پاسخ کوتاه: کفش مناسب زخم پای دیابتی باید فشار را از روی زخم بردارد، نه اینکه فقط راحت باشد. سه ویژگی تعیینکنندهاند: جلوپنجهی جادار و عمیق، کف سفت با غلتش کنترلشده، و درز و برجستگی صفر در داخل کفش. در ادامه میگویم چطور تشخیص دهید کفشی که دارید کدام شرط را ندارد.
چرا کفش برای زخم پای دیابتی اینقدر مهم است؟
در پای دیابتی دو چیز همزمان اتفاق میافتد: حس محافظتی کم میشود و گردش خون ضعیفتر است.
نتیجهاش این است که فشار یا سایش کفش را حس نمیکنید. زخمی که برای یک فرد سالم با یک تاول دردناک هشدار میدهد، در پای دیابتی بیصدا پیش میرود و وقتی دیده میشود که عمیق شده.
به همین دلیل هدف کفش اینجا «راحتی» نیست؛ هدف برداشتن فشار از نقطهی آسیبدیده است. این کاری است که یک کفش ورزشی گران هم لزوماً انجام نمیدهد.
اگر هنوز زخمی ندارید ولی دیابت دارید، همین اصول پیشگیری هم هست. علائم اولیه و مراحل زخم را در زخم پای دیابتی: علل، پیشگیری و درمان توضیح دادهام.
یک کفش مناسب دقیقاً چه ویژگیهایی دارد؟
جلوپنجهی پهن و عمیق، تا انگشتان به هم فشار نیاورند و ناخن به سقف کفش نساید.
داخل کفش بدون درز، بدون چسب برجسته و بدون هرگونه لبهی سفت.
کف سفت با غلتش ملایم در جلو، تا در لحظهی برداشتن پا فشار روی سر متاتارس جمع نشود.
بندی یا چسبی بودن، تا حجم کفش با ورم روزانهی پا قابل تنظیم باشد.
و پاشنهی پایین و پایدار؛ هر سانتیمتر پاشنه، فشار بیشتری به جلوی پا منتقل میکند.
| ویژگی | چرا مهم است | نشانهی کفش نامناسب |
|---|---|---|
| عمق جلوپنجه | جلوگیری از فشار روی ناخن و مفاصل | رد قرمزی روی روی پا بعد از درآوردن کفش |
| پهنای جلوپنجه | انگشتان نباید به هم فشار بیاورند | پینه یا زخم بین انگشتان |
| داخل بدون درز | درز، نقطهی شروع سایش است | سرخی خطی روی پوست |
| کف سفت با غلتش | پخش فشار در لحظهی گام برداشتن | پینهی ضخیم زیر سر متاتارس |
| قابلیت تنظیم | پا در طول روز ورم میکند | تنگ شدن کفش بعدازظهرها |
| کفی اختصاصی | برداشتن فشار از محل زخم | زخمی که بهبود پیدا نمیکند |
کفی اختصاصی چه کاری میکند که کفش تنهایی نمیتواند؟
کفش فشار را پخش میکند؛ کفی اختصاصی فشار را از یک نقطهی مشخص برمیدارد.
وقتی زخم زیر سر متاتارس یا زیر پاشنه است، در کفی یک فرورفتگی درست همانجا ساخته میشود تا وزن روی بافت سالم اطراف بیفتد.
این کار با کفی آمادهی فروشگاهی شدنی نیست، چون محل زخم هر بیمار فرق دارد. اندازهگیری فشار کف پا کمک میکند این نقطه دقیق مشخص شود.
نکتهای که زیاد فراموش میشود: کفی هم عمر دارد. کفی لهشده دیگر فشار را برنمیدارد، حتی اگر ظاهرش سالم باشد.
اگر زخم پای شما بهبود پیدا نمیکند، بررسی کنیم
در بسیاری از موارد مشکل در درمان زخم نیست، در فشاری است که هر روز روی همان نقطه تکرار میشود.
چه کفشهایی برای پای دیابتی خطرناکاند؟
دمپایی انگشتی و صندل بنددار باریک، چون بند مستقیماً روی پوست بیحس میساید.
