بیشتر زانوهایی که بعد از زمین خوردن درد میکنند، فقط زخم سطحی یا کوفتگی دارند و با مراقبت سادهی خانگی ظرف یک تا دو هفته خوب میشوند. اما همان زمینخوردن میتواند رباط، مینیسک، تاندون یا کشکک را هم آسیب بزند؛ طبق آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS)، شایعترین آسیبهای زانو همین پارگی بافت نرم، شکستگی و دررفتگی هستند و افتادن و ضربهی مستقیم به جلوی زانو از علتهای اصلی آنهاست. در این مقاله میگویم زخم زانو در اثر افتادن را چطور تمیز و پانسمان کنید، کوفتگی و ورم را چطور کنترل کنید، و کدام هشت نشانه یعنی مشکل عمیقتر از پوست است و باید همین هفته معاینه شوید.
درمان زخم زانو در اثر افتادن: همان دقیقهی اول چه کنیم؟
زخم زانو معمولاً خراشیدگی سطحی است. توصیهی NHS برای زخم و خراش ساده است: اول خونریزی را با فشار مستقیم روی زخم با یک پارچهی تمیز کنترل کنید؛ اگر چیزی داخل زخم گیر کرده، فشار را دو طرف آن بدهید نه رویش. بعد که خونریزی بند آمد، زخم را با آب لوله یا آب بطری بشویید تا خاک و شن بیرون برود، با گاز تمیز خشک کنید و روی آن چسب زخم یا پانسمان استریل بگذارید.
دور زخم را با آب و صابون بشویید و هر بار از زخم به سمت بیرون پاک کنید. پانسمان را خشک و تمیز نگه دارید و هر وقت خیس یا کثیف شد عوض کنید. اگر زخم قرمز، دردناکتر یا ترشحدار شد، طبق NHS ممکن است عفونت کرده باشد و باید دیده شود.
طبق NHS، زخمی که عمیق یا شکافدار است، لبههایش از هم باز میماند، یا شیشه و سنگ داخلش مانده، باید توسط پزشک تمیز و با بخیه، منگنه یا چسب مخصوص بسته شود و ممکن است واکسن کزاز یا آنتیبیوتیک لازم داشته باشد. زخم روی زانو چون مفصل مدام خم میشود، دیرتر از جاهای دیگر جوش میخورد؛ در روزهای اول زانو را زیاد خم نکنید.
| چه میبینید | محتملترین آسیب | چه کار کنید |
|---|---|---|
| خراش و خون سطحی، حرکت زانو آزاد | زخم سطحی | شستشو با آب، پانسمان، مراقبت خانگی |
| کبودی و ورم تدریجی طی یک روز، راهرفتن ممکن | کوفتگی | یخ، استراحت، باند، ۴۸ ساعت |
| ورم شدید در چند ساعت اول، زانو پر و سفت | خون داخل مفصل (رباط یا شکستگی) | همان روز معاینه |
| نمیتوانید پای صاف را از زمین بلند کنید | شکستگی کشکک یا پارگی تاندون | اورژانس |
| زانو خالی میکند یا قفل میشود | رباط صلیبی یا مینیسک | معاینهی ثبات، احتمالاً امآرآی |
| زانو تغییر شکل داده، کشکک جابهجا | دررفتگی | اورژانس، حرکت ندهید |
کوفتگی و ورم زانو بعد از ضربه: مراقبت ۴۸ ساعت اول
کوفتگی یعنی رگهای ریز زیر پوست پاره شدهاند و خون جمع شده؛ نتیجهاش درد، ورم و کبودی است که طی چند روز از بنفش به سبز و زرد میرود. قاعدهی ۴۸ ساعت اول همان است که برای هر آسیب مفصلی به کار میرود: استراحت، یخ در حوله ۱۵ تا ۲۰ دقیقه هر ۲ تا ۳ ساعت، باند کشی نهچندان تنگ، و بالا نگهداشتن پا. مسکن ساده مثل استامینوفن یا ژل ایبوپروفن کافی است.
