نقص غضروف تالوس یعنی آسیب همزمان غضروف و استخوان زیر آن در سطح بالایی تالوس، استخوانی که کف مفصل مچ پا را میسازد. این آسیب اغلب بعد از پیچخوردگی یا شکستگی مچ پیدا میشود و علامت اصلیاش درد و ورمی است که با فعالیت برمیگردد، حتی وقتی ورم اولیهی آسیب مدتهاست خوابیده.
در مروری که در NCBI منتشر شده، ۴۱ درصد این ضایعهها در عکس ساده دیده نشدند، ولی امآرآی با حساسیت ۹۶ درصد آنها را نشان داد. خبر خوب این است که ضایعههای پایدار، بهویژه در نوجوانان، اغلب بدون جراحی بهتر میشوند و برای بقیه، آرتروسکوپی گزینهی رایج است. در ادامه علائم، تشخیص، درمان و زمان مراجعه را توضیح میدهم.
نقص غضروف تالوس چیست و چرا بعد از پیچخوردگی مچ پیدا میشود؟
سطح بالای تالوس با لایهای از غضروف صاف پوشیده شده که با استخوان ساق مفصل میشود. وقتی مچ بهشدت میپیچد یا میشکند، ممکن است تکهای از غضروف همراه با استخوان زیرش ترک بخورد، له شود یا جدا شود.
همهی این ضایعهها از یک ضربهی مشخص نمیآیند. StatPearls پذیرفتهترین توضیح را ضربههای کوچک و تکرارشونده، با یا بدون یک آسیب آغازگر، میداند و به زمینهی ژنتیکی و کاهش خونرسانی بخش کوچکی از استخوان در دوران رشد هم اشاره میکند. به همین دلیل گاهی نوجوانی بدون سابقهی ضربهی واضح، با درد مچ مراجعه میکند.
در مروری که در NCBI منتشر شده، در گروهی ۱۲۱ نفره از دانشجویانی که بعد از پیچخوردگی مچ درد پایدار داشتند، ۴ درصد این ضایعه را داشتند و در حدود ۱۰ درصد بیماران هر دو مچ درگیر بود. طبق StatPearls، این بیماری در مجموع مفاصل در مردان دو برابر زنان است و بیشتر در ۱۰ تا ۲۰ سالگی دیده میشود.
| وضعیت ضایعه | درمان معمول | چه انتظاری داشته باشیم |
|---|---|---|
| ضایعهی پایدار، بهویژه در نوجوان | استراحت، محدودکردن فعالیت و گاهی بیحرکتی | AAOS: بیشتر کودکان طی ۲ تا ۴ ماه بهتر میشوند |
| ضایعهی علامتدار کوچکتر از ۱۵ میلیمتر | آرتروسکوپی و تحریک مغز استخوان (میکروفرکچر) | موفقیت ۴۷ تا ۸۹ درصد؛ ۴ تا ۶ هفته بدون وزن کامل |
| قطعهی بزرگِ جداشده ولی سالم | تثبیت قطعه با پین یا پیچ | StatPearls: موفقیت ۸۴ تا ۱۰۰ درصد با تثبیت فلزی |
| ضایعهی بزرگ یا شکست درمان قبلی | پیوند استخوان و غضروف از خود بیمار یا اهداکننده | عمل بزرگتر با نقاهت طولانیتر |
علائم آسیب غضروف تالوس چیست و با پیچخوردگی ساده چه فرقی دارد؟
AAOS علامت اصلی این بیماری را درد و ورم مفصل میداند که اغلب با ورزش و فعالیت بدنی شروع میشود؛ در موارد پیشرفته گیرکردن یا قفلشدن مفصل هم اضافه میشود. StatPearls میگوید علائم از بیعلامتی کامل تا درد، ورم، قفلشدن و احساس بیثباتی متغیر است و ضایعههای ناپایدار علائم شدیدتری دارند.
سرنخ مهم این است: اگر ورم اولیهی پیچخوردگی خوابیده ولی درد داخل مچ با فعالیت برمیگردد، یا مچ هنگام حرکت گیر میکند، باید به آسیب غضروف شک کرد. روند معمول بهبود پیچخوردگی را در پیچ خوردگی مچ پا چقدر طول میکشد تا خوب شود؟ نوشتهام تا بتوانید با وضعیت خودتان مقایسه کنید.
