پاسخ کوتاه: در روش کمتهاجم، بهجای یک برش بلند پشت ساق، از چند سوراخ کوچک استفاده میشود و دو سر تاندون با نخ به هم نزدیک و بخیه میشوند. مزیت اصلی آن کاهش مشکلات زخم است، و مهمترین نکتهی فنیاش محافظت از عصبی است که درست از همان ناحیه میگذرد.
پارگی تاندون آشیل چطور اتفاق میافتد؟
بیشتر پارگیها هنگام یک حرکت انفجاری رخ میدهند: شروع ناگهانی دویدن، پرش، یا فشار ناگهانی روی پایی که پنجهاش روی زمین مانده.
بیمار معمولاً صدای «تق» میشنود و حس میکند کسی از پشت به ساقش لگد زده. درد اولیه شدید است ولی گاهی خیلی زود فروکش میکند — و همین باعث میشود بعضی بیماران آسیب را جدی نگیرند.
علامت کلیدی، ناتوانی در بلندشدن روی نوک پای همان طرف است. راهرفتن معمولی ممکن است هنوز امکانپذیر باشد، چون عضلات دیگر تا حدی جبران میکنند.
تأخیر در تشخیص، درمان را پیچیدهتر میکند؛ چون دو سر تاندون جمع میشوند و فاصلهشان زیاد میشود.
| معیار | ترمیم باز | ترمیم کمتهاجم | بدون جراحی |
|---|---|---|---|
| اندازهی برش | یک برش بلند پشت ساق | چند برش کوچک | بدون برش |
| مشکلات زخم | بیشترین | کمتر | ندارد |
| دید مستقیم تاندون | کامل | محدود | ندارد |
| خطر آسیب عصب حسی | کمتر | نکتهی اصلی این روش | ندارد |
| پارگی مجدد | کم | کم | معمولاً کمی بیشتر |
| مناسب برای | پارگی مزمن یا پیچیده | پارگی تازهی ناحیهی میانی | بیمار کمتحرک یا پرخطر برای جراحی |
روش کمتهاجم دقیقاً چه فرقی دارد؟
در روش باز کلاسیک، یک برش طولی پشت ساق زده میشود، دو سر تاندون مستقیماً دیده و بخیه میشوند. دید جراح کامل است، اما پوست این ناحیه نازک و خونرسانیاش کم است.
در روش کمتهاجم، از چند برش کوچک و یک راهنمای مخصوص استفاده میشود تا نخها از داخل تاندون عبور کنند و دو سر را به هم نزدیک کنند — بدون اینکه پوست بهطور گسترده باز شود.
همین کوچکبودن برشها، دلیل اصلی کاهش مشکلات زخم و عفونت سطحی است؛ همان عارضهای که در روش باز بیشترین دردسر را میسازد.
در مقابل، جراح تاندون را کامل نمیبیند و باید به لمس و ابزار تکیه کند. به همین دلیل این روش در پارگیهای تازه و در محل معمول پارگی مناسبتر است.
بعد از ترمیم آشیل، درد معمولاً خیلی زودتر از قدرت برمیگردد. بیمار راه میرود، احساس خوبی دارد و فکر میکند تاندون آماده است — در حالی که ترمیم هنوز در ضعیفترین مرحلهی خود است. بیشترین پارگیهای مجدد دقیقاً در همین پنجرهی «بیدرد ولی ضعیف» اتفاق میافتد.
صدای «تق» شنیدید و نمیتوانید روی نوک پا بلند شوید؟
پارگی آشیل هرچه زودتر تشخیص داده شود، گزینههای درمانی بیشتری دارد.
چه کسی کاندید مناسب است؟
بیماری که پارگیاش تازه است — معمولاً در همان دو هفتهی اول — و محل پارگی در ناحیهی میانی تاندون قرار دارد.
پوست ناحیه سالم باشد و زخم، عفونت یا آسیب پوستی فعالی وجود نداشته باشد.
بیماری که فعالیت بدنی دارد و میخواهد سریعتر به سطح قبلی برگردد، معمولاً از گزینههای جراحی سود بیشتری میبرد.
در مقابل، پارگی مزمن، پارگی نزدیک محل اتصال به استخوان پاشنه، یا پارگی مجدد، معمولاً به روش باز و گاهی به بازسازی نیاز دارد.
عمل نکنم چه میشود؟
درمان بدون جراحی یک گزینهی واقعی است، نه راه دوم. در این روش پا در بوت مخصوص با گوهی پاشنه قرار میگیرد تا دو سر تاندون کنار هم بمانند و ترمیم شوند.
با برنامههای توانبخشی امروزی، نتایج عملکردی درمان بدون جراحی در بسیاری از بیماران به جراحی نزدیک است.
تفاوت اصلی در دو نکته است: خطر پارگی مجدد در درمان بدون جراحی معمولاً کمی بیشتر گزارش میشود، و در مقابل، عوارض زخم و عفونت در آن وجود ندارد.
انتخاب بین این دو به سن، سطح فعالیت، شغل، بیماریهای زمینهای و ترجیح خود بیمار بستگی دارد — و باید با گفتوگو گرفته شود، نه با یک قاعدهی کلی.
بعد از عمل چه انتظاری داشته باشم؟
در روزهای اول، پا در آتل یا بوت با پاشنهی بالا قرار میگیرد تا کشش روی ترمیم کم بماند و تورم کنترل شود.
