بازسازی رباط مچ پا برای کسانی مطرح میشود که مچ پایشان بارها میپیچد و با وجود چند ماه فیزیوتراپی، هنوز احساس بیثباتی دارند. جراحی، اولین گزینه نیست — ولی وقتی درمان غیرجراحی جواب ندهد، تنها راهی است که بیثباتی را برمیدارد.
بازسازی رباط مچ پا چه زمانی لازم است؟
بیشتر پیچخوردگیها با درمان غیرجراحی خوب میشوند. مشکل وقتی شروع میشود که رباط خارجی بعد از یک یا چند پیچخوردگی، شل و کشیده باقی بماند. در این حالت مچ پا هربار روی سطح ناهموار «خالی میکند» و هر بار آسیب بیشتری به غضروف مفصل وارد میشود.
چرا مچ پا دوباره و دوباره میپیچد؟ معمولاً چند علت کنار هماند: رباطی که کشیده جوش خورده و شل مانده، عضلات پرونئال (عضلات کناری ساق) که ضعیف ماندهاند، و حس عمقی که بعد از آسیب برنگشته.
دو علت دیگر هم زیاد میبینم: راستای نامناسب پا، مثل قوس بلند کف پا یا پاشنهای که به داخل متمایل است، و آسیب اولی که درمانش نیمهکاره ماند.
| وضعیت | درمان مناسب |
|---|---|
| پیچخوردگی حاد اول | استراحت، یخ، بریس و فیزیوتراپی |
| بیثباتی خفیف | برنامهی تمرین تعادلی و تقویتی، اصلاح کفش |
| بیثباتی مزمن با وجود چند ماه تمرین | بررسی برای بازسازی رباط |
| بیثباتی همراه با آسیب غضروف | آرتروسکوپی همزمان با بازسازی |
- خالیکردن مکرر مچ پا حتی در راهرفتن عادی
- بیش از دو بار پیچخوردگی در یک سال
- ترس مداوم از راهرفتن روی سطح ناهموار
- ورم مکرر بعد از فعالیتهای ساده
- احساس شلبودن مفصل نسبت به پای دیگر
در معاینه، آزمون کشویی قدامی نشان میدهد مچ پا بیش از حد به جلو سُر میخورد یا نه. گاهی عکس تحت فشار (استرس) هم گرفته میشود تا شلی مفصل روی تصویر دیده شود.
امآرآی کار دیگری میکند: آسیب غضروف و آسیبهای همراهی را پیدا میکند که در معاینه دیده نمیشوند.
اگر علاوه بر خالی کردن مچ پا، مفصل گاهی گیر میکند یا قفل میشود، باید به آسیب داخل مفصل هم فکر کرد. یک تکهی آزاد غضروف یا استخوان داخل مفصل میتواند درد، صدای تق یا قفلشدن بدهد؛ این تکهها با آرتروسکوپی دیده و برداشته میشوند.
قبل از جراحی چه چیزی باید امتحان شود؟
برنامهی تمرین تعادلی و تقویت عضلات پرونئال، کلید درمان غیرجراحی است. این تمرینها حس عمقی مچ پا را برمیگردانند — همان حسی که به بدن میگوید مفصل در چه وضعیتی است و اجازه نمیدهد ناگهان بچرخد. حداقل سه ماه تمرین منظم قبل از تصمیم به جراحی منطقی است.
در همین دوره، اگر زود به کار یا ورزش برمیگردید، بستن مچ پا با تیپ (نوار مخصوص) یا بریس به محافظت از مفصل کمک میکند.
بخشی از بیثباتی از شلشدن رباط میآید و بخشی از کندشدن واکنش عضلات. تمرین تعادلی بخش دوم را جبران میکند و در بسیاری از بیماران همین کافی است.
مچ پایتان مدام میپیچد؟
بیثباتی درماننشده به غضروف مفصل آسیب میزند. برای بررسی وضعیت با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
جراحی چطور انجام میشود؟
در روشهای رایج، رباط شلشده سفت و به استخوان محکم میشود. اگر بافت باقیمانده کیفیت کافی نداشته باشد، از پیوند تاندون استفاده میشود. در بسیاری از بیماران، آرتروسکوپی همزمان انجام میشود تا وضعیت غضروف داخل مفصل هم بررسی و در صورت نیاز درمان شود.
