پاسخ کوتاه: مورتیس همان «قاب» مچ پاست — فضایی که استخوان تالوس دقیقاً داخلش جا میگیرد. اگر این قاب حتی یک تا دو میلیمتر باز شود، سطح تماس مفصل کم میشود و فشار روی غضروف بالا میرود. برای همین در آسیب مچ پا، اولین چیزی که در عکس نگاه میکنیم همین قاب است.
مورتیس مچ پا چیست؟
مچ پا از سه استخوان ساخته شده: درشتنی از بالا و داخل، نازکنی از بیرون، و تالوس که بین آن دو مینشیند.
درشتنی و نازکنی با هم یک قاب U شکل میسازند که به آن mortise گفته میشود. تالوس مثل یک قطعهی نجاری دقیقاً داخل این قاب جا میشود.
ثبات مچ پا از همین جفتشدن دقیق میآید، نه فقط از رباطها. رباطها قاب را جمع نگه میدارند؛ خودِ شکل استخوانهاست که ثبات اصلی را میسازد.
به همین دلیل مچ پا در حالتی که پنجه بالا کشیده شده پایدارترین وضعیت را دارد — تالوس در آن حالت پهنترین بخشش داخل قاب است.
باز شدن مورتیس یعنی چه و چرا مهم است؟
وقتی رباطهای نگهدارندهی دو استخوان ساق پاره شوند یا قوزک بشکند، فاصلهی بین درشتنی و نازکنی زیاد میشود. به این حالت باز شدن مورتیس میگویند.
مشکل اینجاست که تالوس دیگر کاملاً جفت نمیشود و وزن بدن بهجای پخش شدن روی کل سطح، روی بخش کوچکی از غضروف جمع میشود.
نتیجهی بلندمدتش آرتروز زودرس مچ پاست — گاهی سالها بعد از خودِ حادثه.
برای همین در بسیاری از شکستگیهای قوزک، هدف جراحی «چسباندن استخوان» نیست؛ هدف بازگرداندن دقیق همان قاب است.
| آسیب | چه بلایی سر قاب میآید | معمولاً چه درمانی |
|---|---|---|
| پیچخوردگی سادهی خارجی | قاب دستنخورده میماند | توانبخشی، بدون جراحی |
| آسیب سیندسموز (رباط بین دو ساق) | قاب میتواند باز شود | گاهی تثبیت جراحی |
| شکستگی یک قوزک | بسته به جابهجایی | گچ یا جراحی |
| شکستگی دو یا سه قوزک | قاب معمولاً به هم میریزد | جراحی برای بازسازی دقیق |
| آسیب غضروف تالوس | سطح داخل قاب آسیب میبیند | وابسته به اندازه و محل |
از کجا بفهمیم قاب مچ پا آسیب دیده؟
ناتوانی در تحمل وزن بلافاصله بعد از حادثه.
درد نقطهای روی خودِ استخوان قوزک، نه فقط روی بافت نرم.
درد در بالای مچ پا و بین دو استخوان ساق — این الگو به آسیب سیندسموز مشکوک میکند.
و حس ناپایداری یا «خالی کردن» مچ پا هنگام راه رفتن روی سطح ناهموار.
در معاینه، فشردن دو استخوان ساق به هم و چرخاندن کنترلشدهی پا اطلاعات زیادی میدهد. عکس ساده معمولاً کافی است، ولی گاهی عکس در حالت تحمل وزن یا سیتی لازم میشود.
بعد از آسیب مچ پا هنوز ناپایداری دارید؟
اگر مچ پا خالی میکند یا درد بالای مچ دارید، ارزیابی قاب مفصل ضروری است.
چرا بعضی پیچخوردگیها ساده نیستند؟
آنچه بیمار «پیچخوردگی» مینامد، گاهی آسیب سیندسموز است — رباطی که دو استخوان ساق را به هم میبندد.
این آسیب مسیر درمان کاملاً متفاوتی دارد، خیلی دیرتر خوب میشود و اگر نادیده گرفته شود، ناپایداری مزمن باقی میماند.
نشانهی مشکوککننده، درد بالاتر از قوزک است، نه دقیقاً روی آن.
مدت زمان بهبود انواع پیچخوردگی را در پیچ خوردگی مچ پا چقدر طول میکشد آوردهام.
اگر قاب باز مانده باشد چه میشود؟
اگر شکستگی جابهجا مانده یا سیندسموز درست تثبیت نشده باشد، مچ پا ممکن است ظاهراً خوب شود ولی الگوی فشارش غلط بماند.
علائمش معمولاً تدریجیاند: درد بعد از فعالیت طولانی، ورم مکرر، خشکی صبحگاهی و کاهش دامنهی حرکت.
هرچه زودتر تشخیص داده شود، اصلاحش سادهتر است. بعد از فرسایش غضروف، گزینهها محدودتر میشوند.
برای بازسازی ثبات، تمرین حس عمقی هم بخش جدانشدنی درمان است؛ برنامهاش در تمرین حس عمقی برای ثبات مچ پا آمده است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
در شکستگی قوزک، معیار موفقیت من جوشخوردن استخوان نیست؛ این است که فاصلهی اطراف تالوس در عکس دوباره یکنواخت شده باشد. یک تا دو میلیمتر خطا، سالها بعد خودش را نشان میدهد.
پرسشهای متداول
مورتیس مچ پا یعنی چه؟
قاب U شکلی که دو استخوان ساق میسازند و استخوان تالوس داخلش جا میگیرد. ثبات مچ پا تا حد زیادی از همین جفتشدن دقیق میآید.
باز شدن مورتیس خطرناک است؟
بله. حتی چند میلیمتر باز شدن، سطح تماس مفصل را کم میکند و فشار روی غضروف را بالا میبرد؛ خطر آرتروز زودرس بیشتر میشود.
هر پیچخوردگی به مورتیس آسیب میزند؟
نه. در بیشتر پیچخوردگیهای سادهی خارجی، قاب دستنخورده میماند و درمان بدون جراحی است.
چه عکسی لازم است؟
عکس ساده معمولاً کافی است. در موارد مشکوک، عکس در حالت تحمل وزن یا سیتی برای ارزیابی دقیقتر لازم میشود.
آسیب سیندسموز چه فرقی دارد؟
درد معمولاً بالاتر از قوزک است، بهبودش طولانیتر است و گاهی نیاز به تثبیت جراحی دارد.
بعد از جراحی مچ پا کِی راه میروم؟
به نوع شکستگی و روش تثبیت بستگی دارد؛ در بسیاری از موارد چند هفته تحمل وزن محدود لازم است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای ارزیابی تخصصی مچ پا وقت بگیرید
با معاینه و عکس مشخص میشود قاب مفصل سالم مانده یا نیاز به اصلاح دارد.
منابع
