پاسخ کوتاه: فیزیوتراپی قبل از عمل — که به آن پریهَب میگویند — یعنی چند هفته قبل از جراحی، عضلات و دامنهی حرکتی را تقویت کنید تا بعد از عمل از نقطهی بالاتری شروع کنید. هرچه با پای قویتری وارد اتاق عمل شوید، بازگشتتان سریعتر است. برای بیشتر جراحیهای انتخابی، ۴ تا ۶ هفته زمان کافی است.
پریهَب دقیقاً چیست؟
توانبخشی معمولی بعد از عمل شروع میشود؛ پریهَب قبل از عمل.
منطقش ساده است: بعد از هر جراحی، مدتی بیحرکتی وجود دارد و عضله در همان مدت ضعیف میشود. اگر از سطح بالاتری شروع کنید، افت شما به نقطهی پایینتری نمیرسد.
بخش دوم منطقش کمتر گفته میشود: در همین جلسات یاد میگیرید بعد از عمل چطور با عصا راه بروید، چطور از پله بالا بروید و کدام تمرین را چطور انجام دهید — وقتی هنوز درد ندارید و میتوانید یاد بگیرید.
روز بعد از جراحی، جای یادگیری مهارت تازه نیست.
چه فایدهی عملی دارد؟
عضلهی قویتر در شروع، یعنی افت کمتر بعد از عمل.
دامنهی حرکتی بهتر قبل از جراحی، معمولاً به دامنهی بهتر بعد از آن ختم میشود.
تسلط بر عصا و حرکات روزمره، احتمال زمینخوردن در روزهای اول را کم میکند.
و اثری که کمتر دیده میشود: اضطراب کمتر. بیماری که میداند بعد از عمل قرار است چه کند، کمتر میترسد و بهتر همکاری میکند.
⛔ اما پریهَب معجزه نیست و نتیجهی جراحی بد را خوب نمیکند؛ فقط نقطهی شروع را بالا میبرد.
| هدف | چه کاری انجام میشود | معمولاً چند هفته قبل |
|---|---|---|
| تقویت عضلات | تمرین مقاومتی هدفمند اطراف مفصل | ۴ تا ۶ هفته |
| دامنهی حرکتی | کشش و حرکات کنترلشده | ۴ تا ۶ هفته |
| آموزش عصا و پله | تمرین عملی راه رفتن با کمک | ۱ تا ۲ هفته |
| آمادگی عمومی | فعالیت هوازی کمفشار | هرچه زودتر بهتر |
| ترک سیگار | اثر مستقیم بر ترمیم زخم و استخوان | هرچه زودتر بهتر |
| کنترل قند و وزن | کاهش خطر عفونت و عوارض | ماهها قبل |
برای چه کسانی بیشترین فایده را دارد؟
کسانی که بهخاطر درد، ماهها کمتحرک بودهاند و عضلاتشان آب رفته است.
افراد مسنتر که ذخیرهی عضلانی کمتری دارند.
کسانی که در خانه پله دارند یا تنها زندگی میکنند و بعد از عمل باید مستقل باشند.
و بیمارانی که جراحیشان انتخابی است و زمان کافی برای آماده شدن وجود دارد.
در جراحی اورژانسی طبیعتاً این فرصت وجود ندارد؛ آنجا تمرکز روی توانبخشی بعد از عمل است.
جراحی پا در پیش دارید؟ زودتر شروع کنیم
چند هفته آمادگی قبل از عمل میتواند هفتهها از دورهی نقاهت شما کم کند.
برنامهی پریهَب چه شکلی است؟
معمولاً هفتهای دو تا سه جلسه، بهعلاوهی تمرین خانگی روزانه.
شروع با حرکات بدون درد و دامنهی حرکتی، بعد اضافهکردن مقاومت بهصورت تدریجی.
در جراحیهای پا و مچ پا، تمرین تعادل و تقویت عضلات ساق اهمیت ویژه دارد.
و در هفتهی آخر، تمرین عملی همان کارهایی که بعد از عمل لازم دارید: بلند شدن از تخت، راه رفتن با عصا، بالا و پایین رفتن از پله.
⛔ یک نکتهی مهم: تمرین نباید درد را بدتر کند. اگر بعد از جلسه ورم یا درد بیشتر شد، شدت باید کم شود.
چه چیزهای دیگری قبل از عمل مهماند؟
ترک سیگار، که مستقیماً روی ترمیم زخم و جوشخوردن استخوان اثر میگذارد.
کنترل قند خون، که مهمترین عامل قابلاصلاح در کاهش خطر عفونت است.
بررسی داروهایی که مصرف میکنید، بهویژه رقیقکنندههای خون.
و آمادهکردن خانه: برداشتن فرش لغزنده، رساندن وسایل روزمره به دسترس و در نظر گرفتن جای خواب در طبقهی همکف.
فهرست سؤالهایی که باید از جراح بپرسید را در سؤالاتی که باید قبل از جراحی بپرسید آوردهام، و آنچه در معاینهی تخصصی بررسی میشود در معاینه تخصصی پا و مچ پا قبل از جراحی.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
تفاوت بیمارانی که چند هفته قبل از عمل تمرین کردهاند با بقیه، معمولاً از همان هفتهی اول بعد از جراحی دیده میشود — نه در نتیجهی نهایی، بلکه در سرعت رسیدن به آن.
پرسشهای متداول
پریهَب یعنی چه؟
توانبخشی پیش از جراحی: تقویت عضلات، بهبود دامنهی حرکتی و یادگیری مهارتهای بعد از عمل، قبل از اینکه عمل انجام شود.
چند هفته قبل باید شروع کنم؟
برای بیشتر جراحیهای انتخابی، ۴ تا ۶ هفته کافی است. هرچه زودتر شروع شود بهتر است.
آیا نتیجهی جراحی را بهتر میکند؟
نقطهی شروع شما را بهتر میکند و معمولاً سرعت بازگشت را بالا میبرد، ولی جایگزین جراحی یا توانبخشی بعد از آن نیست.
تمرینها باید دردناک باشند؟
نه. اگر بعد از جلسه درد یا ورم بیشتر شد، شدت تمرین باید کم شود.
در جراحی اورژانسی هم ممکن است؟
معمولاً نه، چون زمانی وجود ندارد. در آن موارد تمرکز روی توانبخشی بعد از عمل است.
خودم در خانه تمرین کنم کافی است؟
تمرین خانگی بخش اصلی برنامه است، ولی حداقل چند جلسهی حضوری لازم است تا تمرینها درست آموزش داده شوند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای برنامهی آمادگی قبل از عمل وقت بگیرید
با بررسی وضعیت فعلی شما مشخص میشود چه تمرینهایی و چند هفته قبل از جراحی لازم است.
منابع
