وقتی تاندون آشیل کاملاً پاره میشود، دو سر پارهشده مثل دو سر یک طناب از هم فاصله میگیرند. جراحی پارگی تاندون آشیل این دو سر را کنار هم میآورد و با بخیههای محکم به هم میدوزد تا در وضعیت درست جوش بخورند. اما بخش تعیینکنندهی نتیجه، خودِ عمل نیست — چیزی است که در شش ماه بعد از آن اتفاق میافتد. این مقاله توضیح میدهد جراحی چه زمانی واقعاً لازم است، در اتاق عمل چه میگذرد، و نقاهت هفتهبههفته چه شکلی دارد تا بدانید چه انتظاری داشته باشید.
آیا پارگی تاندون آشیل حتماً جراحی میخواهد؟
نه. پارگی کامل تاندون آشیل دو مسیر درمانی دارد: ترمیم جراحی، و درمان غیرجراحی با بوت و برنامهی دقیق بازتوانی. برخلاف تصور رایج، مطالعات سالهای اخیر نشان دادهاند که وقتی درمان غیرجراحی با یک برنامهی حرکتی زودهنگام و اصولی همراه باشد، قدرت نهایی پا در بسیاری از بیماران با نتیجهی جراحی قابل مقایسه است.
تفاوت اصلی در دو نکته است. اول، احتمال پارگی دوباره در روش غیرجراحی معمولاً کمی بیشتر گزارش میشود. دوم، جراحی خطرهای خاص خودش را دارد: عفونت زخم و مشکلات بهبود پوست در همان ناحیه، که پوست نازک و خونرسانی محدودی دارد.
به همین دلیل انتخاب مسیر، تصمیمی است که بر اساس شرایط شما گرفته میشود: سن، سطح فعالیت ورزشی، فاصلهی دو سر تاندون، بیماریهای زمینهای مثل دیابت یا مصرف دخانیات که بهبود زخم را کند میکنند، و اینکه چند روز از آسیب گذشته است. مقایسهی کامل این دو مسیر در مقالهی درمان جراحی یا غیرجراحی پارگی تاندون آشیل آمده است.
یک نکته اما قطعی است: هر دو مسیر وقتی جواب میدهند که زود شروع شوند. پارگیهایی که هفتهها بدون درمان میمانند، دو سر تاندون جمع میشود و کار ترمیم بهمراتب پیچیدهتر میشود.
| دوره | وضعیت پا | هدف اصلی |
|---|---|---|
| هفته ۰ تا ۲ | آتل یا بوت، بدون وزناندازی | بهبود زخم و کنترل تورم |
| هفته ۲ تا ۶ | بوت با گوهی پاشنه، وزناندازی تدریجی | شروع حرکت کنترلشدهی مچ |
| هفته ۶ تا ۱۲ | برداشتن تدریجی گوهها و سپس بوت | راه رفتن بدون کمک، تقویت اولیه |
| ماه ۳ تا ۶ | کفش معمولی | بازگشت قدرت عضلهی ساق |
| ماه ۶ به بعد | فعالیت آزاد طبق نظر پزشک | بازگشت به دویدن و ورزش |
در اتاق عمل دقیقاً چه اتفاقی میافتد؟
عمل معمولاً با بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی انجام میشود و بیمار روی شکم میخوابد تا جراح به پشت مچ پا دسترسی داشته باشد. جراح دو سر پارهشدهی تاندون را پیدا میکند، بافت آسیبدیدهی بین آنها را تمیز میکند و دو سر را با تکنیک بخیهی مخصوص به هم نزدیک میکند.
نوع بخیه اهمیت زیادی دارد. تکنیکهایی مانند کرکوالد طوری طراحی شدهاند که نیرو را در طول تاندون پخش کنند و اجازه دهند حرکت کنترلشده زودتر شروع شود — و همین شروع زودهنگام حرکت، یکی از عوامل مهم نتیجهی نهایی است.
در روش کمتهاجم بهجای یک برش بلند، از چند برش کوچک استفاده میشود و بخیهها با راهنمای مخصوص از زیر پوست عبور داده میشوند. مزیت آن مشکلات کمتر زخم و اسکار کوچکتر است؛ در مقابل، به تجربهی خاص و انتخاب درست بیمار نیاز دارد. جزئیات این روش در مقالهی ترمیم کمتهاجم پارگی تاندون آشیل توضیح داده شده است.
خود عمل معمولاً حدود یک ساعت طول میکشد و در بیشتر موارد بیمار همان روز یا فردای آن مرخص میشود. پا در پایان عمل در آتل یا بوت، در وضعیت رو به پایین، بیحرکت میشود.
در پایان عمل، مچ پا رو به پایین نگه داشته میشود تا دو سر تاندون بدون کشش کنار هم بمانند. گوههای داخل بوت همین وضعیت را حفظ میکنند. اگر همهی گوهها یکباره برداشته شوند، تاندون تازهترمیمشده ناگهان تحت کشش کامل قرار میگیرد. برداشتن پلهپله به بافت فرصت میدهد خودش را با طول جدید تطبیق دهد.
پارگی تاندون آشیل تشخیص داده شده و بین جراحی و درمان بدون عمل ماندهاید؟
انتخاب درست به شرایط خود شما بستگی دارد، نه به قاعدهی کلی.