درد بعد از شکستگی تالوس هم همیشه از غضروف نیست. طبق StatPearls، خونرسانی تالوس عمدتاً از بیرون استخوان است، چون بخش بزرگی از سطح آن را غضروف پوشانده؛ به همین دلیل در شکستگیهای جابهجاشده بهراحتی آسیب میبیند و به مرگ استخوان (نکروز) میرسد. این عارضهی متفاوت را در شکستگی تالوس و خطر نکروز استخوان توضیح دادهام.
بله. طبق StatPearls، بیمارانی که در نوجوانی درمان میشوند نتیجهی بهتری از بزرگسالان دارند و ضایعههای پایدار هم بهتر از ناپایدار جواب میدهند. AAOS میگوید بیشتر کودکان طی ۲ تا ۴ ماه استراحت و درمان غیرجراحی بهتر میشوند. به همین دلیل در بزرگسال پیگیری دقیقتری لازم است و نباید درد ماندگار مچ را صرفاً پیچخوردگی کهنه دانست.
مدتها بعد از پیچخوردگی، درد داخل مچ هنوز برمیگردد؟
دکتر علیرضا صحرانورد، جراح ارتوپدی پا و مچ پا، با معاینه و بررسی امآرآی مشخص میکند ضایعهی غضروفی دارید یا نه و قطعه پایدار است یا ناپایدار.
تشخیص: چرا عکس ساده کافی نیست و امآرآی لازم میشود؟
اولین قدم معاینه و عکس سادهی مچ است. اما در مروری که در NCBI منتشر شده، ۴۱ درصد ضایعهها در عکس ساده دیده نشدند.
پایداری مهمترین سؤال است، چون طبق StatPearls ضایعههای پایدار نتیجهی بهتری از ضایعههای ناپایدار دارند و مسیر درمان را همین تعیین میکند.
اگر قبلاً جای دیگری امآرآی گرفتهاید و گفتهاند ضایعهی غضروفی دارید، خواندن گزارش بهتنها کافی نیست. اندازه، عمق و پایداری قطعه هر کدام درمان را عوض میکنند و باید همراه با معاینهی خود شما تفسیر شوند.
درمان نقص غضروف تالوس بدون جراحی ممکن است؟
برای ضایعهی پایدار، بله. StatPearls درمان غیرجراحی را بیحرکتی و محدودکردن وزنگذاری برای مدتی متناسب با مفصل درگیر میداند. در مروری که در NCBI منتشر شده، دورهی بیحرکتی در مطالعات مختلف از ۳ هفته تا ۴ ماه بوده و بعد از آن ۶ تا ۱۰ هفته وزنگذاری بهتدریج بیشتر شده است.
AAOS میگوید بیشتر کودکان و نوجوانان طی ۲ تا ۴ ماه استراحت و درمان غیرجراحی بهتر میشوند. در این دوره، ورزشهای پرضربه مثل دویدن و پرش کنار گذاشته میشود تا استخوان زیر غضروف فرصت ترمیم پیدا کند و پیشرفت با معاینههای دورهای سنجیده میشود.
تزریق کورتون در منابع معتبری که برای این مقاله بررسی شد جزو درمانهای استاندارد این ضایعه نیامده است. مسکن ممکن است درد را کم کند، ولی جای ترمیم استخوان و غضروف را نمیگیرد.
چه زمانی جراحی لازم است و آرتروسکوپی چه میکند؟
وقتی ضایعه ناپایدار است، قطعه جدا شده، یا درد با درمان غیرجراحی بهتر نشده، جراحی مطرح میشود. StatPearls ضایعهی غضروفی تالوس را از کاربردهای اصلی آرتروسکوپی مچ پا میداند. در این روش از برشهای کوچک، ضایعه دیده، تمیز و درمان میشود؛ روند آن را در فیلم جراحی آرتروسکوپی مچ پا میبینید.
طبق مروری که در NCBI منتشر شده، برای ضایعههای کوچکتر از ۱۵ میلیمتر و کمعمقتر از ۷ میلیمتر، روش رایج تحریک مغز استخوان یا میکروفرکچر است: بستر ضایعه تمیز میشود و سوراخهای ریزی در استخوان ایجاد میشود تا لختهی خون، بافت ترمیمی جدیدی بسازد. میزان موفقیت این روش در مطالعات مختلف ۴۷ تا ۸۹ درصد گزارش شده است.
اگر قطعه بزرگ و سالم باشد، میتوان آن را با پین یا پیچ سر جایش ثابت کرد؛ StatPearls موفقیت تثبیت فلزی را در این بیماری ۸۴ تا ۱۰۰ درصد ذکر میکند. طبق همان مرور NCBI، برای ضایعههای بزرگ یا وقتی تحریک مغز استخوان جواب نداده، پیوند استخوان و غضروف از خود بیمار یا از اهداکننده انجام میشود.
