جراحی انتقال تاندون مچ پا یعنی یک تاندون سالم از جای خودش برداشته و به نقطهی دیگری منتقل میشود تا کارِ تاندون یا عصبی را انجام دهد که از کار افتاده. شایعترین کاربردش افتادگی مچ پا است — حالتی که بیمار نمیتواند پنجهی پا را بالا بیاورد و مجبور است پا را بکشد یا زانو را بیشازحد بالا بیاورد تا پایش به زمین گیر نکند.
- پنجهی پا هنگام راهرفتن به زمین میکشد یا گیر میکند
- برای راهرفتن مجبورید زانو را بیش از حد معمول بالا بیاورید
- صدای «کوبیدن» کف پا روی زمین هنگام قدم برداشتن
- زمینخوردنهای مکرر بدون علت مشخص
این نشانهها یعنی عصب یا عضلهای کار نمیکند — و هرچه زودتر بررسی شود، گزینههای درمانی بیشتری در دسترس است.
چه زمانی انتقال تاندون لازم میشود؟
این جراحی وقتی مطرح میشود که عضله یا عصبی دائمی از کار افتاده باشد و امیدی به بازگشت خودبهخودی نباشد. شایعترین علتها:
| علت | چه اتفاقی افتاده |
|---|---|
| آسیب عصب پرونئال | عصبی که پنجه را بالا میآورد آسیب دیده — بعد از ضربه، جراحی یا فشار طولانی |
| بیماریهای عصبی-عضلانی | عضله قدرت خود را از دست داده |
| پارگی جبرانناپذیر تاندون | تاندون آنقدر آسیب دیده که ترمیم مستقیم ممکن نیست |
| صافی کف پای پیشرفته | تاندون تیبیال خلفی نارسا شده و قوس فرو ریخته |
اگر آسیب عصبی تازه باشد، ممکن است خودش تا حدی برگردد. به همین دلیل معمولاً پیش از تصمیم به جراحی، یک دورهی انتظار همراه با بریس و فیزیوتراپی طی میشود. انتقال تاندون برای وضعیتی است که تثبیت شده باشد.
جراحی چطور انجام میشود؟
در شایعترین شکلش برای افتادگی پا، تاندون تیبیال خلفی — که در حالت عادی پا را به داخل و پایین میبرد — از مسیرش عبور داده میشود و به روی پا منتقل میشود تا وظیفهی بالا آوردن پنجه را بر عهده بگیرد.
محل اتصال جدید اهمیت دارد. در یک مطالعه، اتصال به استخوان متاتارس دوم نتیجهی «عالی» در ۳۵٫۳ درصد و «خوب» در ۴۷٫۱ درصد بیماران داد، در حالی که اتصال به تاندون تیبیال قدامی نتیجهی عالی را فقط در ۶٫۷ درصد نشان داد.۲ یعنی جزئیات فنی جراحی مستقیماً روی نتیجه اثر میگذارد.
نتیجهی این جراحی چقدر خوب است؟
در مطالعهای روی ۲۰ بیمار با افتادگی مچ پای بیش از یک سال (میانگین سن ۳۱٫۴ سال)، نتیجه در پیگیری میانگین دوساله این بود:۱
| نتیجه | عدد |
|---|---|
| راهرفتن با الگوی طبیعی پاشنه-پنجه بدون بریس | همهی بیماران بهجز یک نفر |
| نتیجهی خوب تا قابلقبول | ۱۹ مورد از ۲۰ |
| حرکت فعال بالا آوردن پنجه پس از عمل | میانگین ۷٫۵ درجه |
| پارگی، عفونت یا درد تاندون منتقلشده | گزارش نشد |
یک بیمار به جراحی دوباره برای شلشدن تاندون نیاز پیدا کرد و بعد از آن نتیجهی خوبی گرفت.۱
در نگاه اول عدد کوچکی به نظر میرسد، ولی نکته این است که این بیماران پیش از عمل اصلاً نمیتوانستند پنجه را بالا بیاورند. هدف این جراحی بازگرداندن قدرت کامل نیست؛ هدف این است که پنجه هنگام قدم برداشتن به زمین گیر نکند — و همین برای راهرفتن بدون بریس کافی است.
پیش از جراحی چه چیزی بررسی میشود؟
موفقیت این جراحی بیشتر از خودِ عمل، به انتخاب درست بیمار بستگی دارد. چهار چیز پیش از تصمیم سنجیده میشود:
| چه چیزی | چرا مهم است |
|---|---|
| قدرت عضلهی دهنده | تاندونی که قرار است منتقل شود باید خودش قوی باشد؛ عضلهی ضعیف، کار تازه را انجام نمیدهد |
| دامنهی حرکت غیرفعال مچ پا | اگر مفصل خشک شده باشد، اول باید نرمی برگردد وگرنه تاندون تازه هم حرکتی نمیسازد |
| وضعیت حس کف پا | در بیماریهای عصبی، بیحسی کف پا خطر زخم را بالا میبرد و برنامه را عوض میکند |
| تثبیتشدن بیماری زمینهای | اگر روند عصبی هنوز در حال پیشرفت باشد، نتیجهی جراحی پایدار نمیماند |
در همان مطالعهی ۲۰ بیماری، علت افتادگی پا در ۵۵ درصد بیماری هانسن، در ۳۵ درصد آسیب پس از ضربه به عصب پرونئال و در ۱۰ درصد نوروپاتی پس از تزریق بود.۱ یعنی این جراحی برای طیف متفاوتی از علتها به کار میرود و انتظار نتیجه هم بین آنها فرق میکند.
