بیشتر بازسازیهای رباط صلیبی نتیجهی خوبی میدهند، اما همهشان نه. ناپایداری مزمن پس از عمل در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بیماران در درازمدت گزارش شده است — یا رباط بازسازیشده دوباره پاره میشود، یا کش میآید، یا تکنیک جراحی مناسب نبوده. اگر جراحی کردهاید و زانویتان هنوز خالی میکند، این مقاله میگوید چه چیزهایی ممکن است اشتباه رفته باشد و عمل مجدد چطور برنامهریزی میشود.
شکست جراحی رباط صلیبی یعنی چه؟
شکست فقط پارهشدن دوباره نیست. ناپایداری مزمن میتواند از سه چیز بیاید: پارگی مجدد رباط بازسازیشده، کشآمدن آن، یا تکنیک جراحی نامناسب.
عدد واقعیاش را بدانید: این ناپایداری در درازمدت در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بیماران دیده میشود. یعنی اکثریت قاطع نتیجهی خوبی میگیرند، ولی این احتمال صفر نیست.
یک شکل دیگر مشکل هم وجود دارد که با ناپایداری فرق دارد: خشکی زانو و کاهش دامنهی حرکتی، که گاهی خودش نیاز به اقدام جراحی پیدا میکند.
| علت شکست | نشانهی آن در بیمار | قابل پیشگیری؟ |
|---|---|---|
| تونل ران بیش از حد عمودی | ناپایداری چرخشی باقیمانده | بله — با تکنیک درست |
| قرارگیری جلویی تونل | سفتی زانو در خمشدن | بله — با تکنیک درست |
| قطر گرافت زیر ۸ میلیمتر | شکست فرسایشی گرافت | بله — با انتخاب درست |
| تثبیت ناکافی | لقشدن تدریجی گرافت | بله — با تکنیک درست |
| انحراف واروس زانو | پارگی مجدد با وجود عمل درست | با اصلاح همزمان محور |
| بازگشت زودهنگام به ورزش | پارگی مجدد در ماههای اول | بله — با برنامهی بازتوانی |
محل تونل: شایعترین علت فنی
در این جراحی، جراح تونلی در استخوان ران و استخوان درشتنی میسازد و گرافت را از داخل آن عبور میدهد. جای دقیق این تونلها تعیینکننده است.
اگر تونل سمت ران در صفحهی کرونال بیش از حد عمودی باشد بهجای افقیتر، ناپایداری چرخشی باقی میماند — یعنی زانو در آزمون پیوت شیفت همچنان مثبت است، حتی اگر در آزمونهای ساده خوب به نظر برسد.
در صفحهی ساژیتال هم قرارگیری بیش از حد جلویی، زانو را در حالت خمشدن سفت میکند. اینها همان چیزهاییاند که بیمار بهعنوان «عمل کردم ولی زانویم مثل قبل نشد» توصیف میکند.
ناپایداری مزمن پس از بازسازی رباط صلیبی — چه از پارگی مجدد، چه از کشآمدن گرافت، چه از تکنیک نامناسب — در درازمدت در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بیماران گزارش شده است.
بعد از عمل هنوز زانویتان خالی میکند؟
برای بررسی علت و ارزیابی امکان عمل مجدد وقت بگیرید.
گرافت: قطر، نوع و تثبیت
قطر گرافت اهمیت دارد: گرافت با قطر کمتر از ۸ میلیمتر با شکست فرسایشی همراه گزارش شده است.
تثبیت ناکافی هم علت دیگری است؛ برای نمونه واگرایی بیش از ۳۰ درجهی پیچ نگهدارنده میتواند به شکست منجر شود.
دربارهی نوع گرافت هم نکتهای هست: گرافت همسترینگ مقاومت بالایی دارد، اما کاهش قدرت اوج خمکردن زانو در سه سال بعد نسبت به گرافت پاتلار گزارش شده، و ضعف همسترینگ در ورزشکاران زن با افزایش نرخ پارگی مجدد همراه بوده است. مقایسهی کامل گزینهها را در انتخاب گرافت رباط صلیبی آوردهایم.
عاملهایی که به خود جراحی ربطی ندارند
محور زانو یکی از مهمترینهاست: انحراف واروس (زانوی پرانتزی) خطر پارگی مجدد رباط را بالا میبرد. در چنین بیماری ممکن است لازم باشد همزمان با بازسازی، محور زانو هم اصلاح شود — وگرنه همان نیرویی که بار اول رباط را پاره کرد، دوباره کار خودش را میکند.
وضعیت زانو پیش از عمل هم اثر دارد: بیمار باید پیش از جراحی دامنهی حرکتی کامل را به دست آورده باشد تا خطر چسبندگی و خشکی پس از عمل کمتر شود.
بازگشت زودهنگام به ورزش پیش از آنکه قدرت و کنترل عضلانی برگردد، یکی از دلایل شناختهشدهی پارگی مجدد است.