بعد از جراحی، بازگشت به ورزش چقدر طول میکشد؟
طبق StatPearls، بعد از میکروفرکچر روی غضروف ۴ تا ۶ هفته وزنگذاری کامل ممنوع است یا فقط بخشی از وزن مجاز است، ولی تمرینهای دامنهی حرکتی زود شروع میشوند. بعد از جراحی برنامهی فیزیوتراپی را جراح تعیین میکند و طبق AAOS بازگشت تدریجی به ورزش معمولاً چند ماه طول میکشد.
باید واقعبین بود. StatPearls هشدار میدهد بخش بزرگی از بیمارانی که جراحی میشوند، در ادامه به آرتروز زودرس مبتلا میشوند؛ هرچند بیمارانی که در نوجوانی درمان شدهاند نتیجهی بهتری از بزرگسالان دارند. یعنی هدف جراحی کمکردن درد و بازگرداندن فعالیت است، نه تضمین مچی مثل روز اول.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر بعد از پیچخوردگی یا ضربه به مچ، درد و ورم مدتها بعد هنوز با فعالیت برمیگردد، یا مچ هنگام راهرفتن گیر میکند و قفل میشود، معاینهی تخصصی لازم است. AAOS همین درد و ورم مرتبط با فعالیت و گیرکردن مفصل را علائم این بیماری میداند. اگر عکس ساده سالم گزارش شده ولی درد ادامه دارد، امآرآی ممکن است لازم باشد.
کسی که قبلاً شکستگی تالوس داشته و حالا درد تازهای در مچ دارد هم باید بررسی شود، چون علاوه بر آسیب غضروف، ممکن است خونرسانی استخوان آسیب دیده باشد؛ این بیماری را در نکروز آواسکولار استخوان تالوس توضیح دادهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بسیاری از بیمارانی که با ضایعهی غضروف تالوس مراجعه میکنند، مدتها با تشخیص پیچخوردگی کهنه درمان شدهاند، چون عکس سادهشان سالم بوده است. قاعدهی من ساده است: پیچخوردگیای که با درمان درست، ماهها بعد هنوز درد داخل مچ میدهد، امآرآی میخواهد. و اگر ضایعه پیدا شد، اندازه و پایداری آن، نه صرفاً وجودش، تعیین میکند جراحی لازم است یا نه.
پرسشهای متداول
OCD تالوس چیست؟
OCD در متون پزشکی برای استئوکندریت دیسکانس و بهطور کلی برای ضایعهی استئوکندرال به کار میرود؛ یعنی آسیب همزمان غضروف و استخوان زیر آن در سطح بالایی تالوس. همان چیزی است که در این مقاله نقص غضروف تالوس نامیده شده.
آیا نقص غضروف تالوس خودبهخود خوب میشود؟
ضایعهی پایدار، بهویژه در نوجوانان، با استراحت و محدودکردن فعالیت اغلب بهتر میشود؛ AAOS میگوید بیشتر کودکان طی ۲ تا ۴ ماه بهتر میشوند. ضایعهی ناپایدار یا قطعهی جداشده معمولاً جراحی لازم دارد.
چرا عکس ساده ضایعهی غضروفی مچ را نشان نداد؟
غضروف در عکس ساده دیده نمیشود و در مروری که در NCBI منتشر شده، ۴۱ درصد این ضایعهها در عکس دیده نشدند. امآرآی با حساسیت ۹۶ درصد روش دقیقتری است.
بعد از جراحی غضروف مچ پا کی میتوانم راه بروم؟
بعد از میکروفرکچر، طبق StatPearls ۴ تا ۶ هفته وزن کامل روی پا ممنوع است یا فقط بخشی از وزن مجاز است. بعد از آن وزنگذاری با نظر جراح و فیزیوتراپیست بیشتر میشود.
بعد از درمان نقص غضروف تالوس کی میتوانم ورزش کنم؟
بعد از جراحی برنامهی فیزیوتراپی را جراح تعیین میکند و طبق AAOS بازگشت تدریجی به ورزش معمولاً چند ماه طول میکشد. ورزشهای پرضربه باید با نظر جراح شروع شوند.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
ضایعهی غضروفی تالوس دارید و نمیدانید عمل کنید یا نه؟
برای نظر دوم، با تصاویر امآرآی خود با مطب دکتر صحرانورد تماس بگیرید.
منابع
