دو نگرانی رایج در بارداری به پا مربوط میشود: درد و ورم پا، و اینکه اگر لازم شد عکس رادیولوژی از پا بگیرید، آیا برای جنین خطر دارد. جواب کوتاه نگرانی دوم را همین اول بدهیم: طبق راهنمای رسمی کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، در پرتوگیری کمتر از ۵۰ میلیگری هیچ گزارشی از ناهنجاری، محدودیت رشد یا سقط وجود ندارد — و این مقدار بالاتر از پرتوی روشهای تشخیصی معمول است.
چرا در بارداری پاها درد میگیرند؟
چند تغییر طبیعی بدن دست به دست هم میدهند. اول جابهجایی مرکز ثقل: با بزرگشدن شکم، مرکز ثقل جلو میآید و قوس گودی کمر بیشتر میشود. همین تغییر وضعیت، فشار را روی کمر و اندام تحتانی زیاد میکند و هرچه بارداری پیش میرود بدتر میشود.
دوم شلشدن رباطها: تحرک مفاصل ساکروایلیاک و سمفیز پوبیس بیشتر میشود و شلی رباطی در اندام تحتانی هم دیده میشود. رباط شلتر یعنی مفصل کمثباتتر و فشار بیشتر روی بافتهای نگهدارندهی کف پا.
سوم افزایش وزن که مستقیماً بار روی پاشنه و قوس کف پا را زیاد میکند.
به همین دلیل دو شکایت شایعتر از بقیه است: درد پاشنه و صافشدن قوس کف پا.
| روش تصویربرداری | در بارداری | توضیح |
|---|---|---|
| سونوگرافی | روش ارجح | با خطر همراه نیست |
| امآرآی | روش ارجح | با خطر همراه نیست |
| عکس ساده (رادیوگرافی) | در صورت لزوم انجام میشود | پرتوی روشهای تشخیصی زیر آستانهی ۵۰ میلیگری است |
| سیتیاسکن | در صورت لزوم انجام میشود | اگر لازم باشد نباید دریغ شود |
| شیردهی پس از گادولینیوم | قطع لازم نیست | طبق راهنمای رسمی |
ورم پا در بارداری طبیعی است یا نه؟
ورم محیطی در بارداری شایع و در بیشتر موارد طبیعی است. علتش تغییر حجم مایعات بدن است: حجم پلاسما در بارداری ۴۵ تا ۵۵ درصد افزایش پیدا میکند، در حالی که حجم گلبولهای قرمز ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر میشود.
این افزایش نامتناسب، مایع بیشتری در گردش میگذارد که بخشی از آن در بافتهای محیطی — بهویژه پاها — جمع میشود.
اما ورم همیشه بیخطر نیست. ورمی که ناگهانی باشد، فقط یک پا را بگیرد، با درد و قرمزی و گرمی همراه باشد، یا با سردرد و تاری دید و فشار خون بالا بیاید، باید فوری بررسی شود.
طبق راهنمای کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، خطر ناهنجاری، محدودیت رشد یا سقط با پرتوگیری کمتر از ۵۰ میلیگری گزارش نشده است و این مقدار بالاتر از محدودهی پرتوی روشهای تشخیصی معمول است. اگر عکسبرداری برای تشخیص لازم باشد، نباید از بیمار باردار دریغ شود.
درد یا ورم پا در بارداری آزارتان میدهد؟
برای معاینه و بررسی علت وقت بگیرید.
آیا عکس رادیولوژی از پا در بارداری خطر دارد؟
این پرتکرارترین نگرانی است و جوابش روشنتر از چیزی است که بیشتر مردم فکر میکنند.
طبق راهنمای کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، خطر ناهنجاری، محدودیت رشد یا سقط با پرتوگیری کمتر از ۵۰ میلیگری گزارش نشده است — و این مقدار بالاتر از محدودهی پرتوی روشهای تشخیصی است. یعنی یک عکس ساده از مچ پا یا کف پا در این محدوده نیست.
نکتهی مهمتر این است که در همین راهنما تأکید شده: سردرگمی دربارهی ایمنی این روشها باعث میشود آزمونهای تشخیصیِ مفید بیدلیل انجام نشوند. اگر عکسبرداری برای تشخیص لازم باشد، نباید از بیمار باردار دریغ شود.
با این حال ترتیب انتخاب مشخص است: سونوگرافی و امآرآی با خطر همراه نیستند و روشهای ارجح برای بیمار باردارند. عکس ساده و سیتی وقتی مطرح میشوند که علاوه بر آنها لازم باشند یا در دسترستر باشند.
