راه رفتن بعد از جراحی مچ پا یکباره شروع نمیشود؛ مرحلهبهمرحله است: اول عصا یا واکر و بیحرکتی در گچ یا بوت، بعد وزنگذاری تدریجی طبق دستور جراح، و در آخر فیزیوتراپی.
کلیولند کلینیک میگوید بعد از جراحی مچ پا معمولاً ۲ تا ۶ هفته مچ در گچ یا بوت طبی است و بیشتر افراد بعد از ۸ تا ۱۲ هفته به فعالیتهای قبلی خود برمیگردند.
اما عدد دقیقِ هر بیمار به نوع عمل بستگی دارد: عمل شکستگی، ترمیم رباط، آرتروسکوپی، فیوژن یا هالوکس والگوس هرکدام برنامهی خودشان را دارند. در این مقاله توضیح میدهم هر مرحله چه شکلی است، کِی میشود سر کار برگشت، رانندگی از چه زمانی ایمن است و چه نشانههایی یعنی باید زودتر به جراح خبر بدهید.
راه رفتن بعد از جراحی مچ پا چند مرحله دارد؟
هفتههای اول، هدف فقط محافظت از ترمیم است. کلیولند کلینیک میگوید در این دوره مچ باید بیحرکت بماند، روی آن وزن گذاشته نشود و برای جابهجایی به وسیلهی کمکی مثل عصا نیاز دارید.
راهنمای بیمارستان چلسی و وستمینستر (NHS) هم مینویسد احتمالاً به عصا یا واکر نیاز دارید و اجازهی وزنگذاری بر اساس نوع شکستگی خودتان داده میشود.
مرحلهی دوم، برداشتن گچ و رفتن به بوت است. طبق همان راهنما، حدود دو هفته بعد از عمل در کلینیک ویزیت میشوید و بعد از برداشتن گچ به احتمال زیاد یک بوت برای حمایت از مچ میگیرید. از این به بعد وزن روی پا کمکم و فقط به اندازهای که جراح گفته بیشتر میشود. AAOS تأکید میکند پیروی از دستور پزشک دربارهی وزنگذاری بسیار مهم است.
مرحلهی سوم فیزیوتراپی است. کلیولند کلینیک میگوید بعد از برداشتن گچ، چند هفتهی دیگر فیزیوتراپی لازم است تا مچ دوباره توانمند شود. انتظار راه رفتن کاملاً عادی را هم خیلی زود نداشته باشید: AAOS دربارهی شکستگی مچ پا مینویسد ممکن است بعد از چند ماه هنوز کمی بلنگید.
تمرینهای این مرحله را در تمرینات تعادلی بعد از جراحی و آسیب پا ببینید.
| مرحله یا موضوع | چه انتظاری داشته باشید | منبع |
|---|---|---|
| هفتههای اول | گچ یا بوت، عصا، وزنگذاری فقط طبق دستور جراح | کلیولند کلینیک: ۲ تا ۶ هفته گچ یا بوت |
| حدود ۲ هفته بعد از عمل | ویزیت کلینیک و معمولاً تبدیل گچ به بوت | NHS چلسی و وستمینستر |
| کار اداری | تقریباً بلافاصله، اگر بتوانید پا را بالا نگه دارید | NHS چلسی و وستمینستر |
| کار پرتحرک | دستکم ۲ ماه | NHS چلسی و وستمینستر |
| رانندگی | راه رفتن راحت و ترمز اضطراری بدون درد؛ بعد از شکستگی مچ راست حدود ۹ تا ۱۲ هفته | چلسی و وستمینستر، AAOS |
| فعالیتهای قبلی | بیشتر افراد بعد از ۸ تا ۱۲ هفته | کلیولند کلینیک |
| ورم باقیمانده | ممکن است ۶ تا ۹ ماه بماند | NHS چلسی و وستمینستر |
چرا زمان راه رفتن بعد از هر عمل پا متفاوت است؟
جراحی پا و مچ پا یک عمل واحد نیست. ترمیم رباط، آرتروسکوپی، جااندازی شکستگی با پیچ و پلاک، فیوژن مچ و اصلاح هالوکس والگوس هرکدام بافت متفاوتی را ترمیم میکنند. استخوان برای جوش خوردن زمان میخواهد و رباط یا تاندونِ دوختهشده برای محکم شدن.
به همین دلیل جراح برای هر بیمار برنامهی وزنگذاری جداگانه مینویسد و مقایسه با بیمار تخت کناری کمکی نمیکند.
برای شکستگی مچ پا، AAOS میگوید بیشتر شکستگیها دستکم ۶ هفته برای جوش خوردن اولیه و ۱۰ تا ۱۲ هفته برای جوش خوردن کامل زمان میخواهند و بیشتر افراد ظرف ۳ تا ۴ ماه به فعالیتهای عادی برمیگردند. به گفتهی همان منبع، بهبود کامل بعضی شکستگیهای مچ ممکن است تا ۲ سال طول بکشد.
