پاسخ کوتاه: خوابرفتن کوتاه و گذرای پا بعد از نشستن طولانی طبیعی است و ظرف چند دقیقه برطرف میشود. اما اگر تکرارشونده باشد، شبها بیدارتان کند، فقط یک پا را بگیرد یا با ضعف و درد سوزشی همراه باشد، دیگر مسئلهی وضعیت نشستن نیست و باید بررسی شود.
چرا پا خواب میرود؟
وقتی برای مدتی به عصب فشار وارد شود، انتقال پیامهای حسی مختل میشود. مغز در ابتدا این را بهصورت بیحسی و بعد بهصورت گزگز و سوزنسوزنشدن دریافت میکند.
با برداشتن فشار، عصب دوباره فعال میشود و همان حس سوزنسوزن آزاردهنده که همه میشناسیم ایجاد میگردد. این مرحله معمولاً چند دقیقه طول میکشد.
پس خودِ این حس نشانهی آسیب نیست؛ نشانهی برگشت عملکرد عصب است. آنچه اهمیت دارد این است که چرا و چند بار این فشار ایجاد میشود.
| الگوی بیحسی | احتمال بیشتر |
|---|---|
| گذرا، بعد از نشستن طولانی | فشار موقت؛ طبیعی |
| کف پا و انگشتان، بدتر در شب | فشار عصب در مچ پا |
| از کمر به پشت ران و ساق | فشار روی ریشهی عصب در کمر |
| قرینه در هر دو پا، از انگشتان به بالا | نوروپاتی، مثلاً دیابتی |
| همراه با سردی و تغییر رنگ پا | مشکل گردش خون؛ بررسی فوری |
علتهای بیخطر و گذرا
نشستن طولانی روی پا، چهارزانو نشستن، یا نشستن روی صندلیای که لبهاش پشت زانو فشار میآورد.
کفش یا جوراب تنگ که در طول روز جریان خون و عصب را تحت فشار میگذارد. همینطور بندهای کفش که خیلی سفت بسته شدهاند.
خوابیدن در وضعیتی که وزن بدن روی یک پا میافتد. در همهی این موارد، با تغییر وضعیت مشکل ظرف چند دقیقه برطرف میشود و تکرار غیرعادی ندارد.
پایی که حس ندارد، زخم و فشار را هم حس نمیکند. زخمی که بهموقع دیده نشود میتواند عمیق شود و به عفونت برسد. به همین دلیل در دیابت، کاهش حس پا حتی بدون درد هم باید بررسی و پیگیری شود.
بیحسی پایتان تکرار میشود؟
معاینه مشخص میکند مشکل از مچ پاست، از کمر، یا علت عمومی دارد.
کِی به فشار روی عصب مچ پا شک کنیم؟
وقتی بیحسی و سوزش در کف پا و انگشتان باشد، شبها بدتر شود و بعد از ایستادن یا راه رفتن طولانی افزایش پیدا کند.
این تصویر با سندرم تونل تارسال میخواند؛ یعنی تحت فشار قرارگرفتن عصب در تونلی باریک پشت قوزک داخلی. توضیح کامل آن را در مقالهی سندرم تونل تارسال نوشتهام.
نشانهی کمککننده این است که ضربهی آرام پشت قوزک داخلی، حس شوک را به کف پا منتشر کند.
علتهایی که به پا مربوط نیستند
فشار روی ریشهی عصب در کمر میتواند خودش را بهصورت بیحسی پا نشان دهد. در این حالت معمولاً درد یا کشش از کمر و پشت ران هم وجود دارد.
نوروپاتی — بهخصوص در دیابت — الگوی متفاوتی دارد: قرینه در هر دو پا، از انگشتان شروع میشود و بهتدریج بالا میآید، شبیه پوشیدن جوراب.
کمخونی، کمبود ویتامین ب۱۲ و کمکاری تیروئید هم میتوانند نقش داشته باشند و با آزمایش ساده بررسی میشوند.
چه چیزی نشانهی هشدار است؟
بیحسی که برطرف نمیشود، ضعف عضلانی، افتادگی پا یا ناتوانی در بلندکردن پنجه هنگام راه رفتن.
بیحسی همراه با درد شدید ناگهانی، تغییر رنگ پا، یا سردشدن آن — اینها میتوانند به مشکل گردش خون مربوط باشند و بررسی فوری لازم دارند.
و در دیابت، هر کاهش حس در پا باید جدی گرفته شود؛ چون پایی که حس نمیکند، زخم را هم حس نمیکند.
