پاسخ کوتاه: پیچخوردگی خفیف مچ پا معمولاً طی ۱ تا ۳ هفته و پیچخوردگی شدید ۶ تا ۱۲ هفته طول میکشد — ولی «راه رفتن بدون درد» با «بهبود کامل رباط» یکی نیست. بیشتر بیمارانی که مچ پایشان بارها پیچ میخورد، همانهاییاند که بار اول زود به زندگی عادی برگشتند.
پیچخوردگی مچ پا چند درجه دارد؟
شدت آسیب رباط تعیین میکند مسیر بهبود چقدر طول بکشد.
در درجهی یک، رباط فقط کشیده شده. ورم کم است و معمولاً میتوانید راه بروید.
در درجهی دو، بخشی از رباط پاره شده. ورم و کبودی مشخص است و تحمل وزن دردناک میشود.
در درجهی سه، رباط کاملاً پاره شده. ورم شدید، کبودی گسترده و ناپایداری محسوس است.
تشخیص درجه با معاینه انجام میشود، نه با حدس از روی میزان درد؛ درد لزوماً با شدت آسیب متناسب نیست.
| درجه | چه اتفاقی افتاده | راه رفتن بدون درد | بازگشت به ورزش |
|---|---|---|---|
| یک (خفیف) | کشیدگی رباط | چند روز تا یک هفته | حدود ۱ تا ۳ هفته |
| دو (متوسط) | پارگی نسبی رباط | ۱ تا ۳ هفته | حدود ۳ تا ۶ هفته |
| سه (شدید) | پارگی کامل رباط | ۳ تا ۶ هفته | حدود ۶ تا ۱۲ هفته یا بیشتر |
| همراه با شکستگی | آسیب استخوانی | طبق نظر جراح | وابسته به نوع شکستگی |
این بازهها میانگیناند. سن، سابقهی پیچخوردگی قبلی و اینکه چقدر زود توانبخشی را شروع کنید، همه جابهجایشان میکنند.
چرا بعضی مچ پاها دیر خوب میشوند؟
شایعترین علت، بازگشت زودهنگام به فعالیت است. وقتی درد میخوابد، رباط هنوز در حال بازسازی است و یک چرخش کوچک کافی است تا از اول شروع کنیم.
علت دوم، رها کردن تمرینهای تعادلی است. بعد از پیچخوردگی، حس وضعیت مفصل مختل میشود و اگر تمرین نشود، پا دیگر نمیفهمد کِی دارد میچرخد.
این اتفاق خیلی رایج است: بسیاری از بیماران همین که درد کم میشود تمرین را کنار میگذارند. در حالی که توانبخشی نیمهکاره شایعترین علت ناپایداری مزمن و پیچخوردگی دوباره است.
علت سوم، آسیبی است که از اول درست تشخیص داده نشده: شکستگی مویی، آسیب غضروف، یا آسیب سیندسموز که مسیر درمانش کاملاً فرق دارد.
و در آخر، بیحرکتی طولانی. گچ و بیحرکتی بیش از حد لازم، مفصل را خشک و عضله را ضعیف میکند.
مچ پایتان بیش از انتظار درد دارد؟ بررسی کنیم
اگر بعد از چند هفته هنوز ورم یا ناپایداری دارید، معاینه مشخص میکند چیزی جا افتاده یا نه.
در روزهای اول چه کاری کنم و چه کاری نکنم؟
در ۴۸ ساعت اول: استراحت نسبی، سرد کردن، بانداژ فشاری ملایم و بالا نگه داشتن پا.
«استراحت نسبی» یعنی از فعالیت دردناک پرهیز کنید، نه اینکه پا را کاملاً بیحرکت بگذارید. حرکت بدون درد از همان روزهای اول مفید است.
سرد کردن یعنی کیسهی یخ پیچیده در حوله، هر بار حداکثر حدود ۲۰ دقیقه و هر ۲ تا ۳ ساعت یکبار؛ یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. در آسیب شدید که راه رفتن از درد ممکن نیست، عصا و بریس یا بوت برای مدت کوتاه کمک میکند، ولی بیحرکتی نباید طولانی شود.
