فیلم: دلیل بلند بودن انگشت دوم پا و جراحی

دلیل بلند بودن انگشت دوم پا در بیشتر افراد یک تفاوت ساختاری در طول استخوان‌هاست، نه بیماری؛ کلیولند کلینیک می‌نویسد انگشت دوم در بسیاری از افراد بلندترین انگشت پاست. این بلندی تا وقتی درد نداشته باشد درمانی نمی‌خواهد. مشکل وقتی شروع می‌شود که انگشت بلند در کفش فشار بخورد و خم و چکشی شود، یا بار راه‌رفتن را روی سر استخوان پشتش بیندازد و درد جلوی پا بسازد.

این وضعیت اغلب کنار انحراف شست پا (هالوکس والگوس) دیده می‌شود، چون شستِ منحرف جای انگشت دوم را تنگ می‌کند. در این صفحه فیلم جراحی اصلاح انحراف شست پا و بلندی انگشتان میانی را می‌بینید و توضیح می‌دهم چه کسی واقعاً به جراحی انگشت دوم پا نیاز دارد و چه کسی نه.

دلیل بلند بودن انگشت دوم پا چیست؟

هر انگشت پا روی یک استخوان بلند کف‌پایی (متاتارس) سوار است. وقتی استخوان کف‌پایی دوم نسبت به اولی بلندتر باشد یا شست کوتاه‌تر باشد، نوک انگشت دوم جلوتر از شست قرار می‌گیرد. این الگو که به آن «انگشت مورتون» هم می‌گویند شایع است؛ کلیولند کلینیک می‌گوید انگشت دوم اغلب بلندترین انگشت پاست و همین آن را مستعد بعضی مشکلات می‌کند.

علت دوم «بلندتر دیده‌شدن» است، نه بلندتر بودن. در هالوکس والگوس شست به سمت انگشت دوم می‌چرخد و کوتاه‌تر به نظر می‌رسد. StatPearls توضیح می‌دهد این انحراف با ازدحام و سوار شدن انگشتان کناری، پینه و میخچه همراه است و فشار را به سر استخوان‌های کف‌پایی کوچک، به‌ویژه دومی، منتقل می‌کند. طبق همان منبع هالوکس والگوس زمینه‌ی خانوادگی دارد و کفش نامناسب بیشتر تشدیدکننده است تا علت اصلی.

یک مقایسه‌ی ساده کمک می‌کند: اگر از کودکی انگشت دوم بلندتر بوده و درد ندارید، این فقط شکل پای شماست. اما اگر انگشت دوم کم‌کم خمیده‌تر شده یا روی انگشت کناری سوار شده، باید دنبال علت فعال بود؛ StatPearls پارگی صفحه‌ی کف مفصل انگشت دوم و سوار شدن آن روی شست را از عوارض هالوکس والگوس می‌داند.

انگشت دوم بلند چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

انگشت بلندتر اولین جایی است که به نوک کفش می‌خورد. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) می‌گوید کفشی که به سمت نوک تنگ می‌شود انگشتان کوچک را به حالت خمیده هل می‌دهد و با گذشت زمان عضلات دیگر نمی‌توانند انگشت را صاف کنند؛ نتیجه انگشت چکشی است. کلیولند کلینیک هم انگشت مالت، یعنی خمیدگی بند آخر، را بیشتر در انگشت دوم می‌بیند، دقیقاً چون این انگشت اغلب بلندترین است.

مشکل دوم درد جلوی پاست. کلیولند کلینیک بلندتر بودن انگشت دوم از شست را جزو عوامل خطر متاتارسالژیا (درد کف جلوی پا) می‌آورد؛ دردی تیز، سوزشی یا مبهم زیر پنجه که گاهی با بی‌حسی یا گزگز انگشتان و احساس «سنگ‌ریزه در کفش» همراه است.

