی درمان یا جراحی بازسازی با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
