درمان چرخش پا به داخل در کودکان و نوزادان

فهرست مطالب

پاسخ کوتاه: اگر پای کودک شما به داخل می‌چرخد، در اکثر موارد خودبه‌خود درست می‌شود و درمان خاصی لازم ندارد. طبق AAOS در اکثر قاطعِ کودکان زیر ۸ سال، چرخش پا به داخل بدون گچ و بریس و جراحی و بدون هیچ درمان خاصی خودش اصلاح می‌شود. شایع‌ترین علتش در نوزادان متاتارس آدداکتوس است: نیمه‌ی جلویی پا به سمت داخل خم است در حالی که پاشنه و مچ پا طبیعی‌اند، و معمولاً در ۴ تا ۶ ماه اول زندگی خودبه‌خود بهتر می‌شود. تنها موارد سفت و مقاوم به گچ یا کفش مخصوص نیاز پیدا می‌کنند. در این صفحه می‌گویم چرخش از کجا می‌آید، کِی باید نگران شد و درمانش در هر سن چیست.

متاتارس آدداکتوس چیست و با پاچنبری چه فرقی دارد؟

در متاتارس آدداکتوس فقط جلوی پا به داخل منحرف است. اگر کف پای نوزاد را نگاه کنید، شکل حرف C می‌بینید.

در پاچنبری (کلاب فوت) ماجرا جدی‌تر است: علاوه بر جلوی پا، پاشنه هم به داخل چرخیده و به پایین کشیده شده و مچ پا محدود است.

این تفاوت حیاتی است، چون مسیر درمان کاملاً فرق می‌کند: متاتارس آدداکتوس اغلب خودبه‌خود خوب می‌شود، پاچنبری همیشه درمان فعال می‌خواهد.

اگر مچ پای نوزاد به‌راحتی به بالا حرکت می‌کند و پاشنه در وضعیت طبیعی است، معمولاً با متاتارس آدداکتوس روبه‌رو هستیم.

ویژگی متاتارس آدداکتوس پاچنبری (کلاب فوت)
جلوی پا به داخل منحرف به داخل منحرف
پاشنه طبیعی به داخل چرخیده
حرکت مچ پا طبیعی محدود، پنجه رو به پایین
شکل کف پا حرف C تغییر شکل شدیدتر
سیر طبیعی اغلب خودبه‌خود اصلاح می‌شود بدون درمان اصلاح نمی‌شود
درمان معمول پیگیری، گاهی گچ گچ‌گیری مرحله‌ای و ادامه‌ی درمان
معاینه‌ی پای نوزاد برای بررسی انحراف جلوی پا
در معاینه مشخص می‌شود پا انعطاف‌پذیر است یا سفت — همین یک نکته مسیر درمان را تعیین می‌کند.

چرخش پا به داخل در کودکان از کجا می‌آید؟ سه علت

اصطلاح پزشکی این حالت Intoeing است و تعریفش همان چیزی است که والدین می‌بینند: وقتی کودک راه می‌رود یا می‌دود، پاها به‌جای رو‌به‌جلو به داخل می‌چرخند. نکته‌ی کلیدی این است که چرخش می‌تواند از سه سطح مختلف بدن بیاید، و هر سطح سن و سیر خودش را دارد. طبق AAOS:

علت کجا می‌چرخد چه زمانی دیده می‌شود
متاتارس آدداکتوس — موضوع اصلی این صفحه خودِ پا؛ از وسط پا تا انگشتان به داخل خم است از نوزادی؛ معمولاً در ۴ تا ۶ ماه اول زندگی خودبه‌خود بهتر می‌شود
تورشن تیبیا (چرخش استخوان ساق) استخوان ساق به داخل پیچیده است اغلب وقتی کودک راه می‌افتد؛ معمولاً پیش از سن مدرسه بهتر می‌شود
آنتی‌ورژن فمور (چرخش استخوان ران) استخوان ران به داخل چرخیده است اغلب حدود ۵ تا ۶ سالگی بیشترین نمود را دارد

چرا این تفکیک برای شما مهم است؟ چون درمان هر سه یکی نیست. در تورشن تیبیا و آنتی‌ورژن فمور، AAOS صریح می‌گوید آتل، کفش مخصوص و برنامه‌ی تمرینی کمکی نمی‌کنند و فقط باید زمان داد. ولی در متاتارس آدداکتوسِ سفت، همان کفش مخصوص و گچ در سن درست موفقیت بالایی دارد. پس «کفش طبی فایده دارد یا نه» پاسخ واحدی ندارد — بستگی دارد چرخش از پا باشد یا از ساق و ران. این را با معاینه می‌شود جدا کرد، نه با نگاه‌کردن از دور.