گرم کردن، ماساژ شدید و کشیدن پا در روزهای اول توصیه نمیشود؛ ورم را بیشتر میکند.
و مصرف خودسرانهی داروی ضدالتهاب طولانیمدت هم بیضرر نیست؛ دربارهاش با پزشک صحبت کنید.
چه زمانی باید عکس گرفت؟
وقتی اصلاً نمیتوانید روی پا وزن بیندازید.
وقتی روی خودِ استخوان قوزک یا لبهی خارجی پا فشار میدهید و درد نقطهای شدید دارید.
وقتی تغییر شکل واضحی در مچ پا دیده میشود.
و وقتی ورم و درد بعد از چند هفته نهتنها کم نشده، بلکه بدتر شده. علائم هشدار را در چه زمانی باید نگران پیچ خوردگی مچ پا باشیم؟ جداگانه آوردهام.
توانبخشی چه مسیری دارد؟
مرحلهی اول، کنترل ورم و درد و بازگرداندن حرکت بدون درد.
مرحلهی دوم، تقویت عضلات اطراف مچ پا، بهویژه عضلات کناری که از چرخش جلوگیری میکنند. برنامهاش در تمرینات تقویتی مچ پا بعد از پیچخوردگی آمده است.
مرحلهی سوم، تمرین تعادل و حس عمقی — همان چیزی که بیشترین نقش را در پیشگیری از عود دارد.
و مرحلهی چهارم، بازگشت مرحلهای به ورزش بر اساس معیار عملکردی، نه بر اساس تقویم. معیارهایش را در بازگشت به ورزش بعد از پیچخوردگی مچ پا نوشتهام.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیمارانی که با «مچ پای بیثبات» پیش من میآیند، تقریباً همیشه یک پیچخوردگی ساده در گذشته داشتهاند که فقط استراحت کردهاند و هیچوقت تمرین تعادلی انجام ندادهاند.
پرسشهای متداول
پیچخوردگی مچ پا چقدر طول میکشد؟
خفیف معمولاً ۱ تا ۳ هفته، متوسط ۳ تا ۶ هفته و شدید ۶ تا ۱۲ هفته یا بیشتر. بهبود کامل رباط از قطع درد طولانیتر است.
کِی میتوانم راه بروم؟
در آسیب خفیف معمولاً از همان روزهای اول در حد تحمل. در آسیب شدید ممکن است چند هفته به بریس یا عصا نیاز باشد.
گچ لازم است؟
در بیشتر پیچخوردگیها نه. بیحرکتی طولانی مفصل را خشک و عضله را ضعیف میکند؛ معمولاً بریس و حرکت زودهنگام بهتر است.
چرا مچ پای من مدام پیچ میخورد؟
معمولاً بهخاطر ضعف عضلانی و اختلال حس عمقی باقیمانده از آسیب قبلی. این با تمرین قابل اصلاح است و گاهی نیاز به بررسی ناپایداری دارد.
ورم چند وقت میماند؟
ورم خفیف انتهای روز میتواند هفتهها بعد از قطع درد ادامه داشته باشد. ورمی که رو به افزایش است طبیعی نیست.
کِی جراحی لازم میشود؟
در بیشتر موارد لازم نیست. جراحی معمولاً برای ناپایداری مزمنی مطرح میشود که به توانبخشی درست پاسخ نداده است.
آیا پیچخوردگی بدون توانبخشی خوب میشود؟
درد و ورم معمولاً خودشان میخوابند، اما قدرت عضلات و حس عمقی بدون تمرین کامل برنمیگردند. نتیجهاش مچ پایی است که راحتتر دوباره میپیچد و ممکن است کمکم بیثبات شود.
فیزیوتراپی را کِی شروع کنیم؟
وقتی درد و ورم اولیه رو به کاهش میگذارد؛ معمولاً ۳ تا ۷ روز بعد از آسیب، بسته به شدت آن. تمرینهای سادهی دامنهی حرکتی زودتر شروع میشوند و تمرینهای سختتر با نظر پزشک.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای بررسی مچ پا و برنامهی توانبخشی وقت بگیرید
با معاینه مشخص میشود آسیب در چه درجهای است و مسیر بازگشت شما چقدر طول میکشد.
منابع