ارتباطش با صافی کف پا
در نوع دیگری از این جراحی، مشکل از عصب نیست بلکه از خودِ تاندون تیبیال خلفی است که نارسا شده و قوس کف پا فرو ریخته. در آن حالت، انتقال تاندون بخشی از یک عمل بزرگتر برای بازسازی قوس است، نه یک عمل مستقل.
تفاوت این دو وضعیت را در درد قوزک پا نشانه چیست؟ توضیح دادهایم، جایی که نارسایی تاندون تیبیال خلفی یکی از چهار علت اصلی درد قوزک است.
مراقبتهای بعد از جراحی
نقاهت این جراحی طولانی است، چون تاندونِ منتقلشده باید هم در جای تازهاش محکم بچسبد و هم کار تازهای یاد بگیرد.
- بیحرکتی اولیه با گچ یا آتل تا تاندون در محل جدید تثبیت شود. مدتش را جراح تعیین میکند.
- وزننینداختن طبق دستور. کشش زودهنگام میتواند محل اتصال را شل کند — همان اتفاقی که در یک بیمار مطالعهی بالا افتاد.
- فیزیوتراپی هدفمند که مهمترین بخش است: مغز باید یاد بگیرد این عضله را برای کار تازهاش فعال کند.
- پیگیری منظم برای سنجش دامنهی حرکت و الگوی راهرفتن.
دربارهی درد و علائم هشدار بعد از جراحیهای پا و مچ پا، درد بعد از عمل مچ پا را ببینید.
پنجهی پایتان هنگام راهرفتن گیر میکند؟
افتادگی مچ پا علتهای مختلفی دارد و همهشان جراحی نمیخواهند. اولین قدم، مشخصکردن علت است.
نقش فیزیوتراپی — چرا اینجا مهمتر از جراحیهای دیگر است
در بیشتر جراحیهای پا، فیزیوتراپی برای بازگرداندن قدرت و دامنهی حرکت است. اینجا یک کار اضافه هم دارد: آموزش مجدد.
عضلهای که تا دیروز پا را به داخل و پایین میبرد، حالا باید پنجه را بالا بیاورد. مغز باید الگوی حرکتی تازهای بسازد و این با تمرین تکرارشونده اتفاق میافتد، نه با گذشت زمان. بیمارانی که این مرحله را جدی نمیگیرند، تاندونِ سالمِ منتقلشده دارند ولی راهرفتنشان بهتر نمیشود.
چه انتظاری واقعبینانه است؟
- واقعبینانه: راهرفتن بدون بریس، برداشتن پنجه از زمین، کاهش زمینخوردن
- واقعبینانه نیست: بازگشت کامل قدرت مثل پای سالم، یا دویدن در سطح قبل از آسیب
- وابسته به شرایط: ورزش سبک، بسته به علت زمینهای و وضعیت عضلات دیگر
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
در انتقال تاندون، جراحی نصف کار است. نصف دیگر در اتاق فیزیوتراپی اتفاق میافتد — جایی که بیمار یاد میگیرد از یک عضله کار تازه بکشد. بیمارانی که این را از روز اول میدانند، نتیجهی بهتری میگیرند.
سؤالهای پرتکرار
انتقال تاندون برای افتادگی مچ پا چقدر مؤثر است؟
در مطالعهای روی ۲۰ بیمار، همه بهجز یک نفر توانستند با الگوی طبیعی راهرفتن و بدون بریس راه بروند، با پیگیری میانگین دوساله.
دوران نقاهت عمل تاندون ترانسفر چقدر است؟
طولانیتر از جراحیهای معمول پا، چون هم تثبیت تاندون زمان میبرد و هم آموزش مجدد حرکتی. برنامهی دقیق را جراح تعیین میکند.
بعد از عمل باز هم به بریس نیاز دارم؟
هدف جراحی دقیقاً همین است که نیاز به بریس برداشته شود. در مطالعهی بالا، همهی بیماران بهجز یک نفر بدون بریس راه رفتند.
آیا این عمل قدرت پا را کامل برمیگرداند؟
نه. هدف، برداشتن پنجه از زمین و راهرفتن ایمن است، نه بازگرداندن قدرت کامل.
خطر پارگی تاندون منتقلشده چقدر است؟
در مطالعهی یادشده هیچ موردی از پارگی، عفونت یا درد تاندون منتقلشده گزارش نشد. یک بیمار بهخاطر شلشدن تاندون جراحی دوباره شد.
چه زمانی نباید سراغ این جراحی رفت؟
وقتی آسیب عصبی تازه است و احتمال بازگشت خودبهخودی وجود دارد، یا وقتی عضلهی دهنده خودش ضعیف است.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
افتادگی مچ پا همیشه دائمی نیست
قبل از هر تصمیمی، علت و میزان آسیب عصب باید مشخص شود.
منابع