کلیولند کلینیک هم برای جراحیهای مچ پا میگوید ترمیم کامل مچ، بسته به نوع عمل، ممکن است ۶ ماه و در بعضی موارد تا یک سال طول بکشد. یعنی «راه رفتن» و «خوب شدن کامل» دو زمان متفاوتاند؛ اولی چند هفته است و دومی چند ماه.
ورم هم بخشی از همین مسیر است. طبق راهنمای چلسی و وستمینستر، درد و ورم در دو هفتهی اول بعد از عمل بیشتر است و ورم و درد مچ ممکن است ۶ تا ۹ ماه بعد از آسیب باقی بماند. AAOS هم میگوید بسیاری از بیماران تا ماهها بعد از جوش خوردن شکستگی، سفتی و ورم مچ دارند. پس ورمی که آخر روز بیشتر میشود بهتنها نشانهی شکست عمل نیست.
این بازهها از منابع معتبر آمدهاند و برای بیشتر بیماران صدق میکنند، اما اینکه شما کِی وزن بگذارید، کِی گچ باز شود و کِی رانندگی کنید را جراحی تعیین میکند که عمل را انجام داده و عکس کنترل را دیده است. اگر برگهی ترخیص شما عدد متفاوتی دارد، همان را ملاک بگیرید.
بعد از عمل مچ پا نمیدانید کِی وزن بگذارید؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و عکس کنترل مشخص میکند برای راه رفتن، کار و رانندگی در کدام مرحله هستید.
در هفتههای اول بعد از عمل در خانه چه کار کنیم؟
بالا نگهداشتن پا مهمترین کار خانگی است. راهنمای چلسی و وستمینستر میگوید تا جای ممکن پا را بالا نگه دارید تا ورم محدود شود و زخم بهتر جوش بخورد. NHS هم توصیه میکند وقتی پا در گچ یا بوت است، انگشتان پا را آرام تکان دهید و زانو را خم و راست کنید تا عضلات خشک نشوند.
گچ یا بوت را خشک نگه دارید و خودتان باز یا جابهجا نکنید. طبق همان راهنما، روش پیشگیری از لختهی خون را تیم درمان مخصوص شما توضیح میدهد؛ آن را دقیق و تا روز آخر اجرا کنید. اگر زخم قرمز، متورم یا خارشدار شد، باید یکی از اعضای تیم زخم را ببیند تا عفونت رد شود.
کنترل درد در این روزها با داروهای تجویزیِ جراح است، نه با خوددرمانی. روشهای کم کردن درد را در مدیریت درد پس از جراحی پا و مچ پا توضیح دادهام.
اگر هنگام تمرین درد شدید شد یا ورم بیشتر شد، تمرین را متوقف کنید و با جراح یا فیزیوتراپیست مشورت کنید؛ تمرین را با درد شدید ادامه ندهید.
بعد از جراحی پا و مچ پا کِی میتوانم سر کار برگردم؟
بیشتر از تعداد هفته، نوع کارتان تعیینکننده است. راهنمای چلسی و وستمینستر میگوید کار اداری تقریباً بلافاصله قابل شروع است، به شرط اینکه در محل کار بتوانید پا را بالا نگه دارید؛ ولی برای کارهای پرتحرکتر دستکم ۲ ماه در نظر گرفته میشود.
یعنی کارمندی که پشت میز مینشیند معمولاً خیلی زودتر از فروشنده یا کسی که تمام روز ایستاده برمیگردد.
برنامهی برگشت به کار هم مثل راه رفتن مرحلهای است و شروع هر مرحله با نظر جراح یا فیزیوتراپیست است. مرحلهی اول: حرکتهای ملایم برای جلوگیری از خشکی مفصل و انقباض ایزومتریک، یعنی سفت کردن عضله بدون حرکت دادن مفصل. در این مرحله هدف اصلی کم کردن درد و ورم است.
مرحلهی دوم: تقویت عضلات ساق و مچ پا با کش مقاومتی یا وزنهی سبک، همراه با تمرین تعادل. مرحلهی سوم: تمرینهایی که شبیه کار روزانهی شماست؛ مثل راه رفتن طولانیتر، ایستادن طولانیتر و بالا و پایین رفتن از پله. اگر کارتان سنگین است، برگشت با ساعت کمتر یا کار سبکتر را از قبل با کارفرما هماهنگ کنید. زمان دقیق را جراح در ویزیتهای پیگیری تعیین میکند.
رانندگی بعد از جراحی مچ پا از چه زمانی ایمن است؟
معیار رانندگی تعداد هفته نیست؛ توانایی ترمز گرفتن است. راهنمای چلسی و وستمینستر دو شرط میگذارد: بتوانید راحت راه بروید و بتوانید بدون درد ترمز اضطراری بگیرید. تا وقتی پا در گچ یا بوت است یا هنوز با عصا راه میروید، این دو شرط برقرار نیست و رانندگی با آن پا ایمن نیست.
سمت عمل هم مهم است، چون پای راست ترمز و گاز را کنترل میکند. AAOS دربارهی شکستگی مچ پا میگوید اگر مچ راست آسیب دیده باشد، احتمالاً ۹ تا ۱۲ هفته بعد میتوانید دوباره رانندگی کنید. اگر مچ چپ عمل شده یا خودرو دندهاتوماتیک است، وضعیت متفاوت است و باید جداگانه با جراح بررسی شود.
