شکستگی مویی یا شکستگی استرسی، ترک بسیار ریزی در استخوان است که بدون یک ضربهی مشخص و بر اثر فشار تکراری، مثل دویدن یا ایستادن و راهرفتن طولانی، ایجاد میشود. در پا و مچ پا بیشتر از همه استخوانهای کف پا (متاتارسها) را درگیر میکند و علامتش دردی است که با فعالیت شروع میشود و با استراحت آرام میگیرد.
طبق AAOS، ترمیم آن معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد، به شرطی که فشار از روی استخوان برداشته شود. نکتهی مهم این است که این ترک در روزهای اول معمولاً در عکس ساده دیده نمیشود؛ پس عکس سالم به معنی نبودن شکستگی نیست. در ادامه علائم، تشخیص، درمان و زمان مراجعه را توضیح میدهم.
شکستگی مویی چیست و در کدام استخوانهای پا رخ میدهد؟
AAOS شکستگی استرسی را ترک کوچک یا کبودی شدید درون استخوان تعریف میکند و کلیولند کلینیک توضیح میدهد نام شکستگی مویی از همان ترک نازک مو مانندی میآید که در استخوان ایجاد میشود. برخلاف شکستگی معمولی که با زمینخوردن یا تصادف رخ میدهد، این آسیب تدریجی است و استخوان زیر فشار تکراری، پیش از آنکه فرصت ترمیم پیدا کند، ترک برمیدارد.
طبق AAOS، شایعترین محل آن استخوانهای متاتارس، بهویژه متاتارس دوم و سوم است. استخوان پاشنه، نازکنی، تالوس، استخوانهای سزاموئید زیر شست و ناویکولار (استخوان قایقی وسط پا) هم از محلهای دیگر آن در پا و مچ پا هستند.
همهی این محلها یکسان نیستند. StatPearls متاتارسهای دوم تا چهارم و نازکنی را کمخطر میداند، ولی ناویکولار، تالوس، سزاموئیدها و متاتارس اول و پنجم را پرخطر مینامد، چون خونرسانی دشوارتری دارند و احتمال جابهجاییشان بیشتر است. شکستگیهای استرسی کف پا را جداگانه در شکستگیهای استرسی پا: علل، علائم و درمان توضیح دادهام.
| محل شکستگی مویی | میزان خطر (StatPearls) | درمان معمول |
|---|---|---|
| متاتارس دوم تا چهارم | کمخطر | ۲ تا ۶ هفته استراحت نسبی، کفش کفسفت یا بوت |
| نازکنی | کمخطر | استراحت نسبی و بازگشت تدریجی به فعالیت |
| قاعدهی متاتارس پنجم | پرخطر | بیحرکتی طولانیتر و گاهی عصا؛ جزئیات در مقالهی شکستگی جونز |
| ناویکولار و تالوس | پرخطر | اغلب نیاز به تثبیت با جراحی |
| سزاموئیدهای زیر شست و متاتارس اول | پرخطر | درمان زیر نظر جراح؛ احتمال جراحی بیشتر |
علائم شکستگی مویی پا چیست و چه کسانی بیشتر در خطرند؟
طبق AAOS، درد بهتدریج شروع میشود، با فعالیت و وزنگذاری بدتر و با استراحت کمتر میشود. ورم روی پشت پا یا بیرون مچ، حساسیت با فشار انگشت روی نقطهای مشخص از استخوان و گاهی کبودی هم دیده میشود. StatPearls میگوید درد اول فقط بعد از فعالیت است، کمکم طولانیتر میشود و در نهایت حتی صبحِ بعد از تمرین هم حس میشود.
علت اصلی، طبق AAOS، «خیلی زیاد و خیلی زود» است: افزایش ناگهانی تعداد، مدت یا شدت فعالیت، تغییر سطح تمرین مثلاً از تردمیل به زمین بیرون، و کفش ورزشی فرسوده. کلیولند کلینیک ورزشهایی مثل دویدن، بسکتبال، تنیس، ژیمناستیک و رقص را از فعالیتهایی میداند که فشار بیشتری به پایین تنه وارد میکنند.
