پاسخ کوتاه: قوزک خارجی برجستگی سمت بیرونی مچ پا (انتهای استخوان نازکنی) و قوزک داخلی برجستگی سمت داخلی (انتهای استخوان درشتنی) است. تعیینکنندهی درمان، تعداد قوزکهای شکسته و جابهجایی مفصل است، نه صرفاً وجود شکستگی. شکستگی یک قوزک بدون جابهجایی اغلب بدون جراحی درمان میشود؛ شکستگی دو یا سه ناحیه معمولاً جراحی لازم دارد.
قوزک داخلی و خارجی دقیقاً کجا هستند؟
اگر دست روی مچ پایتان بگذارید، دو برجستگی استخوانی حس میکنید. برجستگی سمت بیرونی، قوزک خارجی است و انتهای استخوان نازکنی محسوب میشود. برجستگی سمت داخلی، قوزک داخلی است و به استخوان درشتنی تعلق دارد.
این دو مثل دو دیوارهی یک قاب عمل میکنند و استخوان تالوس را بین خودشان نگه میدارند. مچ پا به همین دلیل هم میتواند وزن بدن را تحمل کند هم فقط در یک صفحه حرکت کند.
وقتی یکی از این دیوارهها بشکند، قاب هنوز ممکن است پایدار بماند. وقتی دو تا بشکنند، تالوس جای خودش را از دست میدهد — و اینجاست که مسئله جدی میشود.
| نوع شکستگی | درمان معمول |
|---|---|
| فقط قوزک خارجی، بدون جابهجایی و پایدار | بوت یا گچ، بدون جراحی |
| فقط قوزک خارجی، با پارگی رباط داخلی | اغلب جراحی، چون مفصل ناپایدار است |
| شکستگی دو قوزک | جراحی برای بازگرداندن قاب مفصل |
| شکستگی سه ناحیه | جراحی؛ نقاهت طولانیتر |
| درگیری سطح مفصل با جابهجایی | جراحی با بازسازی دقیق سطح مفصل |
چه چیزی تعیین میکند شکستگی جراحی لازم دارد؟
معیار اول، پایداری مفصل است. اگر استخوانها سر جای خودشان باشند و مفصل تحت فشار جابهجا نشود، درمان با گچ یا بوت و بدون جراحی امکانپذیر است.
معیار دوم، میزان جابهجایی است. سطح مفصلی مچ پا باید دقیقاً بازسازی شود؛ حتی جابهجایی کوچک در سطح مفصل، خطر ساییدگی زودرس را در سالهای بعد بالا میبرد.
معیار سوم، آسیب همراه رباطهاست. گاهی فقط قوزک خارجی شکسته ولی رباط سمت داخلی هم پاره شده؛ در این حالت مفصل ناپایدار است حتی اگر عکس اول ساده به نظر برسد.
گاهی فقط قوزک خارجی شکسته ولی رباط دلتوئید در سمت داخلی هم پاره شده است. در این حالت مفصل مثل شکستگی دو قوزک رفتار میکند، حتی اگر عکس اول ساده به نظر برسد. تشخیص این وضعیت، تصمیم درمان را کاملاً عوض میکند.
بعد از پیچخوردگی نمیتوانید وزن بگذارید؟
شکستگی قوزک با پیچخوردگی ساده اشتباه گرفته میشود؛ عکس تکلیف را روشن میکند.
چطور تشخیص داده میشود؟
رادیوگرافی در چند نما اولین قدم است. اما همانطور که گفتم، عکس خوابیده میتواند مفصل را پایدارتر از واقع نشان دهد.
به همین دلیل گاهی عکس تحت فشار یا عکس ایستاده گرفته میشود تا مشخص شود فاصلهی داخلی مفصل باز میشود یا نه. همین یک تصویر میتواند تصمیم بین گچ و جراحی را عوض کند.
سیتیاسکن وقتی اضافه میشود که شکستگی چندتکه باشد یا سطح مفصل درگیر شده باشد؛ چون جزئیاتی نشان میدهد که در رادیوگرافی ساده دیده نمیشوند.
درمان بدون جراحی شامل چه چیزهایی است؟
بیحرکتی با گچ یا بوت واکر، همراه با محدودیت تحمل وزن در هفتههای اول. مدت دقیق را جراح بر اساس نوع شکستگی تعیین میکند.
کنترل تورم در همین دوره اهمیت زیادی دارد: بالا نگهداشتن پا، کمپرس سرد در روزهای اول و حرکتدادن انگشتان. تورم کنترلنشده هم درد را بیشتر میکند هم بهبود را کند.
پیگیری با عکسهای دورهای لازم است، چون شکستگیای که در ابتدا جابهجا نبوده میتواند در هفتههای اول جابهجا شود و برنامهی درمان را عوض کند.