نشانه‌هایی که AAOS برای انگشت چکشی می‌شمارد: درد هنگام حرکت یا با کفش، ورم و قرمزی، ناتوانی در صاف‌کردن انگشت، و پینه یا میخچه روی مفصل میانی یا نوک انگشت. اگر چند انگشت هم‌زمان خم شده‌اند، شکل دیگری به نام انگشت چنگالی مطرح است که در انگشت چنگالی پا (Claw Toe): علائم و درمان توضیح داده‌ام.

در فیلم جراحی انگشت دوم پا چه چیزی می‌بینید؟

فیلم این صفحه یک عمل ترکیبی است: اصلاح انحراف شست پا و هم‌زمان اصلاح انگشتان میانی بلند. منطق انجام هم‌زمان این است که اگر فقط شست صاف شود و انگشت دوم خمیده و بلند بماند، فشار جلوی پا حل نمی‌شود؛ و اگر فقط انگشت دوم اصلاح شود، شستِ منحرف دوباره جای آن را تنگ می‌کند و فشار را به آن برمی‌گرداند.

در اصلاح شست، طبق NHS جراح برجستگی را برمی‌دارد، استخوان شست را برش می‌دهد و صاف می‌کند و با وسیله‌ی فلزی ثابت می‌کند؛ به این روش استئوتومی می‌گویند. برای انگشتان کوچک، AAOS سه روش را نام می‌برد: انتقال تاندون از زیر به روی انگشت، بلند کردن تاندون سفت‌شده، و برداشتن قسمت کوچکی از استخوان مفصل انگشت و جوش دادن آن با سیم، پین یا پلاک. برداشتن این قسمت کوچک، طول انگشت را هم کمی کم می‌کند.

انتخاب روش به نرمی یا سفتی انگشت بستگی دارد. AAOS می‌گوید انگشت چکشیِ هنوز نرم در مراحل اول به کفش و تمرین جواب می‌دهد و جراحی برای انگشت سفت یا مقاوم به درمان است. جزئیات تصمیم و نقاهت هفته‌به‌هفته‌ی کوتاه‌کردن انگشت را در عمل کوتاه کردن انگشت پا: از تصمیم تا پایان نقاهت نوشته‌ام.

درمان بدون جراحی انگشت دوم بلند چیست؟

AAOS برای انگشت چکشیِ نرم کفشی را توصیه می‌کند که حدود ۱٫۳ سانتی‌متر (نیم اینچ) از بلندترین انگشت بلندتر باشد و جلوپنجه‌ی نرم و جادار داشته باشد. یعنی اندازه‌ی کفش را بر اساس انگشت دوم انتخاب کنید، نه شست. طبق همان منبع کفش پاشنه‌بلند پا را به جلو می‌راند و مشکل را بدتر می‌کند.

تمرین کشش دستی انگشت، جمع‌کردن حوله با انگشتان پا، و پد و بالشتک‌های محافظ هم از توصیه‌های AAOS است. برای درد جلوی پا، کلیولند کلینیک استراحت و یخ، کفی نرم، پد متاتارس و کفش ورزشی یا کفش با کف غلتان را پیشنهاد می‌کند. همان منبع می‌گوید انگشت مالت در بیشتر موارد با درمان محافظه‌کارانه بهتر می‌شود، هرچند زمان و پشتکار می‌خواهد.

اگر هم‌زمان انحراف شست دارید، NHS کفش پهن با پاشنه‌ی کوتاه و کف نرم، پد بونیون، کمپرس یخ و مسکن ساده را توصیه می‌کند و از کفش نوک‌تیز و تنگ برحذر می‌دارد. این اقدامات شکل استخوان را عوض نمی‌کنند، اما درد را کم می‌کنند. برای شناخت کامل انحراف شست، هالوکس والگوس چیست؟ علائم، علت و درمان را ببینید.

نقاهت بعد از جراحی انگشت دوم و شست پا چقدر است؟

برای جراحی انگشتان کوچک، AAOS می‌گوید معمولاً بلافاصله می‌شود روی پا وزن گذاشت، ولی تا ۴ تا ۶ هفته سفتی، ورم و قرمزی انگشت طبیعی است و فعالیت در این مدت باید محدود بماند.