بعد از جراحی چه انتظاری داشته باشیم؟
دورهی محافظت با بریس و سپس بازتوانی تدریجی لازم است. بازگشت به ورزش زمان میبرد و مثل هر ترمیم بافت نرمی، عجله در آن مهمترین علت شکست است.
برای ورزشکاران هم جراحی قاعده نیست؛ بیشتر پیچخوردگیها بدون جراحی درمان میشوند و جراحی برای کسی است که بعد از توانبخشی کامل هنوز ناپایدار است.
اگر جراحی لازم شود، بعد از ترمیم رایج رباط (روش بروستروم) معمولاً حدود دو هفته مچ پا ثابت میماند و بیشتر ورزشکاران با توانبخشی درست حدود ۳ تا ۴ ماه بعد به ورزش برمیگردند. برنامهی مرحلهای برگشت را در مقالهی بازگشت به ورزش بعد از پیچخوردگی مچ پا نوشتهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که با بیثباتی مزمن میآیند اغلب سالها با آن کنار آمدهاند. مشکل این است که در همان سالها، هر پیچخوردگی کمی از غضروف مفصل کم کرده است.
پرسشهای متداول
بیثباتی مچ پا خودبهخود خوب میشود؟
در موارد خفیف با تمرین بله؛ بیثباتی مزمن معمولاً بدون درمان اختصاصی بهتر نمیشود.
بریس جای جراحی را میگیرد؟
بریس در فعالیتهای پرخطر کمک میکند ولی رباط شلشده را سفت نمیکند.
بعد از بازسازی رباط میتوانم ورزش کنم؟
بله، پس از کاملشدن بازتوانی و با تأیید پزشک.
آرتروسکوپی همزمان چرا لازم است؟
برای دیدن و درمان آسیبهای غضروفی که در تصویربرداری همیشه مشخص نمیشوند.
اگر جراحی نکنم چه اتفاقی میافتد؟
اگر بیثباتی مزمن باشد و درمان نشود، پیچخوردگیها تکرار میشوند و هر بار ممکن است به غضروف مفصل آسیب بزنند. درد مزمن هم محتملتر میشود. البته جراحینکردن یعنی درماننکردن نیست؛ بسیاری از بیماران با تمرین منظم پایدار میشوند.
آیا بیثباتی مچ پا باعث آرتروز میشود؟
ممکن است. بیثباتی مزمنی که درمان نشود میتواند زودتر از معمول به ساییدگی مفصل (آرتروز) برسد. یک پیچخوردگی تنها معمولاً چنین اثری ندارد؛ خطر از تکرار آسیب و توانبخشی ناقص است.
چه کسانی بیشتر در معرض شلشدن رباط مچ پا هستند؟
کسانی که قبلاً پیچخوردگی داشتهاند و توانبخشی را کامل نکردهاند، افرادی که رباطهایشان ذاتاً شل است، و کسانی که قوس کف پای بلند یا پاشنهی متمایل به داخل دارند. ورزشهایی با پرش و تغییر جهت ناگهانی هم خطر را بیشتر میکنند.
چه مدت بعد از پیچخوردگی باید نگران بیثباتی باشیم؟
اگر ۶ تا ۸ هفته بعد از آسیب، با وجود درمان، هنوز درد یا احساس خالیکردن دارید، بررسی دقیقتر لازم است. اگر بعد از ۳ تا ۶ ماه بریس و تمرین منظم هنوز مچ پا خالی میکند، جراحی برای پایدارکردن مفصل مطرح میشود.
آیا همهی پارگیهای رباط مچ پا جراحی لازم دارند؟
نه؛ بیشتر پارگیها، حتی بسیاری از پارگیهای کامل، بدون جراحی درمان میشوند. توضیح کامل را در مقالهی پارگی رباط مچ پا: با جراحی یا بدون جراحی؟ آوردهام.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
بیثباتی مچ پا را جدی بگیرید
هر پیچخوردگی تازه، آسیب تازهای به مفصل اضافه میکند.
منابع