کفش نوکتیز و پاشنهبلند، که همزمان انگشتان را فشرده و وزن را به جلوی پا میاندازد.
کفش نو که «باید جا باز کند» — در پای دیابتی، همان دورهی جا باز کردن میتواند به زخم ختم شود.
کفش کاملاً تخت و نرم بدون هیچ پشتیبانی، که فشار را جمع میکند بهجای اینکه پخش کند.
و مهمتر از همه: پابرهنه راه رفتن، حتی داخل خانه. بیشتر زخمهایی که با جسم خارجی شروع میشوند، در خانه اتفاق میافتند.
کفش را چطور امتحان کنم که مطمئن شوم مناسب است؟
کفش را بعدازظهر امتحان کنید، وقتی پا در بیشترین حجم خود است.
با همان جورابی که واقعاً میپوشید امتحان کنید، نه با جوراب نازک فروشگاه.
بایستید، ننشینید؛ اندازهی پا در حالت تحمل وزن فرق میکند.
یک انگشت فاصله بین بلندترین انگشت و نوک کفش باید بماند.
و مهمترین آزمون: کفش نو را روز اول فقط یک ساعت بپوشید، بعد درش بیاورید و پا را نگاه کنید. هر قرمزی که بعد از ۲۰ دقیقه محو نشود، یعنی آن کفش مناسب نیست — هرچقدر هم راحت به نظر برسد.
هر روز باید چه چیزی را چک کنم؟
کف پا و بین انگشتان را با آینه یا کمک یک نفر دیگر ببینید.
دنبال قرمزی پایدار، تاول، ترک، تغییر رنگ و ترشح بگردید.
داخل کفش را با دست بگردید؛ سنگریزه یا لبهی کندهشدهی آستر را حس نمیکنید ولی دستتان پیدا میکند.
و اگر زخمی پیدا شد، منتظر «شاید خودش خوب شود» نمانید. روشهای امروزی بستن زخم را در بستن زخم پای دیابتی با وکیوم تراپی آوردهام، و اگر تغییر شکل پا هم اضافه شده، جراحی شارکو پای دیابتی را ببینید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی را دیدهام که ماهها زخمشان درمان شده و دوباره باز شده. تقریباً همیشه علتش این بوده که فشار برداشته نشده — زخم را درمان میکردیم و کفش هر روز دوباره میساختش.
پرسشهای متداول
کفش ورزشی گران برای پای دیابتی کافی است؟
نه لزوماً. کفش ورزشی برای دویدن طراحی شده، نه برای برداشتن فشار از یک زخم مشخص. عمق جلوپنجه و کفی اختصاصی تعیینکنندهاند.
کفی طبی آماده بخرم یا سفارشی؟
اگر زخم فعال دارید یا سابقهی زخم دارید، کفی باید بر اساس محل دقیق فشار ساخته شود. کفی آماده برای پیشگیری عمومی است، نه برای زخم.
در خانه هم باید کفش بپوشم؟
بله. بیشتر آسیبهای ناشی از جسم خارجی در خانه رخ میدهند. یک کفش داخل خانهی بسته و بدون درز داشته باشید.
جوراب چه ویژگیای باید داشته باشد؟
بدون درز برجسته، بدون کش تنگ در ساق، و ترجیحاً روشن تا اگر ترشحی بود زود دیده شود. هر روز عوض شود.
کفش را هر چند وقت عوض کنم؟
وقتی کف کفش یا کفی له شده باشد، حتی اگر ظاهر رویه سالم است. کفی لهشده دیگر فشار را برنمیدارد.
قرمزی بعد از درآوردن کفش طبیعی است؟
قرمزی که ظرف حدود ۲۰ دقیقه محو شود معمولاً مشکلی نیست. قرمزی پایدار یعنی آن نقطه فشار زیادی میگیرد و باید بررسی شود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی فشار کف پا و انتخاب کفی وقت بگیرید
با معاینه و ارزیابی نقاط فشار، مشخص میشود کفش و کفی شما باید چه شکلی باشد.
منابع