چه کاری برای درد و ورم پا کمک میکند؟
کارهای سادهای که بیشترین اثر را دارند: بالا نگهداشتن پاها هنگام استراحت، پرهیز از ایستادن طولانی بدون تغییر وضعیت، و راهرفتن منظم و کوتاه که گردش خون را کمک میکند.
کفش مهمتر از چیزی است که به نظر میرسد: کفش پاشنهتخت با پشتیبانی قوس مناسب و فضای کافی برای پنجه. پای بارداری معمولاً کمی بزرگتر و پهنتر میشود، پس کفش قبلی ممکن است دیگر اندازه نباشد.
اگر درد پاشنه دارید، بهویژه با اولین قدمهای صبح، ممکن است با التهاب فاشیای کف پا روبهرو باشید؛ توضیح کامل را در خار پاشنه: علل، تشخیص و درمان بخوانید.
و اگر احساس میکنید قوس کف پایتان در بارداری صافتر شده، صافی کف پا در بزرگسالان توضیح میدهد چه زمانی این موضوع نیاز به بررسی دارد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
این نشانهها را فوری مطرح کنید: ورم ناگهانی یا ورمی که فقط یک پا را گرفته، درد همراه با قرمزی و گرمی ساق، تنگی نفس، و ورم همراه با سردرد شدید یا تاری دید.
اینها را هم بیخیال نشوید: دردی که خواب را به هم میزند، دردی که با استراحت بهتر نمیشود، بیحسی یا گزگز پا، و دردی که بعد از زمینخوردن یا پیچخوردن شروع شده است.
و یک نکتهی مهم: اگر پزشک برای تشخیص عکسبرداری لازم دانست، از ترس پرتو آن را رد نکنید. نگرانیتان را با پزشک در میان بگذارید تا کمخطرترین روش لازم انتخاب شود.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بارها دیدهام بیمار بارداری که از ترس پرتو، عکس سادهی مچ پا را رد کرده و ماهها با شکستگی تشخیصدادهنشده راه رفته است. راهنماهای رسمی صریحاند: اگر عکسبرداری برای تشخیص لازم باشد، نباید از بیمار باردار دریغ شود.
پرسشهای متداول
عکس رادیولوژی از پا در بارداری خطر دارد؟
طبق راهنمای رسمی، خطر ناهنجاری، محدودیت رشد یا سقط با پرتوگیری کمتر از ۵۰ میلیگری گزارش نشده است و این مقدار بالاتر از پرتوی روشهای تشخیصی معمول است. اگر عکسبرداری لازم باشد نباید دریغ شود.
کدام روش تصویربرداری در بارداری ارجح است؟
سونوگرافی و امآرآی با خطر همراه نیستند و روشهای ارجح برای بیمار باردارند. عکس ساده و سیتی وقتی مطرح میشوند که علاوه بر اینها لازم باشند یا در دسترستر باشند.
چرا در بارداری پاها ورم میکنند؟
حجم پلاسما در بارداری ۴۵ تا ۵۵ درصد افزایش پیدا میکند در حالی که حجم گلبولهای قرمز ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر میشود. این افزایش نامتناسب مایعات باعث تجمع مایع در بافتهای محیطی از جمله پاها میشود.
چه ورمی در بارداری خطرناک است؟
ورم ناگهانی، ورمی که فقط یک پا را گرفته، ورم همراه با درد و قرمزی و گرمی ساق، یا ورم همراه با سردرد و تاری دید و فشار خون بالا. اینها باید فوری بررسی شوند.
چرا کف پایم در بارداری درد میگیرد؟
جابهجایی مرکز ثقل، شلشدن رباطها و افزایش وزن با هم فشار روی پاشنه و قوس کف پا را زیاد میکنند. درد پاشنه و صافشدن قوس دو شکایت شایع همین دوران است.
آیا سایز پا در بارداری تغییر میکند؟
پای بارداری معمولاً کمی بزرگتر و پهنتر میشود، بنابراین کفش قبلی ممکن است دیگر اندازه نباشد. کفش پاشنهتخت با پشتیبانی قوس مناسب توصیه میشود.
بعد از تزریق گادولینیوم شیردهی را قطع کنم؟
خیر. طبق راهنمای رسمی، شیردهی پس از تجویز گادولینیوم نباید قطع شود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
دربارهی ایمنی عکسبرداری نگرانید؟
برای مشورت دربارهی روش تشخیصی مناسب تماس بگیرید.
منابع
