چند انگشتی پا یعنی نوزاد با انگشت اضافه به دنیا آمده است. کلیولند کلینیک آن را با نام «پلیداکتیلی» تعریف میکند: داشتن انگشت اضافه در دست یا پا. خبر خوب این است که طبق Nemours KidsHealth بیشتر نوزادان چند انگشتی مشکل سلامت دیگری ندارند، و خبر مهمتر برای والدین این است که تصمیم دربارهی جراحی به شکل انگشت اضافه، وجود استخوان و مفصل در آن و مشکل کفشپوشیدن بستگی دارد.
اگر انگشت اضافه فقط یک زائدهی نرم و کوچک باشد، درمان سادهتر است. اگر استخوان و مفصل داشته باشد، طبق Nemours جراحی در بیمارستان لازم میشود. در هر دو حالت، معاینه و گرفتن نظر جراح پا اولین قدم است تا مسیر روشن شود.
چند انگشتی چیست و چقدر شایع است؟
پلیداکتیلی اصطلاح پزشکی برای انگشت اضافه در دست یا پاست. انگشت اضافه ممکن است یک زائدهی نرم کوچک باشد یا انگشتی نسبتاً کامل با استخوان و مفصل. به همین دلیل دو نوزاد چند انگشتی میتوانند درمان کاملاً متفاوتی داشته باشند.
طبق منبع آموزشی Orthobullets، چند انگشتی پا در حدود یک مورد از هر ۵۰۰ تولد دیده میشود. این عدد را بهعنوان تقریب بپذیرید.نکتهی مهمتر برای والدین این است که Cincinnati Children’s این وضعیت را نسبتاً شایع میداند و مینویسد اغلب در خانوادهها تکرار میشود.
انواع چند انگشتی پا کداماند؟
مرور علمی منتشرشده در Acta Orthopaedica Belgica چند انگشتی پا را به سه گروه تقسیم میکند: ردیف داخلی (کنار شست)، مرکزی و ردیف خارجی (کنار انگشت کوچک). کلیولند کلینیک همین تقسیم را با نامهای پرهاکسیال، مرکزی و پستاکسیال میگوید.
| نوع | محل انگشت اضافه | آنچه منابع دربارهاش میگویند |
|---|---|---|
| پستاکسیال (کنار انگشت کوچک) | کنار انگشت کوچک پا | طبق Orthobullets شایعترین نوع در پاست |
| پرهاکسیال (کنار شست) | انگشت شست اضافه | کلیولند کلینیک: انگشت شست یا شست پای اضافه |
| مرکزی | بین انگشتان میانی | کمتر از نوع کنار انگشت کوچک دیده میشود |
همین مرور Acta Orthopaedica Belgica مینویسد پیچیدگی ناهنجاری از یک مشکل سادهی بافت نرم تا یک ردیف کاملاً شکلگرفتهی انگشتی متغیر است. پس فقط «نوع» تعیینکننده نیست؛ ساختار داخلی انگشت اضافه هم مهم است و با معاینه و در بعضی موارد عکس رادیولوژی روشن میشود.


علت چند انگشتی چیست؟ ارثی است؟
گاهی ارثی است. Nemours KidsHealth مینویسد چند انگشتی گاهی در خانوادهها تکرار میشود. طبق Orthobullets این ناهنجاری معمولاً بهصورت اتوزومال غالب منتقل میشود؛ یعنی اگر یکی از والدین یا بستگان نزدیک چند انگشتی داشته باشند، احتمال تکرار بیشتر است.
کلیولند کلینیک میگوید چند انگشتی میتواند بهتنهایی رخ دهد، اما ممکن است بخشی از یک اختلال ژنتیکی هم باشد؛ نمونههایی که در همان صفحه آمده سندروم کارپنتر، سندروم داون و کمخونی فانکونی است. Nemours هم یادآوری میکند که بیشتر نوزادان چند انگشتی مشکل سلامتی دیگری ندارند.