از روز سوم، خم و راست کردن آرام زانو را شروع کنید تا خشک نشود؛ راهرفتن کوتاه با تحمل درد مانعی ندارد. گرما، ماساژ و حمام داغ در دو روز اول ورم را بیشتر میکند. اگر ورم آنقدر زیاد است که زانو مثل بادکنک شده و در همان چند ساعت اول بعد از افتادن ایجاد شده، این دیگر کوفتگی ساده نیست و خون داخل مفصل جمع شده؛ به بخش نشانههای خطر بروید.
در کودکان زخم زانو تقریباً همیشه سطحی است و همان شستشو و پانسمان کافی است. دو استثنا: اگر کودک بعد از افتادن روی پا وزن نمیگذارد یا زانو را حرکت نمیدهد (احتمال شکستگی صفحهی رشد)، و اگر زخم عمیق است و واکسن کزاز کامل نیست.
زانو بعد از زمین خوردن ورم کرده یا خالی میکند؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپد، با معاینهی ثبات رباطها و در صورت نیاز عکس یا امآرآی مشخص میکند آسیب سطحی است یا عمقی.
۸ آسیب زانو در اثر زمین خوردن که با زخم اشتباه گرفته میشوند
۱. کوفتگی استخوان کشکک. ضربهی مستقیم جلوی زانو؛ درد نقطهای روی کشکک که با زانو زدن بدتر میشود. معمولاً چند هفته با استراحت خوب میشود. ۲. شکستگی کشکک. طبق AAOS شایعترین استخوان شکسته در اطراف زانو همین کشکک است و افتادن مستقیم روی زانو از علتهای اصلی آن. نشانه: ناتوانی در صاف کردن کامل زانو یا بلند کردن پای صاف از زمین.
۳. پارگی تاندون کشکک یا چهارسر. AAOS میگوید افتادن و ضربهی مستقیم به جلوی زانو از علتهای شایع این پارگی است و در میانسالانی که ورزش پرشی میکنند بیشتر دیده میشود؛ بیمار نمیتواند پا را صاف نگه دارد. ۴. پیچخوردگی رباطهای جانبی. وقتی زانو هنگام افتادن به داخل یا خارج تا میشود؛ درد در کنار زانو.
۵. پارگی رباط صلیبی قدامی. بیشتر با چرخش ناگهانی یا فرود بد؛ AAOS میگوید پارگی این رباط باعث حس «خالی کردن» زانو میشود و در حدود نیمی از موارد با آسیب مینیسک یا غضروف همراه است. ۶. پارگی مینیسک. چرخش زانو حین افتادن؛ طبق AAOS با بالا رفتن سن حتی یک چرخش ساده هم میتواند مینیسک ضعیفشده را پاره کند. نشانه: قفلشدن یا گیرکردن زانو.
۷. دررفتگی کشکک. کشکک به بیرون میپرد و زانو تغییر شکل میدهد؛ گاهی خودش جا میافتد ولی باز هم معاینه لازم است. ۸. شکستگی سر تیبیا یا انتهای ران. طبق AAOS بیشتر در ضربههای پرانرژی مثل سقوط از ارتفاع و تصادف رخ میدهد؛ ناتوانی کامل در وزنگذاری و تورم شدید.
خالی کردن زانو بعد از ضربه یا تصادف یعنی چه؟
خیلی از بیماران بعد از افتادن یا تصادف میگویند «زانویم خالی میکند». این حس بیثباتی، طبق AAOS، نشانهی کلاسیک پارگی رباط صلیبی قدامی است؛ ولی میتواند از پارگی مینیسک که لای مفصل گیر میکند، دررفتگی مکرر کشکک، یا حتی ضعف عضلهی چهارسر بعد از درد هم باشد. تفاوتش با کوفتگی ساده این است که کوفتگی درد میدهد ولی زانو را بیاعتماد نمیکند.