چرا ایجاد می‌شود؟

شایع‌ترین توضیح، وضعیت قرارگیری جنین در رحم است؛ به‌ویژه در بارداری‌های اول، دوقلویی یا کاهش مایع آمنیوتیک که فضای حرکت نوزاد را کم می‌کند.

به همین دلیل به آن یک «تغییر شکل وضعیتی» می‌گویند، نه یک نقص ساختاری.

سابقه‌ی خانوادگی هم نقش دارد، ولی این به معنای بیماری ارثی نیست.

و یک نکته‌ی مهم برای والدین: هیچ کاری که در بارداری کرده یا نکرده‌اید باعث این حالت نشده است.

چطور می‌فهمیم انعطاف‌پذیر است یا سفت؟

در معاینه، پاشنه ثابت نگه داشته می‌شود و جلوی پا به‌آرامی به بیرون هدایت می‌شود.

اگر پا به‌راحتی تا وضعیت مستقیم یا فراتر از آن صاف شود، انعطاف‌پذیر است — این گروه معمولاً درمان نمی‌خواهد.

اگر تا خط وسط صاف شود ولی نه بیشتر، حالت متوسط است و معمولاً با پیگیری و گاهی کشش کنترل می‌شود.

و اگر اصلاً صاف نشود، سفت است و احتمالاً به گچ‌گیری نیاز دارد.

لمس لبه‌ی خارجی پا هم کمک می‌کند؛ در حالت شدیدتر، این لبه به‌جای صاف بودن برجسته و قوس‌دار است.

نگران شکل پای نوزادتان هستید؟ معاینه کنیم

تشخیص اینکه پا انعطاف‌پذیر است یا سفت، با یک معاینه‌ی ساده مشخص می‌شود و بیشتر نگرانی‌ها را رفع می‌کند.

درمان چیست و از چه سنی؟

در بیشتر موارد، درمان یعنی پیگیری منظم و اطمینان‌بخشی به والدین. بخش بزرگی از این پاها طی ماه‌های اول خودبه‌خود صاف می‌شوند.

عددهای AAOS برای همین عارضه کمک می‌کند بدانید کجای مسیر هستید: متاتارس آدداکتوس در بیشتر موارد خودبه‌خود و معمولاً طی ۴ تا ۶ ماه اول زندگی بهتر می‌شود. برای نوزادان ۶ تا ۹ ماههای که تغییر شکل شدید دارند یا پایشان خیلی سفت است، درمان با گچ یا کفش مخصوص انجام می‌شود و میزان موفقیتش بالاست. و جراحی برای صاف‌کردن پا به‌ندرت لازم می‌شود.

در موارد متوسط، کشش ملایم که به والدین آموزش داده می‌شود و در تعویض پوشک روزی چند بار انجام می‌شود.

در موارد سفت و مقاوم، گچ‌گیری مرحله‌ای — که هرچه زودتر شروع شود، تعداد گچ کمتری لازم است. برای همین سن پایین اهمیت دارد.

بعد از گچ، ممکن است مدتی کفش یا آتل نگه‌دارنده لازم شود.

و جراحی؟ در این عارضه بسیار نادر است و معمولاً فقط برای موارد شدید باقی‌مانده در سنین بالاتر مطرح می‌شود.

گچ‌گیری پای نوزاد برای اصلاح انحراف جلوی پا
در موارد سفت، گچ‌گیری مرحله‌ای هرچه زودتر شروع شود نتیجه بهتر است.

چرخش پا به داخل بعداً برای کودک مشکل می‌سازد؟

این اولین سؤال تقریباً همه‌ی والدین است و پاسخش آرام‌کننده است. طبق AAOS چرخش پا به داخل به‌خودیِ‌خود نه درد ایجاد می‌کند و نه به آرتروز می‌رسد. ترسِ رایجِ «بچه‌ام بزرگ شود زانودرد می‌گیرد» پشتوانه‌ی علمی ندارد.

آنچه باید پیگیری شود، چیز دیگری است. همان منبع می‌گوید کودکی که چرخش پایش با درد، ورم یا لنگیدن همراه است باید توسط جراح ارتوپد ارزیابی شود. این سه نشانه مرز بین «صبر کن و ببین» و «حالا معاینه لازم است» را مشخص می‌کنند.

در موارد نادر و شدید که خودبه‌خود اصلاح نشده، جراحی بسته به منشأ چرخش و سن مطرح می‌شود: AAOS برای تورشن تیبیا سن دست‌کم ۸ تا ۱۰ سال و برای آنتی‌ورژن فمور بالای ۹ تا ۱۰ سال را ذکر می‌کند، و آن هم فقط وقتی چرخش شدید باشد و راه‌رفتن را واقعاً مختل کرده باشد. در متاتارس آدداکتوس، جراحی برای صاف‌کردن پا به‌ندرت لازم می‌شود.

