مینیسک داخلی زانو بالشتک غضروفی هلالیشکلی در سمت داخلی مفصل است که ضربه را جذب میکند و بار را بین استخوان ران و ساق پخش میکند؛ وقتی مردم میگویند «غضروف زانویم پاره شده»، طبق آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) معمولاً منظورشان همین مینیسک است. پارگی آن دو راه دارد: چرخش ناگهانی زانو در ورزش، یا فرسایش تدریجی با سن که در آن حتی بلندشدن از صندلی با یک پیچش ساده کافی است. بیشتر پارگیهای مینیسک فوراً جراحی نمیخواهند و با استراحت، کاهش ورم و فیزیوتراپی کنترل میشوند؛ اما اگر زانو قفل میکند یا ورم برمیگردد، آرتروسکوپی مطرح است. در این مقاله میگویم علائم چیست، چه کسی جراحی لازم دارد و نقاهت هر روش چقدر است.
مینیسک داخلی چیست و چرا بیشتر از مینیسک خارجی آسیب میبیند؟
هر زانو دو مینیسک دارد: داخلی (سمت زانوی دیگر) و خارجی. طبق AAOS، این دو تکهی گوهایشکل از فیبروغضروف، بین ران و ساق مثل ضربهگیر عمل میکنند و مفصل را پایدار نگه میدارند. مینیسک داخلی به رباط جانبی داخلی و کپسول مفصل چسبیده و تحرک کمتری دارد؛ به همین دلیل در چرخشهای ناگهانی، بهجای اینکه جابهجا شود، پاره میشود و آسیب آن شایعتر است.
نکتهای که سرنوشت درمان را تعیین میکند، خونرسانی است. AAOS توضیح میدهد یکسوم بیرونی مینیسک خونرسانی خوبی دارد و پارگی در این «ناحیهی قرمز» میتواند خودبهخود ترمیم شود یا با بخیه ترمیم شود؛ اما دوسوم داخلی خونرسانی معناداری ندارد و پارگی در این «ناحیهی سفید» ترمیم نمیشود. محل پارگی در امآرآی، بین «صبر و فیزیوتراپی» و «جراحی» فرق میگذارد.
| نوع پارگی | چه کسی | درمان معمول | نقاهت |
|---|---|---|---|
| فرسایشی، بدون قفلشدن | بالای ۴۰ سال، بدون آسیب مشخص | فیزیوتراپی، ضدالتهاب، گاهی تزریق | ۶ تا ۱۲ هفته |
| پارگی ناحیهی سفید با علائم مداوم | هر سن | آرتروسکوپی و برداشتن نسبی | وزنگذاری فوری، چند هفته تا بازگشت |
| پارگی ناحیهی قرمز خوندار | بیشتر جوان و ورزشکار | ترمیم با بخیه | ۳ تا ۶ ماه بازتوانی |
| قفلشدن زانو (پارگی دستهسطلی) | هر سن | آرتروسکوپی زودهنگام | بسته به ترمیم یا برداشتن |
علائم آسیب مینیسک داخلی زانو
درد در خط مفصل سمت داخلی زانو که با چمباتمه زدن، چرخش و بالا رفتن از پله بدتر میشود، شایعترین نشانه است. ورم معمولاً طی یک تا دو روز بعد از آسیب ظاهر میشود، نه بلافاصله؛ ورم فوری و شدید بیشتر نشانهی پارگی رباط یا شکستگی است. حس گیرکردن یا صدای تق در حرکت، و در پارگیهای بزرگتر، قفلشدن زانو در حالت نیمهخم که باز نمیشود، از نشانههای مهم است.
در پارگیهای فرسایشی سنی، اغلب هیچ آسیب مشخصی به یاد نمیآید؛ بیمار میگوید زانو کمکم دردناک شده و شبها با چرخش در رختخواب تیر میکشد. AAOS میگوید با بالا رفتن سن، بافت فرسودهی مینیسک با یک چرخش ناجور هنگام برخاستن از صندلی هم میتواند پاره شود.
نه. AAOS میگوید بسیاری از پارگیها بدون جراحی مدیریت میشوند و در افراد میانسال، پارگی فرسایشی در امآرآی شایع است حتی وقتی علت درد نیست. جراحی برای زانویی است که قفل میکند، ورمش برمیگردد یا بعد از چند هفته درمان درست هنوز علامت دارد.
زانویتان گیر میکند یا بعد از هر فعالیت ورم میکند؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپد، با معاینه و امآرآی مشخص میکند پارگی مینیسک در کدام ناحیه است و فیزیوتراپی کافی است یا آرتروسکوپی.
تشخیص: معاینه، عکس و امآرآی
معاینه با تستهای چرخشی زانو (مثل مکموری) و حساسیت خط مفصل، شک قوی ایجاد میکند. طبق AAOS، عکس رادیولوژی مینیسک را نشان نمیدهد ولی برای رد علتهای دیگر درد مثل آرتروز و شکستگی گرفته میشود، و امآرآی بافتهای نرم زانو از جمله مینیسک، غضروف، تاندون و رباط را ارزیابی میکند. امآرآی همان چیزی است که نوع و محل پارگی (قرمز یا سفید) را مشخص میکند و پایهی تصمیم جراحی است.
یک هشدار: در افراد بالای ۵۰ سال، امآرآی خیلیها پارگی فرسایشی نشان میدهد که علت درد نیست. تصمیم روی معاینه و علائم گرفته میشود، نه فقط روی گزارش امآرآی.