بررسی چطور انجام میشود؟
معاینه اول است: بررسی حس، قدرت عضلات، رفلکسها و نبض پا. آزمون حس با مونوفیلامان ساده و سریع است و کاهش حس محافظتی را نشان میدهد.
بسته به یافتهها، آزمایش خون برای بررسی قند، ب۱۲ و تیروئید درخواست میشود.
نوار عصب وقتی کمک میکند که به فشار موضعی روی عصب شک باشد. نکته این است که جواب طبیعی نوار عصب، تشخیص را رد نمیکند.
در خانه چه کاری کمک میکند؟
تغییر وضعیت نشستن هر نیمساعت و پرهیز از چهارزانو نشستن طولانی. اگر شغلتان نشسته است، چند قدم راه رفتن هر ساعت بیشترین بازده را دارد.
کفش و جوراب غیرتنگ، و شلکردن بندهای کفش در ساعات پایانی روز که پا کمی متورمتر است.
و بالا گذاشتن پا هنگام خواب اگر علائم شبانه دارید. این جایگزین درمان نیست ولی خواب را قابلتحملتر میکند.
چه چیزی کمکی نمیکند؟
مصرف خودسرانهی مکملهای عصبی بدون آزمایش. اگر کمبودی وجود نداشته باشد، مکمل مشکلی را حل نمیکند و فقط تشخیص را عقب میاندازد.
ماساژ شدید یا گرمای زیاد روی پایی که حسش کم است؛ در بیماران دیابتی این کار خطر سوختگی دارد.
و صبرکردن. بیحسی پایدار، برخلاف بیحسی گذرا، با گذشت زمان بهتر نمیشود و هرچه دیرتر بررسی شود، بازگشت کامل حس کمتر محتمل است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر بیحسی بیش از چند هفته ادامه دارد، اگر فقط یک پا را میگیرد، اگر شبها بیدارتان میکند، یا اگر با ضعف همراه است.
همچنین اگر بعد از یک آسیب یا جراحی مچ پا شروع شده است؛ در این موارد فشار موضعی روی عصب مطرح است. علائم مرتبط با سوزش کف پا را در مقالهی سوزش کف پا هم توضیح دادهام.
در دیابت، بررسی دورهای حس پا حتی بدون علامت هم توصیه میشود.
در محل کار چه کاری کمک میکند؟
اگر شغلتان نشسته است، ارتفاع صندلی را طوری تنظیم کنید که کف پاهایتان کامل روی زمین بنشیند و لبهی صندلی پشت زانو فشار نیاورد. همین یک تنظیم، در بسیاری از افراد بیحسی بعدازظهر را از بین میبرد.
هر ساعت چند دقیقه بلند شوید. اگر امکانش نیست، در همان حالت نشسته مچ پا را چند بار بچرخانید و انگشتان را جمع و باز کنید؛ این کار جریان خون را برمیگرداند.
و اگر شغلتان ایستاده است، جابهجا کردن وزن بین دو پا و یک زیرپایی کوتاه که بتوانید هر چند وقت یک پا را رویش بگذارید، فشار را پخش میکند.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که ماهها بیحسی پا را تحمل کردهاند، معمولاً فکر کردهاند «چیز مهمی نیست». تفاوت بیحسی گذرا و بیحسی پایدار، دقیقاً همان چیزی است که نباید نادیده گرفته شود.
پرسشهای متداول
خواب رفتن پا خطرناک است؟
نوع گذرا و کوتاه طبیعی است. بیحسی پایدار، تکرارشونده یا همراه با ضعف باید بررسی شود.
چرا فقط یک پایم خواب میرود؟
یکطرفه بودن معمولاً به فشار موضعی روی عصب اشاره دارد و بررسی لازم دارد.
ویتامین ب۱۲ کمک میکند؟
فقط اگر کمبود داشته باشید. مصرف خودسرانه بدون آزمایش، تشخیص را عقب میاندازد.
بیحسی شبانه یعنی چه؟
بدترشدن علائم در شب، یکی از نشانههای کلاسیک فشار روی عصب است.
ورزش کمک میکند؟
فعالیت منظم برای گردش خون و سلامت عصب مفید است، ولی جایگزین بررسی علت نمیشود.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی بیحسی و سوزش پا وقت بگیرید
تشخیص زودهنگام، احتمال بازگشت کامل حس را بیشتر میکند.
منابع