عمل مجدد چطور برنامهریزی میشود؟
اولین کار پاسخ به این پرسش است که چرا عمل اول شکست خورد. بدون این پاسخ، عمل دوم هم همان مسیر را میرود.
بررسی تصویربرداری در عمل مجدد متفاوت است: سیتیاسکن برای ارزیابی ذخیرهی استخوانی به کار میرود و حساسترین و اختصاصیترین روش برای سنجش تحلیل استخوان در موارد گشادشدن تونل است. این یعنی جراح پیش از عمل میداند با چه وضعیتی روبهروست.
بسته به میزان نقص استخوانی، تصمیم فرق میکند: اگر نقص کم باشد میتوان از همان تونل با همان تثبیت برنامهریزیشده استفاده کرد؛ اگر نقص قابلتوجه باشد، همان تونل با تثبیت معلق و پیچ کمکی به کار میرود.
انتخاب گرافت هم عوض میشود: در عمل مجدد، گرافت همسترینگ را میتوان از سمت مقابل برداشت، هر وقت گرافت اهدایی در دسترس یا انتخاب مطلوب نباشد.
عوارض دیگری که باید بدانید
عفونت پس از بازسازی آرتروسکوپیک رباط صلیبی بسیار نادر است. با این حال، مواردی از عفونت باکتریایی مرتبط با بافت اهدایی بهدلیل فرآوری و استریلکردن نامناسب گزارش شده که نشان میدهد کیفیت بانک بافت مهم است.
پس از برداشت گرافت همسترینگ، ضعف باقیماندهی همسترینگ و گزگز ناشی از آسیب شاخهی عصب صافن گزارش شده است؛ برش مایل یا افقی این خطر را کم میکند.
لختهی خون یکی از عوارض جدی ولی نادر است که در صورت جداشدن میتواند به ریه یا مغز برود. علائم هشدار را با جراحتان مرور کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر پس از جراحی هنوز زانویتان در چرخش یا تغییر جهت ناگهانی خالی میکند، این را به حساب «هنوز زود است» نگذارید و بررسی کنید.
این نشانهها هم مهماند: خشکی و محدودیت دامنهی حرکتی که با فیزیوتراپی بهتر نمیشود، تورم مکرر زانو، و درد جدیدی که در محل برداشت گرافت شروع شده است.
اگر میخواهید بدانید پارگی اولیهتان چقدر شدید بوده و چه اثری بر تصمیم عمل مجدد دارد، تفاوت پارگی ناقص و کامل رباط صلیبی را ببینید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
عمل مجدد رباط صلیبی وقتی موفق میشود که پیش از آن، دلیل شکست عمل اول پیدا شده باشد. اگر علت محل تونل بوده و همان اشتباه تکرار شود، نتیجه هم تکرار میشود. برای همین در عمل دوم، برنامهریزی پیش از جراحی مهمتر از خود جراحی است.
پرسشهای متداول
جراحی رباط صلیبی چند درصد شکست میخورد؟
ناپایداری مزمن پس از عمل — از پارگی مجدد، کشآمدن گرافت یا تکنیک نامناسب — در درازمدت در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بیماران گزارش شده است.
چرا با وجود عمل موفق، زانویم هنوز میچرخد؟
یکی از علتهای شناختهشده، عمودیبودن بیش از حد تونل سمت ران است که ناپایداری چرخشی را باقی میگذارد؛ زانو در آزمونهای ساده خوب است ولی در آزمون پیوت شیفت مثبت میماند.
قطر گرافت چه اهمیتی دارد؟
گرافت با قطر کمتر از ۸ میلیمتر با شکست فرسایشی همراه گزارش شده است. قطر مناسب یکی از عواملی است که جراح هنگام آمادهسازی گرافت در نظر میگیرد.
آیا شکل زانو در شکست عمل نقش دارد؟
بله. انحراف واروس زانو (زانوی پرانتزی) خطر پارگی مجدد را بالا میبرد و ممکن است لازم باشد همزمان با بازسازی، محور زانو هم اصلاح شود.
برای عمل مجدد چه بررسیهایی لازم است؟
علاوه بر معاینه و امآرآی، سیتیاسکن برای ارزیابی ذخیرهی استخوانی به کار میرود و حساسترین روش برای سنجش تحلیل استخوان در موارد گشادشدن تونل است.
در عمل دوم از چه گرافتی استفاده میشود؟
بستگی به شرایط دارد. یکی از گزینهها برداشت گرافت همسترینگ از سمت مقابل است، بهویژه وقتی گرافت اهدایی در دسترس یا انتخاب مطلوب نباشد.
چطور خطر خشکی زانو بعد از عمل را کم کنم؟
بیمار باید پیش از جراحی دامنهی حرکتی کامل را به دست آورده باشد؛ این کار خطر چسبندگی و خشکی پس از عمل را کاهش میدهد.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
دربارهی عمل دوم تصمیم نگرفتهاید؟
برای بررسی وضعیت استخوان و برنامهریزی جراحی تماس بگیرید.
منابع