خالی کردن زانو هرگز «خودبهخود خوب میشود» نیست. هر بار که زانو خالی میکند، غضروف و مینیسک آسیب تازه میبینند. معاینهی ثبات رباطها و در صورت نیاز امآرآی، مشخص میکند رباط پاره شده یا نه و آیا جراحی لازم است. اگر کشکک بعد از ضربه جابهجا شده یا مکرر درمیرود، ناپایداری کشکک زانو را بخوانید؛ و اگر کبودی به ساق و پا رسیده، خونمردگی پا: علت و زمان نگرانی میگوید کِی نگران باشید.
چه زمانی بعد از زمین خوردن باید به پزشک مراجعه کنیم؟
NHS میگوید اگر بعد از آسیب زانو نمیتوانید روی پا بایستید یا راه بروید، زانو تغییر شکل داده، ورم شدید و سریع دارد، قفل شده یا خالی میکند، یا درد بسیار شدید است، همان روز به اورژانس بروید. صدای «تق» هنگام افتادن هم نشانهی مهمی است. AAOS اضافه میکند که درد و ورم شایعترین علائم هر آسیب زانو هستند، پس بودنشان بهتنهایی نگرانکننده نیست؛ شدت و همراهیشان با ناتوانی است که فرق میکند.
برای زخم: اگر زخم عمیق است، لبههایش باز مانده، خونریزی با فشار بند نمیآید، چیزی داخل آن مانده، یا بعد از چند روز قرمزی، گرمی، ترشح یا تب پیدا شد، باید دیده شود. و اگر درد یا ورم زانو بعد از دو هفته مراقبت خانگی بهتر نشد، حتی بدون هیچ نشانهی خطر، معاینه لازم است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
خطرناکترین بیمار زمینخورده، آن کسی نیست که با زانوی متورم میآید؛ کسی است که هفتهها با زانویی که گاهی خالی میکند سر کرده و فکر کرده کوفتگی است. هر بار خالی کردن، یک آسیب تازه به مینیسک است. ورم زیاد در ساعتهای اول و حس بیثباتی، دو نشانهای است که هیچوقت نباید با «چند روز صبر کنم» جواب داده شود.
پرسشهای متداول
زخم زانو در اثر افتادن چند روز طول میکشد تا خوب شود؟
خراش سطحی معمولاً ۷ تا ۱۴ روز. چون زانو مدام خم میشود، از جاهای دیگر کندتر است؛ پانسمان را تمیز نگه دارید و زانو را در روزهای اول کمتر خم کنید.
درمان سریع زخم زانو چیست؟
فشار برای بندآمدن خون، شستشو با آب، پانسمان استریل و تعویض منظم. هیچ روش «سریعتری» وجود ندارد؛ چیزی که واقعاً ترمیم را کند میکند، عفونت و دستکاری زخم است.
کوفتگی زانو در اثر ضربه چقدر طول میکشد؟
معمولاً یک تا دو هفته. کبودی از بنفش به زرد میرود و درد روزبهروز کم میشود. اگر بعد از دو هفته درد یا ورم ماند، یا زانو خالی میکند، معاینه لازم است.
زمین خوردم و زانوم درد میکنه؛ کِی باید نگران شوم؟
وقتی نمیتوانید روی پا بایستید، ورم در چند ساعت اول شدید شده، زانو قفل میکند یا خالی میکند، تغییر شکل دارد، یا نمیتوانید پای صاف را از زمین بلند کنید.
خالی کردن زانو بعد از تصادف چه معنایی دارد؟
بیشتر نشانهی پارگی رباط صلیبی قدامی است و میتواند از مینیسک یا دررفتگی کشکک هم باشد. خودبهخود خوب نمیشود و هر بار خالی کردن آسیب تازه میزند؛ معاینهی ثبات لازم است.
آیا برای زخم زانو واکسن کزاز لازم است؟
طبق NHS، اگر زخم عمیق یا آلوده است ممکن است تزریق واکسن کزاز لازم باشد؛ پزشک بر اساس سابقهی واکسن شما تصمیم میگیرد.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
دو هفته گذشته و درد زانو نرفته؟
درد یا ورمی که با مراقبت خانگی خوب نمیشود، معاینه لازم دارد. برای نوبت با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
