آرتروز مچ پا یعنی آسیب و ساییدگی غضروف مفصل مچ پا که با درد، ورم و دشواری راه رفتن خودش را نشان می‌دهد. خبر خوب این است که طبق AAOS، درمان اولیه آن معمولاً بدون جراحی است و بسیاری از بیماران با تغییر فعالیت، کفش مناسب و تمرین کنترل می‌شوند. به این وضعیت گاهی «آرتریت مچ پا» هم گفته می‌شود.
این متن جای معاینه نیست. تشخیص و انتخاب درمان را باید پزشک شما بر اساس معاینه و عکس تعیین کند.
اگر درد مچ پای شما از آرتروز نیست و بعد از یک ضربه یا فعالیت شروع شده، درمان درد مچ پا: بهترین مسکن و درمان خانگی راهنمای مناسب‌تری برای شماست.
آرتروز مچ پا چیست و چه انواعی دارد؟
مفصل مچ پا سطوح غضروفی صافی دارد که استخوان‌ها را روی هم می‌لغزاند. وقتی این غضروف آسیب ببیند یا ساییده شود، حرکت دردناک و محدود می‌شود. اگر می‌خواهید ساختار این مفصل را بهتر بشناسید، مقاله‌ی آناتومی و استخوان‌های مچ پا را بخوانید.
AAOS سه نوع اصلی آرتروز و آرتریت را در پا و مچ پا معرفی می‌کند. تفاوت این سه در علت آن‌هاست و همین تفاوت روی انتخاب درمان اثر می‌گذارد.
استئوآرتریت. همان نوع ساییدگی و دژنراتیو است که غضروف به‌تدریج آسیب می‌بیند.
آرتریت روماتوئید. بیماری مزمنی است که می‌تواند چند مفصل بدن را هم‌زمان درگیر کند، نه فقط مچ پا.
آرتروز پس از آسیب. این نوع بعد از آسیب پا یا مچ پا ایجاد می‌شود، حتی سال‌ها بعد از حادثه. طبق AAOS، شایع‌ترین آسیب‌های زمینه‌ساز، دررفتگی و شکستگی هستند.
| روش درمان | برای چه کسی/چه مرحله‌ای | نکته |
|---|---|---|
| فعالیت کم‌ضربه و کاهش وزن | به‌خصوص در اضافه وزن | فشار روی مفصل را کم می‌کند (AAOS؛ NHS به‌طور کلی) |
| فیزیوتراپی و ورزش | اغلب درمان اولیه | حفظ دامنه‌ی حرکت و انعطاف (AAOS) |
| کفش مناسب، کفی و بریس | وقتی راه رفتن دردناک است | کاهش فشار و بهبود تحرک (AAOS) |
| داروی ضدالتهاب | درد و ورم | با تجویز پزشک (AAOS) |
| تزریق کورتون | درد که با درمان‌های دیگر کم نشده | اثر اغلب موقتی (AAOS) |
| دبریدمان آرتروسکوپی | آرتروز اولیه | بیشترین فایده در مراحل اولیه (AAOS) |
| فیوژن | درد ناتوان‌کننده بدون پاسخ به درمان | حذف حرکت؛ خطر جوش نخوردن (AAOS) |
| تعویض مفصل مچ | درد ناتوان‌کننده بدون پاسخ به درمان | حرکت بیشتر؛ ایمپلنت ممکن است شل شود (AAOS) |
علائم آرتروز مچ پا چیست؟
علائم آرتروز مچ پا معمولاً آرام شروع می‌شود و با گذشت زمان واضح‌تر می‌شود. طبق AAOS مهم‌ترین نشانه‌ها این‌هاست:
درد با حرکت. درد مفصل هنگام راه رفتن و فعالیت بیشتر می‌شود.
ورم. اطراف مفصل متورم می‌شود.
گرمی و قرمزی. مفصل ممکن است گرم و قرمز به نظر برسد.
بدتر بودن صبح یا بعد از استراحت. درد و ورم اغلب صبح یا بعد از مدتی نشستن و استراحت بیشتر است.
دشواری راه رفتن. با پیشرفت بیماری، راه رفتن سخت‌تر می‌شود.