طبق کلیولند کلینیک، چند انگشتی گاهی بخشی از یک اختلال ژنتیکی است. پس اگر نوزاد علاوه بر انگشت اضافه نشانهی دیگری هم دارد، آن را با پزشک کودک در میان بگذارید. چند انگشتی تنها و بدون نشانهی دیگر، طبق Nemours اغلب با مشکل سلامت دیگری همراه نیست.
نوزاد یا کودکتان انگشت اضافه روی پا دارد؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه مشخص میکند انگشت اضافه استخوان و مفصل دارد یا نه و چه برنامهای برای فرزند شما مناسب است.
آیا انگشت اضافه پا حتماً باید عمل شود؟
نه همیشه. طبق Orthobullets درمان بسیاری از موارد در ابتدا صرفاً پیگیری و مشاهده است و جراحی برای انگشت دردناک، کجشده یا مانع از پوشیدن کفش در نظر گرفته میشود. در مقابل، Nemours میگوید شست اضافه یا انگشتانی که استخوان یا مفصل دارند نیاز به جراحی در بیمارستان دارند.

Cincinnati Children’s دو نکتهی مهم دارد که به والدین آرامش میدهد و در عین حال واقعبینانه است:
- اگر چند انگشتی پا درمان نشود، کودک ممکن است در جا زدن کفش مشکل داشته باشد.
- با درمان یا بدون درمان، دست یا پا معمولاً عملکرد طبیعی دارد؛ با درمان، ظاهر آن به حالت طبیعی نزدیکتر میشود.
پس سه سؤال تصمیم را میسازند: آیا انگشت اضافه در کفش مشکل ایجاد میکند؟ آیا درد یا کجی دارد؟ و آیا استخوان و مفصل دارد؟ ظاهر هم میتواند دلیل مشروع خانواده باشد، به شرط اینکه با جراح دربارهی انتظار واقعبینانه صحبت شود.
بهترین سن جراحی انگشت اضافه پا چیست؟
عدد قطعی و واحدی وجود ندارد. Cincinnati Children’s مینویسد زمان جراحی بسته به نوع ناهنجاری فرق میکند. همان مرکز میگوید یک انگشت اضافهی بسیار کوچک را میشود قبل از ۳ ماهگی با داروی بیحسی در کلینیک درمان کرد.
برای انگشتان بزرگتر، دادهها آرامکنندهاند. مرور Acta Orthopaedica Belgica مینویسد بیشتر موارد پیش از سن راهرفتن درمان میشوند، ولی جراحی در هر سنی با نتیجهی خوب ممکن است.
در یک مطالعهی منتشرشده در Foot and Ankle Surgery (۲۰۱۸) کودکانی که زیر ۵ سالگی عمل شدند با کودکانی که بزرگتر عمل شدند مقایسه شدند (میانهی سن جراحی در گروه کوچکتر یک سال و در گروه بزرگتر ۸٫۵ سال بود) و نویسندگان نتیجه گرفتند زمانبندی جراحی برای نتیجهی نهایی تعیینکننده نیست.
پس سن عمل را جراح با توجه به ساختار انگشت اضافه و شرایط عمومی کودک پیشنهاد میدهد.
نه. طبق Acta Orthopaedica Belgica جراحی چند انگشتی پا در هر سنی با نتیجهی خوب قابل انجام است. فقط ممکن است کودک بزرگتر بهدلیل کفش یا نگاه دیگران درگیر مسائل بیشتری شده باشد، و این هم بخشی از مشورت با جراح است.
جراحی انگشت اضافه پا چطور انجام میشود و نقاهت چقدر است؟
کلیولند کلینیک میگوید اگر چند انگشتی روی پا باشد، یا کودک برای روشهای سادهتر (بستن با نخ جراحی یا برداشتن در مطب) مناسب نباشد، انگشت اضافه با جراحی برداشته میشود. Nemours هم مینویسد گاهی رادیوگرافی میگیرند تا معلوم شود انگشت اضافه استخوان و مفصل دارد یا نه؛ این به جراح کمک میکند نوع درمان را انتخاب کند.
