آیا پارگی رباط مچ پا نیاز به عمل دارد؟ در بیشتر موارد نه. طبق AAOS تقریباً همهی پیچخوردگیهای معمولِ پایین مچ بدون جراحی درمان میشوند و حتی پارگی کامل رباط (درجه ۳) هم اگر درست بیحرکت و توانبخشی شود، بدون ترمیم جراحی جوش میخورد. عمل فقط وقتی مطرح میشود که درمان درست جواب نداده باشد یا آسیب همراهی وجود داشته باشد.
جراحی معمولاً در چهار موقعیت مطرح میشود: مچی که بعد از ماهها توانبخشی هنوز خالی میکند، بیثباتی در رباط بالای مچ (سیندسموز)، ضایعهی غضروف مچ، و پارگی تاندون همراه با پیچخوردگی شدید.
آیا پارگی رباط مچ پا نیاز به عمل دارد؟
AAOS میگوید جراحی پیچخوردگی مچ نادر است و برای آسیبهایی کنار گذاشته میشود که به درمان غیرجراحی جواب ندادهاند، یا بیمارانی که بعد از ماهها توانبخشی هنوز بیثباتی و درد دارند. رهنمود بالینی BJSM هم همین را میگوید: جراحی باید برای مواردی بماند که به درمانِ کامل و مبتنی بر ورزش پاسخ ندادهاند.
چرا جراحی گزینهی اول نیست؟ مرور کاکرین (۲۰۰۷) دربارهی آسیب حاد رباطهای بیرونی مچ شواهد محدودی گزارش کرده که گروه جراحی زمان بهبود طولانیتر، سفتی بیشتر مچ و عوارض بیشتری داشته است. همان مرور هم میگوید شواهد کارآزماییهای تصادفی برای قضاوت قطعی دربارهی برتری جراحی یا درمان غیرجراحی کافی نیست. یعنی «پاره شده» بهتنهایی به معنی «باید عمل شود» نیست.
این حرف به معنی سادهگرفتن آسیب نیست. به نقل از مقدمهی مرور Cao و همکاران، حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد بیماران به درمان غیرجراحی جواب نمیدهند و دچار بیثباتی مزمن میشوند و به جراحی نیاز پیدا میکنند. پس اکثریت بدون عمل خوب میشوند، اما اقلیتی واقعی هست که باید زود شناخته شود.
کدام رباط پاره شده و چقدر؟
پیش از تصمیم دربارهی عمل، باید روشن باشد آسیب چقدر شدید است. جدول زیر فقط خلاصهی سه درجه است؛ درجهبندی کامل و درمان هر درجه را در مقالهی آسیب رباط مچ پا: درجهبندی و درمان هر درجه نوشتهام.
| درجه | معنی | جراحی؟ |
|---|---|---|
| درجه ۱ | خفیفترین آسیب رباط | معمولاً نه؛ جزئیات در مقالهی درجهبندی |
| درجه ۲ | طبق AAOS با دستگاه پلاستیکی قابلجداشدن مثل بوت واکر یا بریس ایرکست حمایت میشود | معمولاً نه |
| درجه ۳ | پارگی کامل رباط؛ طبق AAOS ممکن است گچ کوتاه ساق یا کستبریس برای ۱۰ تا ۱۴ روز لازم شود | طبق AAOS با بیحرکتی و توانبخشی درست بدون ترمیم جراحی خوب میشود |

چه زمانی جراحی رباط مچ پا مطرح میشود؟
موقعیتهایی که منابع معتبر برای آنها جراحی را مطرح میکنند، در جدول آمده است. هیچکدام به معنی عمل فوری نیست؛ تصمیم بعد از معاینه و بررسی گرفته میشود.
| حالت | چرا جراحی مطرح میشود؟ | منبع |
|---|---|---|
| بیثباتی و درد بعد از ماهها درمان | رباط با درمان غیرجراحی و توانبخشی جواب نداده و مچ هنوز خالی میکند | AAOS و BJSM |
| بیثباتی سیندسموز (پیچخوردگی بالای مچ) | رباطهای بین دو استخوان ساق ناپایدارند | AAOS |
| آسیب غضروف مچ | همراه پیچخوردگی شدید، آسیب غضروف هم وجود دارد | AAOS |
| پارگی تاندون | همراه پیچخوردگی شدید، تاندون هم پاره شده است | AAOS |
در بیثباتی مزمن، «مزمن» دقیقاً چه زمانی است؟ AAOS میگوید اگر درد بیش از ۴ تا ۶ هفته ادامه پیدا کند، ممکن است پیچخوردگی مزمن شده باشد و بهتر است معاینه شوید. در مطالعهی Cao و همکاران هم بیثباتی مزمن یعنی خالیکردن مچ یا پیچخوردگیهای مکرر که بیش از ۶ ماه ادامه دارد؛ این تعریف مطالعه است و قانونی برای «۶ ماه صبر کنید» نیست. تصمیم زمانبندی با معاینهی شما گرفته میشود.