شروع تحمل وزن در برنامههای امروزی زودتر از گذشته و بهصورت تدریجی و با بوت انجام میشود؛ زمان دقیق آن را جراح تعیین میکند.
گوههای پاشنه بهمرور و طی هفتهها کم میشوند تا مچ پا آرامآرام به وضعیت طبیعی برسد. برداشتن یکبارهی گوهها، کشش ناگهانی روی ترمیم میگذارد.
قدرت کامل ساق دیرتر از راهرفتن راحت برمیگردد. بازگشت به ورزشهای پرشی و رقابتی معمولاً چند ماه زمان میبرد و باید بر پایهی معیار عملکردی باشد نه فقط تقویم.
تمرینهای تعادلی و حس عمقی بخش مهمی از این دورهاند؛ برنامهی آن را در مقالهی تمرینات تعادلی بعد از جراحی پا آوردهام.
چه عوارضی ممکن است پیش بیاید؟
آسیب به عصب حسی که در همان ناحیهی پشت ساق و کنار تاندون عبور میکند، شناختهشدهترین نگرانی خاصِ روش کمتهاجم است. نتیجهاش بیحسی یا سوزش در لبهی خارجی پا و پاشنه است.
پارگی مجدد، بهویژه در ماههای اول و اغلب پس از یک حرکت ناگهانی یا بازگشت زودهنگام به ورزش.
مشکلات زخم و عفونت — که در روش کمتهاجم کمتر از روش باز است ولی صفر نیست.
لختهی وریدی در ساق، که بهدلیل بیحرکتی نسبی در دورهی اول اهمیت دارد و نشانهاش تورم و درد یکطرفهی ساق است.
و بلندشدن نسبی تاندون در صورت ترمیم شل، که به ضعف در بلندشدن روی نوک پا منجر میشود. دربارهی نخهای جذبی و نقششان در ترمیم تاندون، در مقالهی ترمیم تاندون پا نوشتهام.
چه چیزی نتیجه را بهتر میکند؟
پیروی دقیق از برنامهی تحمل وزن و برداشتن تدریجی گوهها. بیشتر پارگیهای مجدد در بیمارانی رخ میدهد که زودتر از برنامه جلو افتادهاند.
ترک سیگار در دورهی ترمیم، چون خونرسانی این ناحیه از ابتدا ضعیف است.
شروع بهموقع فیزیوتراپی؛ بیحرکتی طولانی، ساق را ضعیف و مچ پا را سفت میکند و بازگشت را طولانیتر میکند.
و پرهیز از حرکتهای ناگهانی در ماههای اول، حتی وقتی راهرفتن بیدرد شده است. بیدردی بهمعنای قدرت کامل نیست.
چسبندگی تاندون هم میتواند حرکت را محدود کند؛ دربارهی تشخیص و درمانش در مقالهی چسبندگی تاندون توضیح دادهام.
چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟
اگر بعد از یک حرکت ناگهانی، دوباره صدای «تق» شنیدید یا حس کردید پا خالی کرد — این میتواند پارگی مجدد باشد و بررسی فوری میخواهد.
اگر تب، ترشح، قرمزی گسترده یا باز شدن محل برش دیدید.
اگر ساق بهطور یکطرفه متورم و دردناک شد، بهویژه همراه با گرمی موضعی.
و اگر بیحسی یا سوزش لبهی خارجی پا پیدا شد و ادامه پیدا کرد. اگر آسیب شما همراه با پیچخوردگی مچ پا هم بوده، معیارهای بازگشت به ورزش را در مقالهی بازگشت به ورزش بعد از پیچ خوردگی مچ پا آوردهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیشتر پارگیهای مجددی که میبینم مربوط به بیمارانی است که درد نداشتند و فکر کردند خوب شدهاند. به همه میگویم تقویم را جراح تعیین میکند، نه احساس شما.
پرسشهای متداول
روش کمتهاجم از روش باز بهتر است؟
در پارگی تازهی ناحیهی میانی، مشکلات زخم کمتری دارد. اما در پارگی مزمن یا پیچیده، روش باز انتخاب مطمئنتری است.
چقدر طول میکشد تا راه بروم؟
در برنامههای امروزی، تحمل وزن با بوت معمولاً طی چند هفته و بهصورت تدریجی شروع میشود؛ زمان دقیق را جراح تعیین میکند.
کی میتوانم رانندگی کنم؟
وقتی بوت برداشته شد و کنترل کامل روی پا برگشت. برای پای راست معمولاً دیرتر از پای چپ.
بیحسی کنار پاشنه طبیعی است؟
بیحسی خفیف اطراف برش شایع است و اغلب بهبود مییابد. بیحسی گستردهی لبهی خارجی پا باید بررسی شود.
به ورزش حرفهای برمیگردم؟
بسیاری از ورزشکاران برمیگردند، ولی معمولاً چند ماه زمان میبرد و بازگشت باید بر اساس معیارهای عملکردی باشد.
اگر دیر مراجعه کرده باشم چه؟
در پارگی مزمن، دو سر تاندون جمع شدهاند و ممکن است به بازسازی و پیوند بافت نیاز باشد؛ روش کمتهاجم معمولاً گزینه نیست.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی آسیب تاندون آشیل وقت بگیرید
با معاینه و در صورت لزوم سونوگرافی، مناسبترین روش درمان برای شما تعیین میشود.
منابع