این علائم مخصوص آرتروز نیستند و مشکلات دیگر مچ پا هم می‌توانند شبیه آن باشند. پس تشخیص را به معاینه و تصویربرداری بسپارید.
آرتروز بعد از شکستگی یا دررفتگی مچ پا ممکن است سال‌ها بعد ظاهر شود. اگر سابقه‌ی چنین آسیبی دارید و حالا مچ پایتان درد می‌کند، آن را به پزشک بگویید.
درباره‌ی درد مچ پای خود سؤال دارید؟
با مطب دکتر علیرضا صحرانورد تماس بگیرید تا مچ پای شما معاینه شود.
تشخیص: چرا عکس ایستاده مهم است؟
تشخیص با معاینه و بررسی راه رفتن شروع می‌شود. بعد از آن معمولاً عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود.
طبق AAOS، عکس ایستاده (با تحمل وزن) باارزش‌ترین آزمون برای سنجش شدت آرتروز است. دلیلش ساده است: وقتی روی پا می‌ایستید، مفصل زیر وزن بدن دیده می‌شود، در حالی که در عکس نشسته یا خوابیده این فشار وجود ندارد.
گاهی پزشک برای بررسی دقیق‌تر سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی هم درخواست می‌کند. اگر شک به آرتریت روماتوئید باشد، آزمایش خون برای تعیین نوع آرتریت کمک می‌کند. درباره‌ی این روش‌ها در مقاله‌ی روش‌های تصویربرداری مچ پا بیشتر بخوانید.
درمان بدون جراحی و ورزش برای آرتروز مچ پا
AAOS می‌گوید درمان اولیه معمولاً غیرجراحی است. هدف این درمان‌ها کم کردن درد و فشار روی مفصل است.
فعالیت و وزن. انتخاب فعالیت کم‌ضربه‌تر و کاهش وزن، فشار روی مفصل را کم می‌کند. NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی (نه مخصوص مچ پا) می‌گوید اضافه وزن اغلب آرتروز را بدتر می‌کند.
ورزش برای آرتروز مچ پا. NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی ورزش را یکی از مهم‌ترین درمان‌ها برای هر سن و آمادگی می‌داند. AAOS فیزیوتراپی و تمرین‌های مشخص برای حفظ دامنه‌ی حرکت و انعطاف را توصیه می‌کند. نوع تمرین را درمانگر شما بر اساس وضعیت مفصل تعیین می‌کند.
کفش، کفی و بریس. کفش با کف ضربه‌گیر فشار روی مفاصل پا را کم می‌کند و NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی می‌گوید کفی مخصوص ممکن است وزن را یکنواخت‌تر پخش کند. AAOS کفش سفارشی با کف سفت و کف قوسی (rocker bottom) و بریس‌هایی مثل AFO را برای کم کردن فشار و بهتر شدن تحرک نام می‌برد. اگر عصا لازم شد، NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی می‌گوید آن را در دست مقابلِ پای درگیر بگیرید.
دارو. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) می‌توانند ورم و درد را کم کنند (AAOS). انتخاب و مصرف دارو با تجویز پزشک است.
تزریق کورتون. تزریق استروئید سریع اثر می‌کند و NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی می‌گوید می‌تواند چند هفته یا چند ماه درد را کم کند. AAOS هم یادآوری می‌کند که اثر آن اغلب موقتی است. درباره‌ی انواع تزریق، مقاله‌ی تزریق داخل مفصل مچ پا را ببینید.
کِی جراحی لازم می‌شود؟
AAOS می‌گوید جراحی وقتی مطرح می‌شود که درد ناتوان‌کننده باشد و درمان غیرجراحی جواب نداده باشد. سه گزینه‌ی اصلی هست.
دبریدمان آرتروسکوپی. با دوربین کوچک، غضروف شل، بافت سینوویال ملتهب و زائده‌های استخوانی برداشته می‌شود. طبق AAOS بیشترین فایده‌ی این روش در آرتروز اولیه است.
