درمان پاچنبری امروز در بیشتر نوزادان بدون جراحی بزرگ و با روش پونستی انجام میشود: چند هفته گچگیری هفتگی که پا را آرامآرام به حالت طبیعی برمیگرداند، یک عمل کوچک برای آزادکردن تاندون آشیل، و بعد پوشیدن بریس مخصوص تا چند سالگی.
StatPearls روش پونستی را استاندارد طلایی درمان پاچنبری میداند و میگوید اصلاح اولیهی پا در ۹۸ درصد بیماران موفق است.
اما موفقیت درازمدت دست والدین است، نه فقط جراح؛ چون تقریباً همهی عودها بهخاطر نپوشیدن منظم بریس است.
اگر تازه شنیدهاید نوزادتان پاچنبری دارد، در این مقاله توضیح میدهم درمان کِی شروع میشود، هر مرحله چه شکلی است، تنوتومی چیست، بریس را چند ساعت و تا چند سالگی باید پوشید، و چه نشانهای یعنی پا دارد برمیگردد.
پاچنبری چیست و چرا درمان باید زود شروع شود؟
پاچنبری یا کلاب فوت ناهنجاری مادرزادی است که پای نوزاد در آن به سمت داخل و پایین چرخیده است. طبق AAOS حدود یک نوزاد در هر ۱۰۰۰ تولد زنده پاچنبری دارد، پسرها دو برابر دخترها مبتلا میشوند و در حدود نیمی از موارد هر دو پا درگیر است.
NHS میگوید معمولاً علت مشخصی پیدا نمیشود، هرچند گاهی ارثی است یا همراه بیماریهای دیگری دیده میشود.
علل و انواع پاچنبری را در مقالهی کلاب فوت یا پاچنبری: علل توضیح دادهام؛ این مقاله فقط دربارهی درمان است.
نکتهی کلیدی این است که بافتهای پای نوزاد در هفتههای اول بسیار نرم و قابل شکلدادناند. به همین دلیل StatPearls میگوید گچگیری بهتر است در هفتهی اول یا دوم بعد از تولد شروع شود.
گاهی پاچنبری در سونوگرافی دوران بارداری دیده میشود؛ StatPearls میگوید این ناهنجاری اغلب در سونوگرافی روتین جنین قابل تشخیص است. اما تشخیص قطعی و تعیین شدت آن با معاینهی نوزاد بعد از تولد است. NHS هم میگوید نوزاد معمولاً ظرف چند هفته بعد از تولد به متخصص معرفی میشود. پس اگر در بارداری چنین گزارشی گرفتید، فرصت دارید با آرامش پزشک درمان را انتخاب کنید.
| مرحله | چه اتفاقی میافتد | مدت تقریبی طبق منابع |
|---|---|---|
| گچگیری | تعویض گچ هر ۵ تا ۷ روز و اصلاح تدریجی پا | معمولاً ۵ تا ۹ گچ؛ حدود ۶ هفته (StatPearls، NHS) |
| تنوتومی آشیل | آزادکردن تاندون آشیل از برش بسیار کوچک | در ۸۰ تا ۹۰ درصد نوزادان؛ بعد گچ حدود ۳ هفته |
| بریس تماموقت | دو کفش متصل با میله، ۲۳ ساعت در روز | ۳ ماه اول (AAOS) |
| بریس شبانه | هنگام خواب شب و خواب روز، ۱۲ تا ۱۴ ساعت | تا ۴ سالگی و گاهی ۵ سالگی (StatPearls، NHS) |
| پیگیری | بررسی نشانههای عود و رشد پا | در تمام سالهای بریس |
درمان پاچنبری با روش پونستی چگونه انجام میشود؟
در روش پونستی، پزشک هر بار پای نوزاد را با حرکات ملایم و دقیق کمی به سمت حالت طبیعی میکشد و بعد پا را در همان وضعیت با گچ بلند ثابت میکند. طبق StatPearls گچها هر ۵ تا ۷ روز عوض میشوند و معمولاً ۵ تا ۹ گچ لازم است. NHS هم تعویض هفتگی گچ به مدت حدود ۶ هفته را توصیف میکند.
هر گچ بخشی از تغییر شکل را اصلاح میکند و ترتیب اصلاحها مهم است؛ به همین دلیل روش پونستی باید دقیقاً طبق اصول خودش انجام شود.