نقاهت هفتهبههفته: از بوت تا دویدن
نقاهت جراحی آشیل یک مسیر پلکانی است و پریدن از هر پله، خطر پارگی دوباره را بالا میبرد. جدول زیر یک تقویم رایج را نشان میدهد؛ اعداد بین بیماران متفاوت است و برنامهی نهایی را جراح شما تعیین میکند.
نکتهای که بیماران را غافلگیر میکند این است که برداشتن بوت، پایان کار نیست بلکه شروع سختترین بخش است. عضلهی ساق در دورهی بیحرکتی بهطور محسوسی لاغر میشود و برگرداندن قدرت آن ماهها تمرین منظم میخواهد.
بعد از عمل چه چیزی نتیجه را خراب میکند؟
شایعترین اشتباه، وزن انداختن زودهنگام روی پا بدون اجازهی پزشک است. تاندون تازهترمیمشده در هفتههای اول ضعیفترین حالت خود را دارد و یک لغزش ساده در حمام یا روی پله میتواند بخیهها را پاره کند.
دومین عامل، بیتوجهی به مراقبت زخم است. پوست پشت مچ پا خونرسانی کمی دارد؛ خیس شدن زخم، سیگار کشیدن و قند خون کنترلنشده هر سه بهبود آن را کند میکنند. هر گونه قرمزی گسترده، ترشح یا تب باید فوراً گزارش شود.
سومین عامل، رها کردن فیزیوتراپی پس از رفع درد است. بسیاری از بیماران وقتی درد تمام میشود تصور میکنند کار تمام است، در حالی که قدرت پا هنوز شاید نیمی از پای سالم باشد. برنامهی مرحلهبهمرحله در مقالهی بعد از عمل تاندون آشیل: نقاهت و بازگشت به ورزش آمده است.
خطر لختهی خون در ساق نیز در دورهی بیحرکتی وجود دارد. درد یکطرفه و تورم ناگهانی ساق، بهویژه همراه با گرمی و قرمزی، نیاز به بررسی فوری دارد.
چه انتظاری از نتیجهی نهایی داشته باشیم؟
بیشتر بیماران به راه رفتن عادی، بالا رفتن از پله و فعالیتهای روزمره برمیگردند. بازگشت به ورزشهای رقابتی و پرشی هدف واقعبینانهای است، اما زمانبر است و در بعضی بیماران قدرت نهایی کمی کمتر از پای سالم باقی میماند.
معیار عملی برای بازگشت به دویدن، تقویم نیست بلکه توانایی است: بتوانید روی یک پا و بدون درد چندین بار پاشنه را کامل بالا بیاورید و قدرت آن به پای سالم نزدیک شود.
ضخیمتر شدن دائمی ناحیهی تاندون و کمی کاهش دامنهی حرکت مچ، یافتههای شایعی هستند که معمولاً عملکرد را مختل نمیکنند. اگر آسیب در ورزش رخ داده، تمرینهای پیشگیرانه برای پای سالم هم اهمیت دارد؛ در مقالهی درمان درد پشت پاشنه ناشی از تاندینوپاتی آشیل به این موضوع پرداخته شده است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که بهترین نتیجه را میگیرند لزوماً آنهایی نیستند که سختترین جراحی را پشت سر گذاشتهاند؛ آنهایی هستند که برنامهی بازتوانی را تا آخر جدی گرفتهاند. تاندون آشیل بافتی است که دیر جوش میخورد و زود دوباره پاره میشود. اگر یک توصیه داشته باشم این است: در ماه چهارم، وقتی درد رفته و حس میکنید پا سالم است، همانجا عجله نکنید.
پرسشهای متداول
جراحی پارگی تاندون آشیل چقدر طول میکشد؟
خود عمل معمولاً حدود یک ساعت است. بیشتر بیماران همان روز یا روز بعد مرخص میشوند و نیازی به بستری طولانی نیست.
بعد از عمل چه زمانی میتوانم راه بروم؟
راه رفتن با بوت و وزناندازی تدریجی معمولاً از هفتهی دوم تا ششم شروع میشود و راه رفتن بدون بوت اغلب بعد از هفتهی هشتم تا دوازدهم. این زمانبندی را جراح بر اساس وضعیت ترمیم تعیین میکند.
آیا جراحی جای زخم بزرگی میگذارد؟
در روش باز، برش معمولاً در پشت مچ پا و چند سانتیمتر است. در روش کمتهاجم چند برش کوچک زده میشود و اسکار کمتر است. کیفیت اسکار به مراقبت از زخم و عوامل فردی هم بستگی دارد.
احتمال پارگی دوباره بعد از جراحی چقدر است؟
پارگی مجدد پس از ترمیم جراحی نسبتاً کم گزارش میشود، اما صفر نیست. بیشترین موارد مربوط به وزناندازی زودهنگام یا بازگشت زودرس به ورزش پیش از بازگشت کامل قدرت است.
اگر چند هفته از پارگی گذشته باشد باز هم میشود عمل کرد؟
بله، اما پارگی مزمن پیچیدهتر است. چون دو سر تاندون جمع شدهاند، گاهی نیاز به پیوند یا انتقال تاندون از ناحیهی دیگر پیش میآید و نقاهت طولانیتر میشود.
بعد از عمل باید فیزیوتراپی بروم؟
بله و این بخش قابل حذفی نیست. عضلهی ساق در دورهی بیحرکتی ضعیف میشود و بدون برنامهی تقویتی منظم، قدرت پا به سطح قبل برنمیگردد.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی تاندون آشیل نوبت بگیرید
ساعات پاسخگویی مطب برای هماهنگی نوبت در دسترس است.
منابع