فیوژن (آرترودز). استخوان‌های مفصل به یک استخوان جوش داده می‌شوند و با حذف حرکت، درد کم می‌شود. NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی می‌گوید مفصل بعد از فیوژن قوی‌تر و کم‌دردتر است ولی دیگر حرکت نمی‌کند. AAOS دو عارضه‌ی ممکن را هم نام می‌برد: جوش نخوردن و آرتروز بعدی در مفاصل مجاور. جزئیات را در مقاله‌ی فیوژن مچ پا و مراقبت‌های آن بخوانید.
تعویض مفصل مچ پا. غضروف و استخوان آسیب‌دیده برداشته و سطوح فلزی یا پلاستیکی جایگزین می‌شود. این روش حرکت بیشتری از فیوژن نگه می‌دارد، اما AAOS هشدار می‌دهد ایمپلنت ممکن است با گذشت زمان شل یا خراب شود.
انتخاب بین این سه روش به شدت آرتروز، فعالیت و شرایط شما بستگی دارد و باید با جراح در میان گذاشته شود.
دوران نقاهت بعد از جراحی چقدر است؟
طبق AAOS، بهبودی کامل بعد از جراحی مچ پا بسته به شدت و پیچیدگی عمل حدود ۴ تا ۹ ماه طول می‌کشد.
بعد از عمل معمولاً گچ گرفته می‌شود و حدود ۱ تا ۲ هفته پا باید بالاتر از سطح قلب نگه داشته شود. ممکن است فیزیوتراپی لازم شود.
بازگشت به فعالیت روزانه حدود ۳ تا ۴ ماه بعد از عمل ممکن است، و شاید با کفش حمایتی یا بریس همراه باشد. این بازه‌ها کلی‌اند؛ برنامه‌ی دقیق شما را جراح تعیین می‌کند.
کِی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد مچ پا هنگام حرکت ادامه دارد، مفصل ورم کرده یا گرم و قرمز شده، یا راه رفتن برایتان سخت شده است، وقت معاینه بگیرید.
اگر درد مچ پا ناتوان‌کننده است و درمان غیرجراحی بهتر نشده، زمان آن رسیده که گزینه‌های جراحی را با جراح بررسی کنید.
برای نوبت‌دهی با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا آرتروز مچ پا کاملاً خوب می‌شود؟
NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی (نه مخصوص مچ پا) می‌گوید آرتروز درمان کامل ندارد ولی لزوماً با گذشت زمان بدتر نمی‌شود. درمان‌ها برای کم کردن درد و حفظ حرکت‌اند و برنامه‌ی مناسب را پزشک تعیین می‌کند.
علائم آرتروز مچ پا چیست؟
طبق AAOS: درد با حرکت، ورم، گرمی و قرمزی مفصل، درد و ورم بیشتر صبح یا بعد از استراحت، و دشواری راه رفتن.
آیا ورزش برای آرتروز مچ پا مفید است؟
NHS درباره‌ی آرتروز به‌طور کلی ورزش را از مهم‌ترین درمان‌ها می‌داند و AAOS فیزیوتراپی و تمرین‌های دامنه‌ی حرکت را توصیه می‌کند. نوع تمرین را درمانگر شما تعیین می‌کند.
چرا برای تشخیص آرتروز مچ پا عکس ایستاده می‌گیرند؟
طبق AAOS، عکس ایستاده باارزش‌ترین آزمون برای سنجش شدت آرتروز است، چون مفصل را زیر وزن بدن نشان می‌دهد.
بهبودی بعد از جراحی آرتروز مچ پا چقدر طول می‌کشد؟
طبق AAOS: بهبودی کامل حدود ۴ تا ۹ ماه بسته به شدت و پیچیدگی عمل، و بازگشت به فعالیت روزانه حدود ۳ تا ۴ ماه.
آرتروز بعد از شکستگی مچ پا ممکن است؟
بله. AAOS می‌گوید آرتروز پس از آسیب می‌تواند حتی سال‌ها بعد ایجاد شود و شایع‌ترین آسیب‌های زمینه‌ساز، دررفتگی و شکستگی هستند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک می‌شود.
می‌خواهید مچ پای شما معاینه شود؟
برای مشاوره و معاینه با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید یا نوبت آنلاین رزرو کنید.
منابع