StatPearls هشدار میدهد جراحیهای گستردهی آزادسازی بافت نرم که قبلاً رایج بود، باید تا حد امکان کنار گذاشته شوند، چون در درازمدت ممکن است به آرتروز، اصلاح بیش از حد و ضعف پا منجر شوند.
در دورهی گچ، دستورهای مراقبت در خانه را همان مرکزی که گچ را گذاشته آموزش میدهد و بهتر است آنها را بنویسید. هر تغییری که نگرانتان کرد، مثل تغییر رنگ انگشتان یا جابهجاشدن گچ، را تا نوبت هفتهی بعد نگه ندارید و همان روز تماس بگیرید.
در بیشتر کودکانی که روش پونستی و بریس را کامل انجام میدهند، بله. StatPearls اصلاح اولیه را در ۹۸ درصد و نتیجهی خوب یا عالی درازمدت را در ۷۸ درصد گزارش میکند. پای درمانشده ممکن است کمی کوچکتر بماند، ولی این مانع راهرفتن و بازی نیست.
به نوزادتان تشخیص پاچنبری دادهاند؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، شدت پاچنبری را معاینه میکند و برنامهی گچگیری، تنوتومی و بریس را مرحلهبهمرحله توضیح میدهد.
تنوتومی آشیل چیست و آیا نوزاد من به آن نیاز دارد؟
بعد از آخرین گچها، معمولاً جلوی پا اصلاح شده ولی مچ هنوز بهخوبی به سمت بالا خم نمیشود، چون تاندون آشیل کوتاه و سفت است. برای رفع این سفتی یک عمل کوچک به نام تنوتومی انجام میشود که در آن تاندون آشیل از راه یک برش بسیار کوچک آزاد میشود.
این عمل استثنا نیست؛ بخشی از روش است. AAOS میگوید حدود ۹۰ درصد نوزادان به آن نیاز دارند و StatPearls حدود ۸۰ درصد را ذکر میکند. NHS هم میگوید بیشتر نوزادان بعد از حدود ۶ هفته گچ به این عمل نیاز پیدا میکنند.
بعد از تنوتومی، یک گچ نهایی گذاشته میشود. طبق AAOS و NHS این گچ حدود ۳ هفته میماند و طبق StatPearls پا در آن در وضعیت چرخیده به بیرون و خم به بالا نگه داشته میشود تا تاندون در طول تازهی خود ترمیم شود. بعد از برداشتن این گچ، مرحلهی بریس شروع میشود.
بریس پاچنبری را چند ساعت و تا چند سالگی باید پوشید؟
بریس پونستی دو کفش یا چکمهی کوچک است که با یک میله به هم وصلاند و پاها را در وضعیت اصلاحشده نگه میدارد. طبق AAOS، در ۳ ماه اول بریس تقریباً تماموقت، یعنی ۲۳ ساعت در روز، پوشیده میشود. بعد از آن فقط شبها و هنگام خواب روز، حدود ۱۲ تا ۱۴ ساعت در روز.
مدت کل هم طولانی است. AAOS میگوید پوشیدن بریس دستکم ۳ تا ۴ سال برای جلوگیری از برگشت پاچنبری مهم است؛ StatPearls تا ۴ سالگی را ذکر میکند و NHS میگوید ممکن است تا ۵ سالگی لازم باشد. زمان دقیق قطع بریس را پزشک در ویزیتهای دورهای تعیین میکند.
چرا اینقدر سختگیرانه؟ طبق StatPearls، در خانوادههایی که بریس را منظم استفاده نکردند میزان عود تا ۸۰ درصد گزارش شده، در حالی که در کودکانی که بریس را درست پوشیدند حدود ۶ درصد بوده است. NHS هم صریح میگوید اگر کودک بریس را هر روز به مدت لازم نپوشد، پا ممکن است در وضعیت اصلاحشده نماند.
در عمل، روش بستن بند و قفل کفش بریس را در مطب تمرین کنید تا در خانه مطمئن باشید پا کامل داخل کفش نشسته است. اگر کودک مدام بیقرار است یا روی پوستش قرمزی ماندگار یا زخم میبینید، بریس را خودسرانه کنار نگذارید؛ برای تنظیم آن مراجعه کنید، چون کنار گذاشتن بریس همان چیزی است که عود را میسازد.
عود پاچنبری: از کجا بفهمیم پا دارد برمیگردد و چه باید کرد؟
طبق AAOS، اگر پای کودک بهطور مرتب از داخل کفش بریس بیرون میلغزد، ممکن است اولین نشانهی یک عود خفیف باشد. نشانههای دیگری که باید جدی بگیرید: پایی که دوباره به داخل برمیگردد، کودکی که روی لبهی بیرونی پا راه میرود، یا مچی که مثل قبل به بالا خم نمیشود. در این حالت منتظر نوبت بعدی نمانید.
