غضروف مفصلی سطح صافی است که استخوانها را روی هم میلغزاند. مشکل اینجاست که غضروف خودش خوب ترمیم نمیشود — به همین دلیل مجموعهای از روشهای جراحی برای تحریک رشد غضروف تازه ساخته شده است. مهمترین فایدهشان فقط کمکردن درد نیست؛ میتوانند شروع آرتروز را به تأخیر بیندازند یا از آن جلوگیری کنند. در ادامه میبینید هر روش چه میکند و چه کسی از آن سود میبرد.
چرا غضروف خودش خوب نمیشود؟
غضروف مفصلی سطحی صاف و لغزنده است که اجازه میدهد استخوانها با اصطکاک بسیار کم روی هم حرکت کنند. آسیبش یا از یک ضربه میآید یا از فرسایش تدریجی.
برخلاف بیشتر بافتهای بدن، غضروف خودش را خوب ترمیم نمیکند. برای همین جراحان روشهایی ساختهاند که رشد غضروف تازه را تحریک کند.
یک نکتهی تشخیصی مهم: غضروف کلسیم ندارد، پس در عکس ساده دیده نمیشود. تشخیص آسیب غضروف به روشهای دیگری نیاز دارد.
| روش | چه میکند | برای چه کسی |
|---|---|---|
| میکروفراکچر | با خونرسانی تازه رشد غضروف را تحریک میکند | ضایعات کوچکتر؛ قابل انجام با آرتروسکوپی |
| دریلینگ | مشابه میکروفراکچر با سوراخکردن استخوان | ضایعات کوچکتر |
| آبریژن آرتروپلاستی | سایش سطح آسیبدیده برای تحریک ترمیم | ضایعات سطحی |
| MACI (کشت سلول روی ماتریکس) | غضروف هیالینی بادوامتر میسازد | بیمار جوان با ضایعهی منفرد بزرگتر از ۲ سانتیمتر |
| پیوند استئوکندرال خودی | انتقال استخوان و غضروف سالم خود بیمار | ضایعات مشخص و محدود |
| پیوند استئوکندرال اهدایی | استفاده از بافت اهدایی | ضایعات بزرگتر |
روشهای بازسازی غضروف کداماند؟
شش روش رایج وجود دارد: میکروفراکچر، دریلینگ، آبریژن آرتروپلاستی، کاشت سلول غضروفی خودی روی ماتریکس (MACI)، پیوند استئوکندرال خودی و پیوند استئوکندرال اهدایی.
برخی از این روشها با آرتروسکوپی انجام میشوند و برخی جراحی باز لازم دارند. انتخاب بین آنها را جراح با توجه به اندازه و تعداد ضایعه و سن بیمار تعیین میکند.
جدول زیر تفاوتهای اصلی را کنار هم میگذارد.
بازسازی غضروف مفصلی فقط درد را کم نمیکند و عملکرد را بهتر نمیکند؛ مهمتر از همه میتواند شروع آرتروز را به تأخیر بیندازد یا از آن جلوگیری کند.
درد عمقی زانو یا قفلشدن مفصل دارید؟
برای بررسی احتمال آسیب غضروف وقت بگیرید.
میکروفراکچر چطور کار میکند؟
هدف میکروفراکچر تحریک رشد غضروف تازه با ایجاد خونرسانی جدید است. جراح سوراخهای ریزی در استخوان زیر ضایعه ایجاد میکند تا سلولهای مغز استخوان به سطح برسند و بافت ترمیمی بسازند.
این روش میتواند با آرتروسکوپی انجام شود، یعنی بدون برش بزرگ.
نکتهای که باید بدانید: بافتی که با این روش ساخته میشود دقیقاً همان غضروف اصلی نیست. برای همین در ضایعات بزرگتر روشهای دیگری مطرح میشوند.
کاشت سلول غضروفی روی ماتریکس (MACI) برای چه کسی است؟
در این روش سلولهای غضروفی خود بیمار کشت داده میشوند و بعد روی یک بستر کلاژنی کاشته و با چسب زیستی فیبرین در محل ضایعه تثبیت میشوند.
این روش بیشترین فایده را برای بیماران جوانتر با ضایعهی منفرد بزرگتر از ۲ سانتیمتر دارد.
مزیت اصلیاش این است که غضروف هیالینی بادوامتری میسازد، و چون از سلولهای خود بیمار استفاده میشود خطر پسزدن بافت وجود ندارد. در مقابل، مراحل بیشتری دارد و پیچیدهتر است.
چه کسی کاندید این جراحیهاست؟
این مهمترین بخش برای تصمیمگیری است. بیشتر کاندیداهای مناسب بزرگسالان جوان با یک ضایعهی منفرد هستند.
در مقابل، بیماران مسنتر یا کسانی که چند ضایعه در یک مفصل دارند، کمتر از این جراحی سود میبرند. این جمله را باید جدی گرفت: بازسازی غضروف جایگزین درمان آرتروز پیشرفته نیست.