مراحل کلی را بیمارستان کمبریج (Cambridge University Hospitals) در برگهی بیمار اینطور توضیح میدهد:
- کودک خواب است و بیحسی موضعی در ناحیه تزریق میشود.
- انگشت اضافه برداشته میشود و پوست با بخیه بسته میشود.
- ناحیه باید پانسمان و خشک نگه داشته شود.
بعد از عمل، ورم و کبودی طبیعی است. همان برگه میگوید با بالا نگهداشتن اندام این ورم معمولاً طی چند روز تا چند هفته خودبهخود فروکش میکند. برای چند روز اول هم پاراستامول و ایبوپروفن بهطور منظم تجویز میشود. دوز و زمانبندی را پزشک کودک شما مشخص میکند؛ خودسرانه دارو ندهید.
کلیولند کلینیک دربارهی نتیجه میگوید همهی روشهای برداشتن بهبودی سریع دارند و توانایی بعدی کودک برای استفاده از دست یا پایش را مختل نمیکنند.
Nemours هم مینویسد چون جراحی معمولاً در سنین کم انجام میشود، بیشتر بچهها بدون مشکل راه رفتن و استفاده از دستشان را یاد میگیرند. زمانبندی دقیق بازگشت به راهرفتن را جراح بعد از دیدن پای کودک میگوید.
میخواهید نظر جراح پا را قبل از تصمیم بدانید؟
با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید و برای معاینهی پای کودک نوبت بگیرید.
انگشت اضافه دست (دست ششانگشتی) چه فرقی دارد؟
این بخش کوتاه است، چون درمان انگشت اضافهی دست با جراح دست است و تخصص من پا و مچ پاست. فقط برای آشنایی: بیمارستان کودکان بوستون مینویسد حدود یک نفر از هر ۵۰۰ تا ۱٬۰۰۰ نوزاد با چند انگشتی به دنیا میآید و معمولاً فقط یک دست درگیر است. در دست، طرف انگشت کوچک شایعترین و طرف شست کمتر شایع و وسط دست نادرترین نوع است.
همان منبع میگوید جراحی معمولاً بین یک تا دو سالگی انجام میشود و بعد از آن کودک ممکن است چند هفته بانداژ حجیم یا گچ داشته باشد و برای جلوگیری از اسکار (بافت جای زخم)، سفتی و ورم به فیزیوتراپی یا کاردرمانی برود. اگر انگشت اضافه روی دست فرزندتان است، به جراح دست مراجعه کنید.
اگر نگرانی شما چیز دیگری در پای کودک است، این مقالهها کمک میکنند: کوتاهی مادرزادی پا در کودکان، پاچنبری (کلاب فوت) و کوتاهی انگشت پا (براکیداکتیلی). اگر دنبال کوتاهکردن انگشت پا در بزرگسالی هستید، عمل کوتاه کردن انگشت پا موضوع دیگری است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
برای هر نوزاد با انگشت اضافه روی پا، یک بار معاینهی ارتوپدی کودکان یا جراح پا منطقی است، حتی اگر انگشت کوچک باشد. نیازی نیست منتظر کفشپوشیدن بمانید. این موارد دلیل مراجعهی زودتر هستند:
- انگشت اضافه استخوان یا مفصل دارد یا کج و جداشده به نظر میرسد.
- کودک در پوشیدن کفش یا راهرفتن مشکل دارد، یا ناحیه قرمز و دردناک شده است.
- نوزاد ناهنجاری دیگری در بدن دارد یا چند انگشتی در بیش از یک اندام دیده میشود؛ ارزیابی اطفال یا ژنتیک هم لازم است.