والدین چه چیزی را باید پیگیری کنند؟

آیا انحراف در حال کم شدن است یا ثابت مانده؟ عکس گرفتن ماهانه از کف پا کمک می‌کند تفاوت را ببینید.

آیا کودک هنگام راه افتادن زیاد زمین می‌خورد یا پاها به هم گیر می‌کنند؟

آیا پوشیدن کفش سخت شده یا روی پا قرمزی می‌افتد؟

و مهم‌تر از همه: اگر شکل پا نامتقارن است، یا مچ پا محدود به نظر می‌رسد، بررسی زودتر لازم است. ارزیابی کامل ناهنجاری‌های مادرزادی پا را در ارزیابی بالینی دفورمیتی‌های مادرزادی پا و مشکلات مشابه رشد اندام را در کوتاهی مادرزادی پا در کودکان آورده‌ام.

🩺

نظر دکتر علیرضا صحرانورد

جراح ارتوپدی پا و مچ پا

بیشتر والدینی که با نگرانی شکل پای نوزادشان می‌آیند، بعد از یک معاینه با خیال راحت برمی‌گردند. کاری که واقعاً مهم است، تشخیص همان اقلیت سفت است که زمان برایشان ارزش دارد.

پرسش‌های متداول

آیا خودبه‌خود خوب می‌شود؟

در بیشتر نوزادانی که پایشان انعطاف‌پذیر است، بله — اغلب طی ماه‌های اول و بدون درمان.

از کجا بفهمم پاچنبری نیست؟

در متاتارس آدداکتوس پاشنه طبیعی است و مچ پا آزادانه حرکت می‌کند. اگر مچ محدود یا پاشنه چرخیده باشد، باید سریع بررسی شود.

گچ‌گیری از چه سنی؟

اگر لازم باشد، هرچه زودتر بهتر — در ماه‌های اول تعداد گچ کمتری لازم می‌شود.

کفش طبی کمک می‌کند؟

در موارد انعطاف‌پذیر معمولاً لازم نیست. در موارد خاص و بعد از گچ ممکن است کفش یا آتل نگه‌دارنده تجویز شود.

روی راه افتادن کودک اثر می‌گذارد؟

معمولاً نه. بیشتر کودکان در زمان طبیعی راه می‌افتند؛ گاهی در ابتدا پنجه‌ها کمی به داخل است.

آیا جراحی لازم می‌شود؟

بسیار نادر. جراحی معمولاً فقط برای موارد شدید باقی‌مانده در سنین بالاتر مطرح می‌شود.

درمان چرخش پا به داخل در کودکان چیست؟

بستگی دارد چرخش از کجا بیاید. اگر از خودِ پا باشد (متاتارس آدداکتوس)، در بیشتر موارد پیگیری کافی است و در موارد سفتِ ۶ تا ۹ ماهه گچ یا کفش مخصوص با موفقیت بالا انجام می‌شود. اگر از ساق یا ران باشد، طبق AAOS آتل و کفش مخصوص و تمرین کمکی نمی‌کنند و باید زمان داد. تفکیکش با معاینه است.

پای کودکم به داخل می‌چرخد، کِی باید به پزشک مراجعه کنم؟

طبق AAOS اگر چرخش با درد، ورم یا لنگیدن همراه باشد، باید توسط جراح ارتوپد ارزیابی شود. همچنین اگر شکل دو پا نامتقارن است، مچ پا محدود به نظر می‌رسد، یا انحراف در حال کم‌شدن نیست، بررسی زودتر لازم است.

سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک می‌شود.

ثبت سؤال

برای معاینه‌ی پای کودک وقت بگیرید

تشخیص زودهنگام موارد سفت، تفاوت بین چند گچ ساده و درمان طولانی است.

منابع

  1. Intoeing (شامل متاتارس آدداکتوس) — OrthoInfo, AAOS
  2. Pediatric Foot Alignment Deformities — StatPearls, NCBI Bookshelf


مقلات مرتبط
جراح ارتوپد ایرانی در حال معاینه‌ی کیست گانگلیون روی پشت پای بیمار

علت کیست گانگلیون یا کیست مچ پا چیست؟

معاینه‌ی ورم ماهیچه پا: پزشک ارتوپد با فشار ملایم انگشت روی ساق بیمار، برای تشخیص کشیدگی عضله از لخته‌ی خون

علت ورم ماهیچه پا: عضله کشیده شده یا لخته؟

جراح ارتوپدی در حال توضیح روش جراحی پا و مچ پا با ماکت استخوان پا

جراحی پا و مچ پا: انواع روش‌ها، مزایا و معایب