بدن هم نقش دارد. پوکی استخوان و کمبود ویتامین D استخوان را ضعیفتر میکنند و StatPearls میگوید سطح ویتامین D کمتر از ۲۰ نانوگرم در میلیلیتر با شکستگیهای استرسی بیشتر همراه است. کلیولند کلینیک صافی کف پا، قوس بلند و اختلالات خوردن را هم از عوامل خطر میداند و AAOS شیوع آن را در زنان ورزشکار بیشتر از مردان ورزشکار گزارش میکند.
بله. «مو برداشتن» یا «مویه»ی استخوان اصطلاح عامیانهی همان ترک نازکی است که پزشکان شکستگی مویی یا استرسی مینامند. این اسم نباید باعث شود آن را جدی نگیرید؛ کلیولند کلینیک صریح میگوید شکستگی استرسی را نباید نادیده گرفت و برای ترمیم درست به مراقبت پزشکی نیاز دارد.
درد روی پشت پا با هر قدم بیشتر میشود؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و در صورت نیاز امآرآی مشخص میکند شکستگی مویی دارید یا نه و محل آن کمخطر است یا پرخطر.
چرا شکستگی مویی در عکس دیده نمیشود؟
طبق AAOS، شکستگی استرسی در عکس سادهی اولیه اغلب بهسختی دیده میشود و بعد از چند هفته، وقتی استخوان ترمیمی (کالوس) شکل میگیرد، ممکن است در عکس ظاهر شود. StatPearls این فاصله را ۲ تا ۳ هفته بعد از شروع آسیب ذکر میکند. پس عکس سالم در روزهای اول، شکستگی مویی را رد نمیکند.
وقتی شک جدی وجود دارد، امآرآی یا اسکن استخوان انجام میشود که طبق AAOS از عکس ساده حساسترند. StatPearls حساسیت امآرآی را ۸۰ تا ۱۰۰ درصد و ویژگی آن را ۱۰۰ درصد گزارش میکند.
درمان شکستگی مویی پا و مچ پا چیست و چند هفته طول میکشد؟
اساس درمان، برداشتن فشار از روی استخوان است. AAOS استراحت، یخ، بانداژ فشاری و بالا نگهداشتن پا را پایهی درمان میداند و بسته به محل شکستگی، کفش کفسفت، بوت طبی، گچ یا عصا اضافه میشود. طبق کلیولند کلینیک بیشتر بیماران به جراحی نیاز ندارند.
طبق AAOS و کلیولند کلینیک، ترمیم شکستگی استرسی معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد و بازگشت کامل به ورزش ممکن است چند ماه زمان ببرد. StatPearls برای شکستگیهای کمخطر، ۲ تا ۶ هفته استراحت نسبی یا عدم وزنگذاری و بعد بازگشت تدریجی به فعالیت را توصیه میکند. روند ترمیم شکستگی معمولی مچ را هم در مدت زمان بهبودی شکستگی مچ پا نوشتهام.
برای کنترل درد، AAOS داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را ذکر میکند؛ نوع و مدت مصرف را با پزشک هماهنگ کنید. StatPearls سیگار را هم از عوامل خطر شکستگی استرسی میداند، پس دورهی ترمیم زمان خوبی برای کنارگذاشتن آن است.
آیا با شکستگی مویی میتوان راه رفت؟
جواب به محل ترک بستگی دارد، ولی راهرفتن بهرغم درد درست نیست. در شکستگیهای کمخطر، مثل متاتارس دوم تا چهارم، پزشک ممکن است راهرفتن محدود با کفش کفسفت یا بوت را مجاز بداند. طبق StatPearls، محلهای پرخطر معمولاً به بیحرکتی طولانیتر و گاهی عصا نیاز دارند.
شکستگی قاعدهی متاتارس پنجم (جونز) از همین موارد حساس است و درمان و بازگشت به ورزش در آن طولانیتر است؛ جزئیات آن را در شکستگیهای قاعده پنجم متاتارس (جونز) نوشتهام.