آسیب غضروف هم کمشمار نیست. مرور سیستماتیکی در American Journal of Sports Medicine نشان داد در مچهای دچار بیثباتی مزمن بیرونی، ضایعهی غضروفی یا استخوانی-غضروفی با فراوانی تجمعی ۳۲٫۲ درصد دیده میشود و بیشتر آنها روی استخوان تالوس بودهاند. این یکی از دلایلی است که گاهی همراه ترمیم رباط، خودِ مفصل هم بررسی میشود.
نه. طبق AAOS حتی پارگی کامل رباط (درجه ۳) اگر بیحرکت شود و توانبخشی مناسب انجام شود، بدون ترمیم جراحی خوب میشود. ملاک تصمیم، پایداری مچ و پاسخ به درمان است، نه فقط اسم آسیب.
مچتان بعد از پیچخوردگی هنوز خالی میکند؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینهی پایداری مچ مشخص میکند درمان غیرجراحی کافی است یا باید گزینهی جراحی را بررسی کرد.
آیا پارگی رباط مچ پا با گچ خوب میشود؟
سه راه اصلی درمان آسیب حاد رباطهای بیرونی مچ طبق مرور کاکرین عبارتاند از: بیحرکتی با گچ یا آتل، «درمان عملکردی» شامل حرکتدادن زودهنگام همراه حمایت بیرونی مثل بریس، و ترمیم یا بازسازی جراحی.
اگر منظورتان از «گچ» بیحرکتی طولانی است، رهنمود BJSM جواب روشنی دارد: هرچند بیحرکتی کوتاه ممکن است برای کمکردن درد و ورم کمک کند، بیمار با پارگی حاد رباط بیرونی مچ بیشترین سود را از چسبزدن یا بریس همراه برنامهی ورزشی میبرد. AAOS هم برای درجه ۳ میگوید ممکن است گچ کوتاه یا کستبریس برای ۱۰ تا ۱۴ روز لازم شود.
برنامهی هفتهبههفتهی درمان بدون جراحی، تمرینها و انتخاب بریس موضوع جداگانهای است که در مقالهی درمان پارگی رباط مچ پا بدون جراحی توضیح دادهام. اگر میخواهید بدانید پیچخوردگی معمولاً چقدر طول میکشد، مدت بهبود پیچخوردگی مچ پا را بخوانید.

پزشک از کجا میفهمد جراحی لازم است؟
تصمیم از معاینه شروع میشود، نه از امآرآی. طبق رهنمود BJSM، شدت آسیب رباط را قابلاعتمادتر از همه با معاینهی تأخیری، یعنی ۴ تا ۵ روز بعد از آسیب، میتوان سنجید؛ پس معاینهی همان ساعتهای اول آخرین حرف نیست.
در معاینه دو تست اصلی انجام میشود. طبق مطالعهی Cao و همکاران، پارگی رباط تالوفیبولار قدامی (ATFL) با تست کشویی قدامی ارزیابی میشود که معمولاً به درجههای خفیف، متوسط و شدید تقسیم میشود. پارگی رباط کالکانئوفیبولار (CFL) با تست کجشدن تالوس سنجیده میشود و با عکس استرس تأیید میشود. AAOS هم میگوید عکس استرس نشان میدهد مچ بهخاطر آسیب رباطها ناپایدار است یا نه.
امآرآی چه؟ AAOS تصریح میکند برای تشخیص پیچخوردگی مچ لازم نیست. موارد استفادهاش بررسی ساختارهای دیگر مثل رباطها، غضروف و تاندونها، نشانههای پیچخوردگی بالای مچ، و ادامهی علائم بعد از ۶ تا ۸ هفته با وجود درمان محافظهکارانه است. پس اگر امآرآی نخواستهاند، معمولاً ایرادی در کار نیست.

ترکیب سه چیز: مچی که با معاینه و تستهای بیثباتی ناپایدار است، علائمی که با توانبخشی درست بهتر نشدهاند و در صورت نیاز، آسیب همراه در تصویربرداری. یک عکس یا امآرآی بهتنهایی تصمیم نمیگیرد.
اگر جراحی لازم شد چه میشود؟
AAOS دو راه را نام میبرد: گاهی جراح میتواند رباط پارهشده را با بخیه ترمیم کند و گاهی رباط آسیبدیده را با گرافت بافتی جایگزین میکند.
مطالعهی Cao و همکاران روش بروستروم-گولد را نمونهی رایج میداند که رباطهای اصلی را با ریتیناکولوم اکستانسور تقویت میکند و بدون فداکردن ساختارهای سالم دیگر، روش محکمی شناخته شده است. همین مطالعه میگوید شواهد محدودی برای برتری یک تکنیک جراحی بر دیگری در بیثباتی مزمن بیرونی مچ وجود دارد.
