علت ایجاد پینه پا فشار یا اصطکاکی است که بارها روی یک نقطه از پوست تکرار میشود؛ پوست برای محافظت از خودش ضخیم و سفت میشود. NHS کفش نامناسب را یکی از دلایل رایج میداند، ولی مشکلات ساختاری پا مثل قوز شست پا و انگشت چکشی هم فشار را روی نقطههای خاصی جمع میکنند.
تاول هم از همین اصطکاک میآید، فقط سریعتر. بیشتر پینهها و تاولها با درمان خانگی و تغییر کفش خوب میشوند، اما اگر دیابت دارید یا پینه با وجود مراقبت برمیگردد، باید معاینه شوید. در این مقاله توضیح میدهم چه چیزی پینه را تشدید میکند، چه کاری در خانه درست است و چه کاری خطرناک.
علت ایجاد پینه پا چیست و چرا تشدید میشود؟
پینه دفاع طبیعی پوست است. NHS میگوید پینه و میخچه در اثر فشار یا مالش روی پوست ایجاد میشوند و علتهای رایج آن کفش ناراحت، مشکلات ساختاری پا، کمشدن لایهی چربی کف پا با افزایش سن و فعالیتهای تکراری است. تا وقتی علت فشار باقی است، پوست به ضخیمشدن ادامه میدهد و پینه دوباره برمیگردد.
کلیولند کلینیک عوامل تشدیدکننده را اینطور فهرست میکند: کفش تنگ یا بیاندازه، ایستادن و راهرفتن طولانی، ورزش، پابرهنه راهرفتن، کفش بدون جوراب، و الگوی راهرفتنی که وزن را روی لبههای پا میاندازد. از دید ارتوپدی، مهمترین گروه، تغییر شکلهای پا مثل قوز شست پا، انگشت چکشی و خار استخوانی است.
به همین دلیل پینهای که همیشه در یک نقطه برمیگردد، اغلب «مشکل پوست» نیست؛ نشانهی جایی است که پا بیش از حد فشار میخورد. برای مثال، پینهی زیر پنجه اغلب با درد زیر سر استخوانهای کف پا همراه است که در متاتارسالژیا: درد زیر پنجه پا و راه درمان توضیح دادهام.
| پینه | میخچه | تاول | |
|---|---|---|---|
| شکل | لکهی پهن و صاف پوست سفت | برجستگی کوچک، گرد و سفت | کیسهی پر از مایع |
| جای رایج | کف پا، زیر پنجه | روی انگشتان و کنارهی آنها | پاشنه، انگشتان، هر جای مالش کفش |
| علت | فشار و اصطکاک طولانی | فشار موضعی، اغلب کفش تنگ یا انگشت چکشی | اصطکاک ناگهانی، کفش نو، جوراب خیس |
| کار درست | خیساندن، سنگ پا، مرطوبکننده، کفش پهن | پد حلقهای، کفش جادار؛ نبریدن | نترکاندن، پانسمان نرم؛ معمولاً یک هفته |
پینه، میخچه و تاول چه فرقی با هم دارند؟
طبق کلیولند کلینیک، پینه لکهی پهن و صاف پوست سفت است که بیشتر زیر کف پا و روی دست دیده میشود. میخچه برجستگی کوچک، گرد و سفتتر است که معمولاً روی بالای انگشتان یا کنارهی آنها مینشیند. NHS هر دو را نواحی سفت و ضخیم پوست توصیف میکند که ممکن است حساس یا دردناک شوند.
تاول کیسهی کوچک پر از مایع زیر پوست است. NHS علت آن را اصطکاک، سوختگی یا واکنش پوستی میداند؛ در پا تقریباً همیشه اصطکاک کفش است، بهخصوص کفش نو یا جورابی که خیس عرق شده. تاول برخلاف پینه سریع ایجاد میشود، ولی پینه هفتهها و ماهها طول میکشد.
یک قاعدهی ساده: تاول یعنی پوست ناگهان آسیب دیده؛ پینه یعنی پوست مدتهاست زیر فشار است. تاول معمولاً خودش خوب میشود، پینه تا وقتی علتش برطرف نشود برمیگردد.
NHS توصیه میکند افراد مبتلا به دیابت یا مشکل گردش خون پینه و میخچه را خودشان درمان نکنند. در این بیماران هر تغییر پوست پا باید زودتر به پزشک نشان داده شود. هر روز پاها را نگاه کنید و درمان پینه را به پزشک یا پادیاتریست بسپارید.
پینهی پایتان هر بار برمیگردد؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، بررسی میکند کدام تغییر شکل یا الگوی فشار پا باعث پینه میشود و درمان را از علت شروع میکند.
درمان خانگی پینه پا: چه کاری درست است و چه کاری نه؟
NHS این کارها را توصیه میکند: جوراب ضخیم و بالشتکدار، کفش پهن و راحت با پاشنهی کوتاه، کفی نرم یا پد پاشنه، خیساندن پینه در آب گرم برای نرمشدن، سابیدن منظم با سنگ پا یا سوهان پا، و استفادهی مرتب از کرم مرطوبکننده. کلیولند کلینیک کرمهای حاوی اوره یا لاکتات آمونیوم و پدهای حلقهای برای برداشتن فشار از میخچه را هم مفید میداند.
کارهایی که NHS صریحاً منع میکند: پینه یا میخچه را خودتان با تیغ یا قیچی نبرید، و از ایستادن و راهرفتن طولانی و کفش پاشنهبلند یا تنگ و نوکتیز پرهیز کنید. NHS توصیه میکند پینه را خودتان نبرید، چون میتواند به زخم و عفونت برسد.