زانو شایعترین مفصلی است که این روشها روی آن انجام میشود، ولی مچ پا، شانه و آرنج هم قابل درماناند.
اگر همراه با آسیب غضروف، آسیبهای دیگری هم وجود داشته باشد — مثل پارگی رباط — جراح همه را در یک جلسه بررسی و درمان میکند. برای نمونه، تشخیص شدت پارگی رباط را در تفاوت پارگی ناقص و کامل رباط صلیبی توضیح دادهایم.
پیوند استئوکندرال: انتقال استخوان و غضروف سالم
در این دسته، بهجای تحریک بدن برای ساختن بافت تازه، خودِ بافت سالم به محل ضایعه منتقل میشود. دو شکل دارد.
پیوند خودی: استوانهای از استخوان و غضروف سالم از ناحیهای که بار کمی تحمل میکند برداشته و در محل ضایعه کاشته میشود. مزیتش این است که بافت خودِ بیمار است، پس مسئلهی پسزدن ندارد؛ محدودیتش مقدار بافت سالمی است که میتوان برداشت.
پیوند اهدایی: وقتی ضایعه بزرگتر از آن است که با بافت خود بیمار پوشانده شود، از بافت اهدایی استفاده میشود. اینجا کیفیت فرآوری و نگهداری بافت در بانک بافت اهمیت زیادی پیدا میکند.
بعد از جراحی چه انتظاری داشته باشیم؟
نکتهای که باید پیش از عمل روشن شود: بافت تازه زمان میخواهد تا بالغ شود و تحمل بار پیدا کند. این یعنی برنامهی پس از عمل معمولاً محدودیت تحمل وزن دارد و بازگشت به فعالیت تدریجی است.
برنامهی دقیق به روش انجامشده بستگی دارد — روشی که فقط سطح را تحریک میکند با روشی که بافت کاشته شده، دورهی متفاوتی دارد. جراح شما زمانبندی را مشخص میکند.
انتظار واقعبینانه مهم است: هدف این جراحیها کاهش درد، بهبود عملکرد و بهتأخیرانداختن آرتروز است، نه بازگرداندن زانو به وضعیت پیش از آسیب.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
دردی که در عمق مفصل حس میشود، قفلکردن یا گیرکردن زانو، و تورم مکرر پس از فعالیت، سه نشانهی مهم آسیب غضروفاند.
چون غضروف در عکس ساده دیده نمیشود، اگر عکس شما «طبیعی» گزارش شده ولی علائم ادامه دارد، این را دلیل نبودِ مشکل ندانید و بررسی را ادامه دهید.
اگر آرتروز پیشرفته شده باشد، مسیر درمان متفاوت است؛ گزینهها را در تعویض مفصل زانو آوردهایم.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمار معمولاً میپرسد کدام روش بهترین است، ولی جواب به خودِ بیمار برمیگردد نه به روش. یک ضایعهی منفرد در زانوی یک فرد سیساله وضعیتی است و چند ضایعه در زانوی یک فرد شصتساله با آرتروز، وضعیت کاملاً دیگری.
پرسشهای متداول
چرا غضروف خودش ترمیم نمیشود؟
برخلاف بیشتر بافتهای بدن، غضروف مفصلی توان ترمیم خودی خوبی ندارد. به همین دلیل روشهای جراحی برای تحریک رشد غضروف تازه ساخته شدهاند.
آسیب غضروف در عکس ساده دیده میشود؟
خیر. غضروف کلسیم ندارد و در رادیوگرافی ساده دیده نمیشود. اگر عکس طبیعی گزارش شده ولی علائم ادامه دارد، بررسی باید ادامه پیدا کند.
میکروفراکچر چه میکند؟
با ایجاد سوراخهای ریز در استخوان زیر ضایعه، خونرسانی تازهای میسازد که رشد غضروف جدید را تحریک میکند. معمولاً با آرتروسکوپی انجام میشود.
روش MACI برای چه کسی مناسب است؟
بیشترین فایده را برای بیماران جوانتر با ضایعهی منفرد بزرگتر از ۲ سانتیمتر دارد و غضروف هیالینی بادوامتری میسازد.
آیا در سن بالا هم جواب میدهد؟
بیماران مسنتر یا کسانی که چند ضایعه در یک مفصل دارند، کمتر از این جراحیها سود میبرند. برای آرتروز پیشرفته گزینههای دیگری مطرح است.
فقط برای زانو انجام میشود؟
زانو شایعترین مفصل برای این جراحیهاست، اما مچ پا، شانه و آرنج هم قابل درماناند.
آیا این جراحی جلوی آرتروز را میگیرد؟
مهمترین فایدهی بازسازی غضروف همین است: میتواند شروع آرتروز را به تأخیر بیندازد یا از آن جلوگیری کند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
عکس زانویتان طبیعی بوده ولی درد ادامه دارد؟
برای ارزیابی دقیقتر تماس بگیرید.
منابع