اگر هنگام فشار دادن پدال ترمز درد تیز داشتید، هنوز زود است؛ شرط چلسی و وستمینستر همین است که بدون درد ترمز اضطراری بگیرید.
بازگشت به ورزش بعد از جراحی پا چه زمانی ممکن است؟
ورزش آخرین مرحله است و معمولاً دیرتر از کارهای روزمره. کلیولند کلینیک بازگشت بیشتر افراد به فعالیتهای قبلی را ۸ تا ۱۲ هفته بعد از جراحی مچ پا میداند، ولی AAOS دربارهی شکستگی مچ پا میگوید برگشت به ورزش ممکن است از این هم بیشتر طول بکشد. دویدن، پرش و ورزشهای تماسی را بدون اجازهی جراح شروع نکنید.
کم شدن درد بهتنها معیار برگشت به ورزش نیست. قدرت و دامنهی حرکت مچ باید برگشته باشد، ورم بعد از فعالیت نباید برگردد و خودتان هم به مچ اطمینان داشته باشید.
مراحل و معیارهای این برگشت را با جزئیات در ورزش بعد از شکستگی مچ پا: کی و چطور؟ نوشتهام.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
طبق NHS، اگر در دورهی بهبودی درد بدتر شد، تب یا لرز پیدا شد، ساق، پا یا انگشتان بیحس شد یا سوزش گرفت، گچ آنقدر تنگ شد که انگشتان ورم کرد یا تغییر رنگ داد، گچ یا بوت ساییدگی داد یا شل شد، یا از زیر گچ بوی بد یا ترشح آمد، با تیم درمان تماس بگیرید. طبق راهنمای چلسی و وستمینستر، قرمزی، ورم یا خارش زخم هم باید دیده شود.
کلیولند کلینیک لختهی خون، عفونت و مشکل ترمیم زخم را از عوارض احتمالی جراحی مچ پا میداند؛ پس درد و ورم تازه و شدید ساق را همان روز به جراح خبر دهید.
فهرست کامل دردهای طبیعی و خطرناک بعد از عمل را در درد بعد از عمل مچ پا: چه زمانی خطرناک است؟ ببینید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
پرتکرارترین سؤال بیمارانم بعد از عمل مچ پا این است: «کِی میتوانم راه بروم؟» و جواب من همیشه یک عدد نیست. بیماری که پشت میز کار میکند و پایش را بالا میگذارد، مسیر متفاوتی از کسی دارد که تمام روز ایستاده است. چیزی که نتیجه را خراب میکند معمولاً وزنگذاری زودتر از موعد است، نه صبر کردن.
پرسشهای متداول
چند وقت بعد از جراحی مچ پا میتوانم راه بروم؟
به نوع عمل بستگی دارد. کلیولند کلینیک معمولاً ۲ تا ۶ هفته گچ یا بوت همراه عصا را ذکر میکند و بعد وزنگذاری تدریجی و فیزیوتراپی شروع میشود. زمان دقیق وزنگذاری را جراح خودتان تعیین میکند.
بعد از عمل مچ پا کِی میتوانم رانندگی کنم؟
وقتی راحت راه میروید و میتوانید بدون درد ترمز اضطراری بگیرید. طبق AAOS بعد از شکستگی مچ راست این معمولاً حدود ۹ تا ۱۲ هفته است.
آیا ورم طولانیمدت بعد از جراحی پا طبیعی است؟
بله، تا حدی. طبق راهنمای NHS چلسی و وستمینستر، ورم و درد مچ ممکن است ۶ تا ۹ ماه بماند، بهویژه آخر روز. اما ورم شدید همراه درد تازه، تب یا ترشح زخم بررسی فوری میخواهد.
کِی میتوانم بعد از جراحی پا سر کار برگردم؟
کار اداری تقریباً بلافاصله، اگر بتوانید پا را بالا نگه دارید؛ کارهای پرتحرک دستکم ۲ ماه. این عددها از راهنمای بعد از عمل شکستگی مچ پا است و برای عمل شما جراح زمان دقیق را میگوید.
لنگیدن بعد از عمل مچ پا تا کِی طبیعی است؟
AAOS میگوید بعد از شکستگی مچ پا ممکن است بعد از چند ماه هنوز کمی بلنگید و سفتی و ورم ماهها بماند. اگر لنگیدن با فیزیوتراپی بهتر نمیشود یا درد بیشتر میشود، به جراح بگویید.
اگر هنگام تمرین درد گرفتم چه کنم؟
اگر درد شدید شد یا ورم بیشتر شد، تمرین را متوقف کنید و با جراح یا فیزیوتراپیست خود مشورت کنید. تمرین را با درد شدید ادامه ندهید.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
ورم و درد بعد از جراحی پا کم نمیشود؟
اگر روند بهبودتان با چیزی که انتظار داشتید نمیخواند، برای بررسی و نظر دوم با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
