بررسی روش‌های هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو | اصلاح انحراف زانو و بازیابی تراز اندام تحتانی

چکیده

دفورمیتی‌های زانو از جمله زانوی پرانتزی و زانوی ضربدری می‌توانند منجر به توزیع نامتعادل فشار در مفصل، پیشرفت آرتروز و درد مزمن شوند. هم‌محورسازی اندام تحتانی یکی از اصول اساسی در درمان این ناهنجاری‌هاست که با هدف بازگرداندن تراز مکانیکی صحیح انجام می‌شود. روش‌های مختلفی از جمله استئوتومی اصلاحی، استفاده از فیکساتور خارجی و جراحی تعویض مفصل در موارد پیشرفته برای اصلاح دفورمیتی‌های زانو به کار می‌روند. انتخاب روش درمانی به سن بیمار، شدت انحراف و وضعیت غضروف مفصلی بستگی دارد و نیازمند ارزیابی دقیق تخصصی است.

مقدمه

دفورمیتی‌های زانو یکی از مشکلات شایع ارتوپدی هستند که می‌توانند در کودکی یا بزرگسالی بروز کنند. این ناهنجاری‌ها شامل تغییر در محور مکانیکی اندام تحتانی هستند که باعث انحراف زانو به داخل یا خارج می‌شود. در کشورهایی مانند ایران به دلیل شیوع آرتروز و برخی اختلالات متابولیک، موارد متعددی از دفورمیتی‌های زانو مشاهده می‌شود.

هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو نقش کلیدی در پیشگیری از تخریب پیشرونده مفصل دارد. زمانی که محور مکانیکی اندام اصلاح نشود، فشار بیش از حد بر یک کمپارتمان مفصل وارد شده و روند ساییدگی تسریع می‌شود. به عنوان جراح متخصص ارتوپدی، تأکید می‌کنم که ارزیابی دقیق و انتخاب روش صحیح هم‌محورسازی می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به طور چشمگیری بهبود بخشد و از نیاز زودهنگام به تعویض مفصل جلوگیری کند.

علائم و نشانه ها

بیماران مبتلا به دفورمیتی‌های زانو معمولاً با تغییر ظاهری در شکل پاها مراجعه می‌کنند. در زانوی پرانتزی، فاصله بین زانوها افزایش یافته و در زانوی ضربدری، مچ پاها از یکدیگر فاصله می‌گیرند.

درد در بخش داخلی یا خارجی مفصل زانو، خستگی زودرس هنگام راه رفتن و کاهش تحمل فعالیت‌های طولانی از علائم شایع هستند. در موارد پیشرفته، محدودیت حرکتی و تورم مفصل نیز مشاهده می‌شود.

عدم اصلاح هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو می‌تواند منجر به پیشرفت سریع آرتروز و تخریب غضروف شود، بنابراین تشخیص زودهنگام اهمیت فراوانی دارد.

روش های تشخیص

ارزیابی دفورمیتی‌های زانو با معاینه دقیق بالینی آغاز می‌شود. بررسی محور اندام تحتانی در حالت ایستاده و اندازه‌گیری زاویه انحراف از مراحل اولیه است.

رادیوگرافی تمام‌قد اندام تحتانی در حالت ایستاده، ابزار اصلی برای تعیین محور مکانیکی محسوب می‌شود. این تصویر نشان می‌دهد که خط وزن بدن از کدام بخش مفصل عبور می‌کند.

در برخی موارد، سی‌تی‌اسکن یا MRI برای بررسی وضعیت غضروف و ساختارهای داخل مفصل انجام می‌شود. تشخیص دقیق نوع و شدت انحراف، پایه تصمیم‌گیری درباره روش هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو است.

روش های درمان

در کودکان، بسیاری از دفورمیتی‌های خفیف با رشد اصلاح می‌شوند، اما در موارد شدید ممکن است هدایت رشد با استفاده از پلاک‌های مخصوص انجام شود.

در بزرگسالان جوان با آرتروز محدود به یک کمپارتمان، استئوتومی اصلاحی یکی از مؤثرترین روش‌های هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو است. در این روش، با برش کنترل‌شده استخوان و تغییر زاویه آن، محور مکانیکی اصلاح می‌شود.

در موارد پیشرفته که تخریب مفصل گسترده است، جراحی تعویض مفصل زانو بهترین گزینه درمانی محسوب می‌شود. انتخاب روش درمان باید فردمحور و بر اساس شرایط آناتومیک، سن و سطح فعالیت بیمار انجام شود.

مراقبت‌های درمانی

پس از انجام جراحی اصلاحی، رعایت برنامه توانبخشی دقیق اهمیت زیادی دارد. تقویت عضلات اطراف زانو و حفظ دامنه حرکتی از اصول اساسی است.

کنترل وزن بدن، استفاده از کفش مناسب و پرهیز از فعالیت‌های پرفشار در دوره نقاهت توصیه می‌شود.