مراحل عمل، مراقبت بعد از عمل و دوران نقاهت را در عمل رباط مچ پا: روش بروستروم و دوران نقاهت نوشتهام و فرق ترمیم با بازسازی را در عمل رباط مچ پا توضیح دادهام. وقتی تصمیم نهایی شد و مچ بهبود یافت، بحث بازگشت به ورزش هم در بازگشت به ورزش بعد از پیچخوردگی مچ پا آمده است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
بعد از هر پیچخوردگی که ورم، درد یا ناتوانی در تحمل وزن دارد، معاینهی ارتوپدی بهتر از حدسزدن است، بهویژه چون معاینهی تأخیری در روز چهارم یا پنجم دقیقترین زمان ارزیابی رباط است. نوبت را به «چند روز صبر کنم» نسپارید.
در این حالتها معاینه را عقب نیندازید:
- درد بعد از ۴ تا ۶ هفته هنوز ادامه دارد (نشانهی احتمال پیچخوردگی مزمن، طبق AAOS)
- مچ هنگام راهرفتن یا فرود خالی میکند یا پیچخوردگی تکرار میشود
- با وجود درمان محافظهکارانه، علائم بعد از ۶ تا ۸ هفته ادامه دارد
توصیهام این است که مچ خالیکننده را با «احتیاط بیشتر» جبران نکنید. اگر مچ بعد از درمان کامل هنوز خالی میکند، معاینه را به تأخیر نیندازید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیماری که با «رباطم پاره شده، حتماً باید عمل شوم» میآید، معمولاً اول از همه به تصمیمی نیاز دارد که سنجیده باشد. اغلب با معاینه و درمان درست، مچ بدون عمل جا میافتد. ولی اگر مچی بعد از درمان کامل هنوز خالی میکند، بهتر است همان را با معاینه روشن کنیم. ملاک من پایداری مچ است، نه اسم آسیب.
پرسشهای متداول
آیا پارگی کامل رباط مچ پا حتماً عمل میخواهد؟
نه. طبق AAOS حتی پارگی کامل رباط (درجه ۳) در صورت بیحرکتی و توانبخشی مناسب بدون ترمیم جراحی بهبود مییابد. جراحی برای مواردی است که به درمان غیرجراحی جواب ندادهاند.
آیا پارگی رباط مچ پا با گچ خوب میشود؟
گچ یکی از سه راه درمان است، ولی طبق رهنمود BJSM بیمار مبتلا به پارگی حاد رباط بیرونی بیشترین سود را از بریس یا چسب همراه برنامهی ورزشی میبرد و بیحرکتی کوتاه فقط برای درد و ورم مفید است. انتخاب روش با پزشک است.
چند درصد بیماران بالاخره به جراحی رباط مچ پا نیاز پیدا میکنند؟
مرور Cao و همکاران در مقدمهاش (به نقل از پژوهشهای پیشین) میگوید ۱۰ تا ۳۰ درصد بیماران به درمان غیرجراحی جواب نمیدهند، دچار بیثباتی مزمن میشوند و جراحی لازم میشود. این عدد در مطالعهی مروری آمده و برای تصمیم دربارهی مچ شما، معاینهی خودتان ملاک است.
برای تشخیص نیاز به عمل حتماً باید امآرآی بزنم؟
نه. طبق AAOS امآرآی برای تشخیص پیچخوردگی مچ لازم نیست. زمانی کاربرد دارد که پزشک آسیب غضروف، تاندون یا پیچخوردگی بالای مچ را در نظر دارد، یا علائم بعد از ۶ تا ۸ هفته با درمان بهتر نشده است.
آیا گرفتن عمل زودهنگام بهتر از انتظار است؟
شواهد قطعی وجود ندارد. مرور کاکرین گفته شواهد کارآزماییهای تصادفی برای مقایسهی قطعی جراحی و درمان غیرجراحی در آسیب حاد کافی نیست و شواهد محدودی از زمان بهبود طولانیتر و سفتی بیشتر در گروه جراحی دارد. پیش از تصمیم، معاینه و درمان کامل غیرجراحی معمولاً اول میآید.
اگر رباط پاره شده باشد، مچ ضعیف باقی میماند؟
اغلب نه، ولی بعضی بیماران دچار بیثباتی میشوند. رهنمود JOSPT میگوید بیشتر افراد علائم را پشت سر میگذارند، اما شکایت از بیثباتی ممکن است ادامه پیدا کند. اگر مچ هنوز خالی میکند، معاینه لازم است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
نمیدانید باید عمل کنید یا نه؟
برای نظر دوم و معاینهی پایداری مچ با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
- Sprained Ankle — OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeons
- Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline — British Journal of Sports Medicine, 2018
- Surgical versus conservative treatment for acute injuries of the lateral ligament complex of the ankle in adults — Cochrane Database of Systematic Reviews, 2007
- Surgical management of chronic lateral ankle instability: a meta-analysis — Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 2018
- One in Three Patients With Chronic Lateral Ankle Instability Has a Cartilage Lesion — American Journal of Sports Medicine, 2023
- Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — JOSPT