وقتی اصلاح شست هم انجام شده، نقاهت طولانی‌تر است. NHS این بازه‌ها را می‌دهد: دست‌کم ۲ هفته استراحت با پای بالا، ۶ تا ۸ هفته رانندگی نکردن، ۲ تا ۱۲ هفته دوری از کار بسته به نوع شغل، و ۳ تا ۶ ماه دوری از ورزش. NHS همچنین هشدار می‌دهد انگشت ممکن است بعد از عمل ضعیف‌تر یا سفت‌تر شود، کاملاً صاف نماند و انحراف دوباره برگردد.

این‌ها را قبل از تصمیم بدانید، نه بعد از عمل. برای بیماری که انگشت دومش سال‌ها در کفش پینه و درد ساخته، این دوره معمولاً ارزشش را دارد؛ برای کسی که فقط از ظاهر پا ناراضی است، معمولاً نه.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر انگشت دوم با کفش مناسب هم درد دارد، پینه یا میخچه‌ی نوک یا روی مفصلش مدام برمی‌گردد، انگشت دیگر با دست صاف نمی‌شود، یا روی انگشت کناری سوار شده، معاینه شوید. NHS جراحی انحراف شست را برای وقتی مطرح می‌کند که بسیار دردناک است یا زندگی روزمره را مختل کرده؛ همین معیار برای انگشتان کوچک هم منطقی است.

درد جلوی پا همراه با بی‌حسی یا گزگز انگشتان، و هر زخم یا تغییر رنگ روی انگشت را زودتر نشان دهید؛ کلیولند کلینیک زخم انگشت را از نشانه‌های انگشت مالت می‌داند. اگر دیابت دارید، صبر نکنید، چون زخم کوچک روی انگشت خمیده ممکن است دیر حس شود.

پرسش‌های متداول

دلیل بلند بودن انگشت دوم پا چیست؟

در بیشتر افراد، بلندتر بودن استخوان کف‌پایی دوم یا کوتاه‌تر بودن شست؛ یک تفاوت ساختاری که بیماری نیست. گاهی هم انحراف شست باعث می‌شود انگشت دوم بلندتر به نظر برسد.

آیا انگشت دوم بلند نیاز به جراحی دارد؟

تا وقتی درد، پینه‌ی مکرر یا خمیدگی ندارد، خیر. درمان اول کفش بلندتر با پنجه‌ی جادار، پد و کفی است. جراحی برای انگشت خمیده‌ی سفت یا درد مقاوم به این درمان‌هاست.

جراحی انگشت دوم پا چگونه انجام می‌شود؟

بسته به مشکل: انتقال یا بلند کردن تاندون، یا برداشتن قسمت کوچکی از استخوان مفصل انگشت و ثابت کردن آن با سیم یا پین. اگر انحراف شست هم باشد، معمولاً هم‌زمان اصلاح می‌شود.

بلند بودن انگشت سوم پا هم همین حکم را دارد؟

بله. انگشتان میانی بلند، چه دوم چه سوم، همین مسیر را دارند: بدون علامت درمان نمی‌خواهند و وقتی چکشی یا دردناک شوند، اول با کفش و پد و در صورت لزوم با جراحی درمان می‌شوند.

بعد از عمل انگشت پا کِی می‌توان راه رفت؟

در جراحی انگشتان کوچک، طبق AAOS معمولاً بلافاصله می‌شود وزن گذاشت، ولی ورم و سفتی تا ۴ تا ۶ هفته می‌ماند. اگر شست هم اصلاح شده، NHS دست‌کم ۲ هفته استراحت با پای بالا و ۶ تا ۸ هفته پرهیز از رانندگی را ذکر می‌کند.

منابع

1. Hammer Toe — OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeons
2. Metatarsalgia — Cleveland Clinic
3. Mallet Toe — Cleveland Clinic
4. Hallux Valgus — StatPearls, NCBI Bookshelf
5. Bunions — NHS