خبر خوب این است که عود زودهنگام قابل اصلاح است. StatPearls میگوید اگر نشانهی عود زود دیده شود، یک دورهی گچگیری دوباره شروع میشود.
در کودکان بزرگتر از ۳۰ ماه که پا هنگام راهرفتن به داخل میچرخد، انتقال تاندون عضلهی درشتنی قدامی به سمت بیرون پا انجام میشود؛ StatPearls میگوید حدود ۲۰ درصد کودکان به این عمل نیاز پیدا میکنند.
والدین باید بدانند نتیجهی خوب به معنی پای کاملاً مثل پای دیگر نیست. AAOS میگوید پای درمانشده معمولاً ۱ تا ۱٫۵ سایز کوچکتر و کمی کمتحرکتر از پای سالم است و عضلات ساق آن سمت هم کوچکتر میمانند. StatPearls در پیگیری درازمدت، نتیجهی خوب یا عالی را در ۷۸ درصد بیماران گزارش میکند.
ناهنجاریهای دیگر پای نوزاد را در متاتارس آدداکتوس نوزاد: علائم و درمان ببینید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر در سونوگرافی بارداری یا بعد از تولد به پاچنبری شک شده، برای شروع درمان در هفتههای اول زندگی نوبت بگیرید.
در طول درمان هم این موارد مراجعهی زودتر از موعد میخواهد: کبودی یا سردی انگشتان داخل گچ، لیزخوردن گچ، زخم یا تاول پوست زیر بریس، بیرونلغزیدن مکرر پا از کفش بریس، و برگشت پا به داخل یا راهرفتن روی لبهی بیرونی پا. ویزیتهای دورهای را حتی وقتی پا خوب به نظر میرسد ترک نکنید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیشتر پدر و مادرها از گچ و تنوتومی میترسند، ولی سختترین بخش درمان پاچنبری در واقع بریس است؛ آن هم نه ماه اول، بلکه سال دوم و سوم که پا خوب به نظر میرسد و خانواده خسته شده است. همیشه میگویم پا را گچ درست میکند، ولی بریس است که آن را درست نگه میدارد. خانوادههایی که تا آخر همراهی میکنند، معمولاً کودکی میبینند که مثل همسنهایش میدود.
پرسشهای متداول
بهترین زمان شروع درمان پاچنبری کِی است؟
طبق StatPearls بهتر است گچگیری در هفتهی اول یا دوم بعد از تولد شروع شود، چون بافتهای پای نوزاد در این زمان نرمتر و قابل اصلاحترند.
روش پونستی چند گچ لازم دارد؟
معمولاً ۵ تا ۹ گچ که هر ۵ تا ۷ روز تعویض میشوند؛ یعنی حدود ۶ هفته. تعداد دقیق به شدت پاچنبری بستگی دارد.
آیا تنوتومی آشیل جراحی بزرگی است؟
خیر. عمل کوچکی است که تاندون آشیل را از برش بسیار کوچک آزاد میکند و ۸۰ تا ۹۰ درصد نوزادان در روش پونستی به آن نیاز دارند. بعد از آن حدود ۳ هفته گچ گذاشته میشود.
بریس پاچنبری را تا چند سالگی باید پوشید؟
۳ ماه اول ۲۳ ساعت در روز و بعد شبها و هنگام خواب روز، معمولاً تا ۴ سالگی و گاهی تا ۵ سالگی. قطع بریس را پزشک تعیین میکند.
اگر بریس را نپوشیم چه میشود؟
احتمال برگشت پاچنبری بسیار بالا میرود. طبق StatPearls عود با استفادهی نامنظم تا ۸۰ درصد و با استفادهی منظم حدود ۶ درصد گزارش شده است.
پاچنبری که در سونوگرافی دیده شده حتماً واقعی است؟
سونوگرافی بارداری فقط احتمال را نشان میدهد. تشخیص قطعی و تعیین شدت با معاینهی نوزاد بعد از تولد انجام میشود، پس تا آن زمان نگرانی بیش از حد لازم نیست.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
پای کودکتان بعد از درمان دوباره به داخل برمیگردد؟
عود زودهنگام با گچگیری دوباره قابل اصلاح است. برای ارزیابی با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