- بعد از جراحی: قرمزی و گرمی فزایندهی زخم، ترشح یا تب، یا ورمی که بهجای کمشدن زیادتر میشود. فوراً با پزشک تماس بگیرید.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
چند انگشتی یک ناهنجاری مادرزادی است و تقصیر کسی نیست. من اول پا را معاینه میکنم، میبینم انگشت چه ساختاری دارد و کفشپوشیدن چه شکلی خواهد بود، و بعد با خانواده دربارهی لزوم جراحی، سن مناسب و انتظارهای واقعبینانه حرف میزنم.
پرسشهای متداول
درمان چند انگشتی در کودکان چیست؟
بسته به نوع و ساختار انگشت اضافه فرق میکند. طبق Orthobullets درمان اغلب با مشاهده شروع میشود و جراحی برای انگشت دردناک یا کج که پوشیدن کفش را سخت میکند در نظر گرفته میشود. طبق Nemours انگشتی که استخوان یا مفصل دارد نیاز به جراحی دارد، و Cincinnati Children’s میگوید انگشت بسیار کوچک را حتی قبل از ۳ ماهگی میشود در کلینیک با بیحسی درمان کرد.
جراحی انگشت اضافه پا چه سنی بهتر است؟
منابع یک سن مطلق نمیدهند. بیشتر موارد پیش از سن راهرفتن درمان میشوند (Acta Orthopaedica Belgica) و در مطالعهی ۲۰۱۸ در Foot and Ankle Surgery، زمانبندی جراحی (زیر یا بالای ۵ سالگی) برای نتیجهی نهایی تعیینکننده نبود. سن را جراح با توجه به نوع انگشت و شرایط کودک پیشنهاد میدهد.
آیا چند انگشتی ارثی است؟
گاهی بله. Nemours مینویسد گاهی در خانوادهها تکرار میشود و Orthobullets انتقال را معمولاً اتوزومال غالب میداند. اما همهی موارد ارثی نیستند و میتواند بدون سابقهی خانوادگی هم رخ دهد.
آیا انگشت اضافه پا کودک را در راهرفتن اذیت میکند؟
Cincinnati Children’s میگوید با درمان یا بدون درمان، پا معمولاً عملکرد طبیعی دارد، ولی درماننشدن ممکن است جا زدن کفش را سخت کند. اگر کودک درد، قرمزی یا کجی انگشت دارد، معاینه لازم است.
نوزاد ششانگشتی نشانهی بیماری ژنتیکی است؟
اغلب نه. Nemours میگوید بیشتر نوزادان چند انگشتی مشکل سلامت دیگری ندارند، ولی کلیولند کلینیک یادآوری میکند که گاهی بخشی از یک اختلال ژنتیکی است. اگر نشانهی دیگری در نوزاد هست، ارزیابی اطفال یا ژنتیک لازم است.
بعد از جراحی انگشت اضافه چقدر ورم و کبودی میماند؟
بیمارستان کمبریج میگوید ورم و کبودی با بالا نگهداشتن اندام معمولاً طی چند روز تا چند هفته خودبهخود فروکش میکند. زمان دقیق بازگشت به فعالیت را جراح بعد از معاینهی کودک میگوید.
انگشت اضافه دست را هم دکتر صحرانورد عمل میکند؟
نه، تخصص ایشان پا و مچ پاست. برای انگشت اضافهی دست باید به جراح دست مراجعه کنید.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
نگران پای فرزندتان هستید؟
برای معاینه و تعیین بهترین زمان و روش درمان با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
- Polydactyly (Extra Fingers or Toes) — Cleveland Clinic
- Polydactyly — Nemours KidsHealth
- Extra Fingers and Toes (Polydactyly) — Cincinnati Children’s Hospital
- Polydactyly removal — Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust
- Polydactyly — Boston Children’s Hospital
- Polydactyly of Foot — Orthobullets (منبع آموزشی جراحان)
- Polydactyly of the foot. Literature review and case presentations — Acta Orthopaedica Belgica, 2002
- Does timing of surgery influence the long-term results of foot polydactyly treatment? — Foot and Ankle Surgery, 2018