پیگیری منظم با جراح ارتوپد برای ارزیابی روند جوش خوردن استخوان و حفظ تراز اصلاح‌شده ضروری است. رعایت این نکات به حفظ نتایج هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو کمک می‌کند.

عوارض احتمالی

مانند هر جراحی ارتوپدی، استئوتومی یا سایر روش‌های اصلاح محور می‌توانند با عوارضی همراه باشند. عفونت، تأخیر در جوش خوردن استخوان یا اصلاح ناکامل از جمله این موارد هستند.

در صورت عدم رعایت اصول جراحی یا انتخاب نادرست بیمار، احتمال بازگشت انحراف وجود دارد.

با برنامه‌ریزی دقیق و اجرای صحیح تکنیک جراحی، میزان بروز عوارض به حداقل می‌رسد.

توصیه های پزشکی

به بیماران توصیه می‌کنم در صورت مشاهده تغییر شکل زانو یا درد مزمن، ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازند. تشخیص زودهنگام دفورمیتی‌های زانو می‌تواند از پیشرفت آرتروز جلوگیری کند.

انتخاب روش مناسب هم‌محورسازی اندام‌ها در دفورمیتی‌های زانو نیازمند بررسی جامع و مشاوره دقیق است.

هدف نهایی، توزیع متعادل نیرو در مفصل، کاهش درد و افزایش طول عمر مفصل طبیعی است.

در گفت‌وگوی اختصاصی خبرنگار حوزه سلامت با آقای دکتر صحرانورد، از چهره‌های برجسته جراحی ارتوپدی، پرتکرارترین پرسش‌های بیماران درباره اصلاح دفورمیتی‌های زانو مطرح شد. ایشان تأکید کردند که هم‌محورسازی اصولی اندام‌ها نه‌تنها درد را کاهش می‌دهد، بلکه از پیشرفت تخریب مفصل در سال‌های آینده پیشگیری می‌کند و نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت زندگی بیماران دارد.

سوالات متداول بیماران

✅ آیا زانوی پرانتزی همیشه نیاز به جراحی دارد؟

🔵خیر، در موارد خفیف و بدون درد می‌توان با پیگیری و درمان‌های غیرجراحی وضعیت را کنترل کرد، اما در موارد شدید جراحی توصیه می‌شود.

✅ بهترین سن برای استئوتومی اصلاحی چه زمانی است؟

🔵معمولاً در بزرگسالان جوان با آرتروز محدود، نتایج این جراحی بسیار مطلوب‌تر است.

✅ آیا پس از اصلاح محور امکان بازگشت انحراف وجود دارد؟

🔵در صورت اجرای صحیح جراحی و رعایت مراقبت‌های پس از عمل، احتمال بازگشت بسیار کم است.

✅ دوره نقاهت پس از جراحی چقدر است؟

🔵بسته به نوع جراحی، بین چند هفته تا چند ماه متغیر است و نیاز به توانبخشی منظم دارد.

✅ آیا اصلاح محور از پیشرفت آرتروز جلوگیری می‌کند؟

🔵بله، با توزیع متعادل فشار روی مفصل، روند تخریب غضروف کندتر می‌شود.

ارتباط با پزشک و رزرو نوبت

📞 جهت دریافت نوبت و ارتباط مستقیم با مطب دکتر علیرضا صحرانورد می‌توانید با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

09102017646 📞

09012017636 📞

منابع (References)

Campbell’s Operative Orthopaedics

Journal of Knee Surgery

American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS)

راهنماهای بالینی وزارت بهداشت ایران

خدمات دکتر علیرضا صحرا نورد

دکتر علیرضا صحرانورد یکی از بهترین و باتجربه‌ترین جراحان ارتوپدی در ایران هستند که با سال‌ها سابقه موفق در زمینه جراحی استخوان، مفاصل و درمان آسیب‌های اسکلتی‌ـ‌عضلانی، همواره مورد اعتماد بیماران و جامعه پزشکی بوده‌اند. ایشان در حال حاضر در تهران به ارائه خدمات تخصصی ارتوپدی با بالاترین استانداردهای علمی و درمانی می‌پردازند.حوزه تخصصی اصلی دکتر صحرانورد، جراحی‌های تخصصی پا و مچ پا شامل درمان آسیب‌های ورزشی، آرتروسکوپی مچ پا و درمان زخم پای دیابتی است. علاوه بر این، ایشان در درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های عمومی ارتوپدی از جمله آرتروز، دردهای مفاصل ،پیچ‌خوردگی‌ها و دردهای عضلانی نیز فعالیت گسترده و تخصصی دارند.از دیگر خدمات تخصصی دکتر علیرضا صحرانورد می‌توان به جراحی هالوکس والگوس (قوز شست پا)، درمان خار پاشنه، اصلاح کف پای صاف و انجام جراحی‌های اصلاحی پا با بالاترین دقت و مهارت اشاره کرد. استفاده از روش‌های کم‌تهاجمی، و تزریقات تخصصی مانند PRP ،تزریق ژل از رویکردهای نوین درمانی ایشان برای تسریع روند بهبود بیماران به شمار می‌رود.