جراحی چطور انجام میشود؟
در قوزک خارجی معمولاً از پلاک و پیچ استفاده میشود تا طول و چرخش استخوان نازکنی دقیقاً بازگردانده شود. این طول و چرخش، همان چیزی است که جای درست تالوس را تضمین میکند.
در قوزک داخلی، بسته به شکل شکستگی، از پیچ یا سیم استفاده میشود. اگر رباطهای بین دو استخوان ساق هم آسیب دیده باشند، ممکن است ثابتسازی اضافه لازم شود.
هدف جراحی فقط جوشخوردن استخوان نیست؛ بازسازی دقیق سطح مفصل است. مدیریت عوارض این نوع ثابتسازی را در مقالهی مدیریت عوارض فیکساسیون داخلی جداگانه توضیح دادهام.
نقاهت چقدر طول میکشد؟
زمان جوشخوردن استخوان و زمان بازگشت به زندگی عادی دو چیز متفاوتاند. استخوان معمولاً زودتر جوش میخورد، اما سفتی مفصل و ضعف عضلات بیشتر طول میکشند.
فیزیوتراپی بعد از پایان دورهی بیحرکتی شروع میشود و سه هدف دارد: بازگرداندن دامنهی حرکتی، قدرت عضلات ساق، و در نهایت تعادل و حس عمقی.
تورم مچ پا ماهها بعد از جوشخوردن هم میتواند ادامه داشته باشد، بهخصوص در پایان روز. این معمولاً بخش عادی نقاهت است و نشانهی مشکل نیست.
در بازگشت به کار هم واقعبین باشید: کار نشسته معمولاً زودتر از سر گرفته میشود، ولی شغلی که ایستادن طولانی یا بالا و پایین رفتن از پله دارد، به زمان بیشتری نیاز دارد. برنامهریزی قبلی برای این دوره، از فشار مالی و ذهنی وسط درمان جلوگیری میکند.
چه عوارضی ممکن است پیش بیاید؟
شایعترین شکایت بلندمدت، خشکی مفصل و درد در تغییرات آبوهوا یا فعالیت زیاد است. رعایت برنامهی فیزیوتراپی، بیشترین اثر را در کمکردن این مشکل دارد.
ساییدگی زودرس مفصل، جدیترین عارضهی بلندمدت است و مستقیماً به دقت بازسازی سطح مفصل بستگی دارد. این همان دلیلی است که جراح روی جابهجایی چند میلیمتری حساس است.
در محل جراحی هم ممکن است پلاک زیر پوست حس شود یا مزاحمت ایجاد کند؛ برداشتن آن یک تصمیم جداگانه و معمولاً بعد از جوشخوردن کامل است.
چه زمانی باید فوری مراجعه کنید؟
اگر بعد از پیچخوردگی نمیتوانید روی پا وزن بگذارید، اگر شکل مچ پا تغییر کرده، یا اگر روی برجستگی استخوانی درد نقطهای شدید دارید، باید همان روز عکس گرفته شود.
در دورهی درمان هم، بیحسی انگشتان، فشار شدید داخل گچ، تب یا ترشح از محل جراحی نشانههایی هستند که نباید تا ویزیت بعدی صبر کنند.
درد مچ پا بعد از جراحی رباط یا شکستگی هم اگر الگویش تغییر کند، باید بررسی شود. این را در مقالهی درد بعد از عمل مچ پا توضیح دادهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
در شکستگی مچ پا، چیزی که سرنوشت ده سال آیندهی مفصل را تعیین میکند، چند میلیمتر جابهجایی سطح مفصل است؛ نه اینکه بیمار چقدر زود راه افتاده.
پرسشهای متداول
شکستگی قوزک حتماً جراحی لازم دارد؟
خیر. شکستگی یک قوزک بدون جابهجایی و با مفصل پایدار اغلب با بوت یا گچ درمان میشود.
چقدر طول میکشد تا دوباره راه بروم؟
به نوع شکستگی و روش درمان بستگی دارد. زمانبندی وزنگذاری را جراح بر اساس عکسهای پیگیری تعیین میکند.
پلاک و پیچ باید بعداً برداشته شوند؟
نه همیشه. برداشتن وقتی مطرح میشود که مزاحمت ایجاد کنند و استخوان کاملاً جوش خورده باشد.
تورم مچ پا تا کِی ادامه دارد؟
تورم پایان روز میتواند ماهها ادامه داشته باشد و معمولاً بخش عادی نقاهت است.
شکستگی قوزک با پیچخوردگی چه فرقی دارد؟
درد نقطهای روی برجستگی استخوانی و ناتوانی در تحمل وزن، بیشتر به سمت شکستگی میرود؛ ولی تشخیص قطعی با عکس است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی شکستگی مچ پا وقت بگیرید
معاینه و رادیوگرافی مشخص میکند مفصل پایدار است یا جراحی لازم دارد.
منابع