درمان بدون جراحی: چه کسی نیاز به عمل ندارد؟
AAOS میگوید بسیاری از پارگیهای مینیسک نیاز به جراحی فوری ندارند؛ اگر علائم ادامه پیدا نکند و قفلشدن یا ورم مکرر وجود نداشته باشد، درمان غیرجراحی توصیه میشود. پایهاش همان پروتکل استراحت، یخ، باند کشی و بالا نگهداشتن پا در هفتههای اول است، بهعلاوهی داروی ضدالتهاب برای درد و ورم. در برخی بیماران، تزریق کورتون داخل مفصل برای کنترل درد و ورم به کار میرود.
فیزیوتراپی برای تقویت عضلهی چهارسر و همسترینگ، بار روی مینیسک را کم میکند و در پارگیهای فرسایشی معمولاً به اندازهی جراحی مؤثر است. دویدن، چمباتمهی عمیق و ورزشهای چرخشی تا بهبود علائم متوقف میشود. قاعدهی عملی: اگر بعد از ۶ تا ۱۲ هفته درمان درست، زانو هنوز درد، ورم یا گیرکردن دارد، نوبت بررسی جراحی است.
جراحی آرتروسکوپی مینیسک: ترمیم یا برداشتن؟
اگر علائم با درمان غیرجراحی ادامه یابد، AAOS آرتروسکوپی زانو را پیشنهاد میکند که یکی از شایعترین جراحیهای ارتوپدی است: از چند سوراخ کوچک، دوربین و ابزار وارد مفصل میشود. دو کار ممکن است انجام شود. برداشتن نسبی مینیسک: قسمت پارهشده تراشیده میشود؛ طبق AAOS معمولاً از همان روزهای اول وزنگذاری کامل و حرکت آزاد ممکن است و نقاهت کوتاه است.
ترمیم با بخیه: برای پارگی در ناحیهی قرمز خوندار، بهویژه در جوانها؛ چون مینیسک باید دوباره جوش بخورد، AAOS میگوید زمان بازتوانی ترمیم حدود ۳ تا ۶ ماه است و از برداشتن طولانیتر. ترجیح جراح، تا جای ممکن حفظ مینیسک است، چون برداشتن بخش بزرگی از آن در درازمدت خطر آرتروز را بالا میبرد. در موارد نادر جوانهایی که مینیسک را از دست دادهاند، پیوند مینیسک از اهداکننده انجام میشود. AAOS تأکید میکند شرکت در فیزیوتراپی بعد از عمل برای نتیجهی خوب ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
زانویی که بعد از چرخش یا زمین خوردن ورم کرده، قفل میکند، خالی میکند یا صاف نمیشود، همان هفته معاینه لازم دارد. درد داخل زانو که بیش از دو تا سه هفته با استراحت بهتر نشده، یا هر بار بعد از فعالیت ورم برمیگردد، هم باید دیده شود. ورم شدید و فوری بعد از آسیب یا ناتوانی در وزنگذاری، اورژانسی است. نشانههای زانو بعد از زمین خوردن را در زانو بعد از زمین خوردن و بیثباتی کشکک را در ناپایداری کشکک زانو نوشتهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
دو اشتباه متقابل را هر هفته میبینم: بیمار جوانی که با زانوی قفلشده ماهها فیزیوتراپی کرده و مینیسکش دیگر قابل ترمیم نیست، و بیمار میانسالی که با یک گزارش امآرآی و بدون علامت واقعی، دنبال عمل است. مینیسک را باید تا جای ممکن نگه داشت؛ نه با صبر بیجا از دستش داد، نه بیدلیل تراشیدش.
پرسشهای متداول
آسیب مینیسک داخلی زانو خودبهخود خوب میشود؟
فقط اگر پارگی در یکسوم بیرونی خوندار باشد. پارگی دوسوم داخلی بهدلیل نبود خونرسانی ترمیم نمیشود، ولی ممکن است علائمش با فیزیوتراپی کنترل شود.
درد مینیسک داخلی زانو کجاست؟
روی خط مفصل سمت داخلی زانو، جایی که ران و ساق به هم میرسند؛ با چمباتمه، چرخش و پله بدتر میشود.
عمل مینیسک زانو چقدر نقاهت دارد؟
برداشتن نسبی: وزنگذاری معمولاً فوری و بازگشت طی چند هفته. ترمیم با بخیه: حدود ۳ تا ۶ ماه بازتوانی طبق AAOS.
آیا با پارگی مینیسک میشود راه رفت؟
در بیشتر پارگیها بله، با درد. ولی اگر زانو قفل شده یا نمیتوانید وزن بگذارید، معاینهی فوری لازم است.
پارگی مینیسک با پارگی رباط چه فرقی دارد؟
پارگی رباط معمولاً ورم فوری و شدید و حس خالیکردن زانو میدهد؛ پارگی مینیسک ورم تدریجی، درد خط مفصل و گیرکردن یا قفلشدن. امآرآی هر دو را نشان میدهد.
برداشتن مینیسک باعث آرتروز میشود؟
برداشتن بخش بزرگی از مینیسک، بار روی غضروف را زیاد میکند و در درازمدت خطر آرتروز را بالا میبرد؛ به همین دلیل جراحان تا جای ممکن مینیسک را حفظ یا ترمیم میکنند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
چند هفته فیزیوتراپی رفتهاید و درد داخل زانو نرفته؟
این یکی از نشانههای نیاز به بررسی جراحی است. برای نوبت با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