چطور از شکستگی مویی پیشگیری کنیم و بعد از بهبود به ورزش برگردیم؟
AAOS توصیه میکند شدت فعالیت را تدریجی، حدود ۱۰ درصد در هفته، بیشتر کنید؛ StatPearls هم به دوندهها میگوید زمان، شدت و مسافت را هر هفته بیش از ۱۰ درصد افزایش ندهند. کفش ورزشی فرسوده را عوض کنید، ورزشهای مختلف را جایگزین هم کنید، تمرین قدرتی انجام دهید و غذای کافی از نظر کلسیم و ویتامین D بخورید.
بعد از اینکه ترمیم با معاینه و عکس تأیید شد، AAOS بازگشت را با فعالیت یکروزدرمیان شروع میکند و بعد تعداد، مدت و شدت را آرامآرام بیشتر میکند؛ اگر درد یا ورم برگشت، فعالیت را متوقف کنید. StatPearls هم هشدار میدهد تمرین زیاد همراه با کالری ناکافی میتواند به بینظمی قاعدگی، افت استروژن و پوکی استخوان برسد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
کلیولند کلینیک توصیه میکند با شروع درد، فعالیت را متوقف کنید و زود با پزشک مشورت کنید، چون شکستگی استرسی را نباید نادیده گرفت. اگر درد نقطهای روی استخوان پا یا مچ دارید که با فعالیت بدتر میشود، ورم روی پشت پا یا بیرون مچ ماندگار است، یا درد حتی صبح بعد از فعالیت هم ادامه دارد، معاینه لازم است.
اگر پوکی استخوان، کمبود ویتامین D یا اختلال قاعدگی دارید، یا قبلاً شکستگی استرسی داشتهاید، زودتر مراجعه کنید. و اگر درد بعد از زمینخوردن یا پیچخوردن ناگهانی شروع شده و نمیتوانید روی پا وزن بگذارید، احتمال شکستگی معمولی مطرح است و معاینهی فوری لازم است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
شکستگی مویی را بیمار اغلب دیر جدی میگیرد، چون درد اولش ملایم است و عکس اولیه هم معمولاً چیزی نشان نمیدهد. در معاینه، اولین سؤال من این نیست که شکسته یا نه، بلکه این است که ترک در کدام استخوان است؛ چون ترک متاتارس دوم با چند هفته کفش مناسب ترمیم میشود، ولی همان ترک در ناویکولار یا قاعدهی متاتارس پنجم ممکن است کار را به جراحی بکشاند.
پرسشهای متداول
مویه پا چیست؟
«مویه» یا «مو برداشتن» استخوان، اصطلاح عامیانهی شکستگی مویی است: ترک بسیار نازکی در استخوان پا که معمولاً بر اثر فشار تکراری ایجاد میشود. طبق کلیولند کلینیک نام شکستگی مویی از همین ترک مو مانند گرفته شده است.
شکستگی مویی چند هفته طول میکشد تا خوب شود؟
طبق AAOS و کلیولند کلینیک، ترمیم معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد. بازگشت کامل به ورزش ممکن است چند ماه زمان ببرد و در محلهای پرخطر طولانیتر است.
آیا شکستگی مویی در عکس رادیولوژی معلوم میشود؟
در روزهای اول اغلب نه. طبق StatPearls تغییرات در عکس ساده ۲ تا ۳ هفته بعد دیده میشود. امآرآی حساستر است و زودتر تشخیص میدهد.
شکستگی مویی گچ میخواهد؟
همیشه نه. AAOS کفش کفسفت و بوت طبی را از روشهای اصلی درمان میداند و گچ را برای مواردی میگذارد که ثبات بیشتری لازم است، مثل برخی شکستگیهای قاعدهی متاتارس پنجم.
آیا شکستگی مویی جراحی لازم دارد؟
طبق کلیولند کلینیک بیشتر بیماران جراحی نمیشوند. جراحی برای شکستگیای است که کامل و جابهجا شده، ترمیم نمیشود، یا در محلهای پرخطر مثل ناویکولار و قاعدهی متاتارس پنجم قرار دارد.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
درد پا بعد از دویدن هفتههاست برمیگردد؟
شاید ترکی در استخوان پا ترمیم نشده باشد. برای معاینه با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