اگر پینه با این مراقبتها بهتر نشد، پادیاتریست یا پزشک میتواند لایههای سفت را با ابزار استریل بردارد و پد مخصوص برای کمکردن فشار بدهد. طبق کلیولند کلینیک، وقتی تغییر شکل استخوانی باعث پینههای تکرارشونده شود، ممکن است جراحی برای اصلاح همان تغییر شکل لازم باشد.
تاول انگشت و کف پا را بترکانیم یا نه؟
نه. NHS میگوید تاول را خودتان نترکانید و پوست تاول ترکیده را هم نکنید، چون همین پوست از زخم زیر آن در برابر عفونت محافظت میکند. تاول را تمیز نگه دارید، بهآرامی بشویید، خشک کنید و با پانسمان نرم یا بالشتکدار بپوشانید.
اگر تاول خودش ترکید، بگذارید مایعش خارج شود و بعد پانسمان کنید. NHS پانسمانهای هیدروکلوئید را که از داروخانه تهیه میشوند برای کمکردن درد و سرعتدادن به ترمیم مفید میداند. به گفتهی NHS تاول اغلب ظرف یک هفته خودش خوب میشود.
برای پیشگیری، NHS کفش اندازه و راحت، نرمکردن تدریجی کفش نو، جوراب ضخیم و جاذب رطوبت هنگام ورزش و عوضکردن جوراب عرقکرده را توصیه میکند. اگر تاول بسیار دردناک است، تکرار میشود یا بدون دلیل روشن ایجاد شده، پزشک باید آن را معاینه و درمان کند.
کفش و کفی چطور جلوی برگشت پینه را میگیرند؟
درمان پینه بدون تغییر کفش مثل پاککردن آب از زمین است وقتی شیر هنوز باز است. کلیولند کلینیک کفش راحت و اندازه با بالشتک کافی و عرض مناسب، جوراب اندازه، کفی بالشتکدار و وارسی روزانهی پا را برای پیشگیری توصیه میکند. پنجهی کفش باید برای انگشتان جا داشته باشد تا روی مفصلها مالیده نشود.
اگر قوز شست پا دارید، کفش مناسب از همه مهمتر است، چون برآمدگی کنار شست دقیقاً همان جایی است که پینه میسازد. ویژگیهای چنین کفشی را در کفش مناسب برای قوز شست پا چه ویژگی دارد؟ نوشتهام.
کفی طبی وقتی کمک میکند که فشار روی یک نقطه جمع شده باشد، مثلاً زیر سر یک استخوان کف پا. انتخاب کفی باید بعد از معاینه باشد، نه از روی حدس، چون کفی نامناسب میتواند فشار را فقط جابهجا کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
طبق NHS اگر دیابت، مشکل گردش خون یا ضعف سیستم ایمنی دارید، پینه و میخچه را خودتان درمان نکنید و به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر پینه خونریزی یا ترشح دارد، بعد از ۳ هفته درمان خانگی بهتر نشده یا درد مانع کارهای روزمره است، معاینه لازم است. در بیمار دیابتی، مراقبت از پینه باید با نظر پزشک باشد؛ برای کفش این بیماران کفش مناسب برای زخم پای دیابتی را ببینید.
برای تاول، NHS میگوید اگر تاول گرم است، چرک زرد یا سبز دارد، اطرافش قرمز شده، بسیار دردناک است یا بارها تکرار میشود، باید پزشک آن را ببیند. و اگر پینهها با تغییر شکل انگشتان یا درد مفصل همراهاند، علت ارتوپدی را بررسی کنید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که برای پینه میآیند اغلب سالها آن را سابیدهاند یا بریدهاند و هر بار برگشته است. وقتی پا را معاینه میکنم، معمولاً پشت پینه یک قوز شست، انگشت چکشی یا کفش تنگ پیدا میشود. درمان واقعی پینه در پوست نیست، در برداشتن فشار است؛ و در بیمار دیابتی، هیچ پینهای کوچک نیست.
پرسشهای متداول
علت تشدید پینه پا چیست؟
ادامهی فشار روی همان نقطه: کفش تنگ یا بیاندازه، ایستادن طولانی، پابرهنه راهرفتن، کفش بدون جوراب، و تغییر شکلهایی مثل قوز شست پا یا انگشت چکشی. بریدن پینه در خانه هم میتواند به زخم و عفونت برسد.
آیا تاول پا را باید ترکاند؟
خیر. طبق NHS تاول را خودتان نترکانید و پوستش را نکنید. تمیز نگه دارید و با پانسمان نرم بپوشانید. اغلب ظرف یک هفته خوب میشود؛ تاول بزرگ و دردناک را پزشک با وسایل استریل تخلیه میکند.
علائم پینه پا چیست؟
ناحیهی سفت، ضخیم و گاهی زردرنگ پوست، معمولاً زیر کف یا پنجه، که ممکن است با فشار حساس یا دردناک باشد. میخچه کوچکتر و گرد است و بیشتر روی انگشتان دیده میشود.
آیا پینه پا خطرناک است؟
در بیشتر افراد نه، ولی دردناک میشود و راهرفتن را تغییر میدهد. در دیابت یا مشکل گردش خون میتواند زیرش زخم ایجاد کند؛ این افراد نباید پینه را خودشان درمان کنند.
پینه پا با چه چیزی از بین میرود؟
خیساندن در آب گرم، سابیدن ملایم با سنگ پا، کرم مرطوبکننده (مثلاً حاوی اوره)، پد و کفش پهن. اگر بعد از ۳ هفته بهتر نشد یا دیابت دارید، پزشک یا پادیاتریست باید آن را درمان کند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
پینه یا تاول با دیابت، قوز شست یا انگشت کج همراه است؟
برای معاینهی ساختار پا و انتخاب کفی یا درمان مناسب با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
