پاسخ کوتاه: کفش نامناسب بهندرت بهتنهایی مچ پا را خراب میکند، اما کاری میکند که هر قدم شما کمی از حالت طبیعی خارج شود. چند هزار قدم در روز، این «کمی» را به درد مزمن تبدیل میکند. سه ویژگی بیشترین نقش را دارند: پاشنهی شل، کف بیش از حد نرم یا بیش از حد سفت، و پاشنهی بلند.
کدام ویژگی کفش بیشترین فشار را به مچ پا میآورد؟
پاشنهی شل، مهمترین عامل است. قسمت پشتی کفش وظیفه دارد پاشنه را در جای خود نگه دارد؛ وقتی این قسمت نرم و بیفرم باشد، پاشنه در هر قدم کمی میچرخد و رباطهای مچ پا باید این چرخش را مهار کنند.
دومین عامل، کف بیش از حد نرم است. کفشی که از وسط بهراحتی تا میشود، حین قدمبرداشتن پیچ میخورد و ثبات پا را کم میکند. آزمون سادهاش این است: کفش را از دو سر بگیرید و بپیچانید؛ اگر مثل حوله میپیچد، برای پیادهروی طولانی مناسب نیست.
سومین عامل، پاشنهی بلند است. پاشنهی بلند مرکز فشار را به جلوی پا میبرد، ساق را کوتاهشده نگه میدارد و تعادل مچ پا را روی سطح ناهموار سختتر میکند.
| ویژگی کفش | اثر آن بر مچ پا |
|---|---|
| پاشنهی شل و بیفرم | چرخش پاشنه در هر قدم و فشار روی رباطها |
| کف بیش از حد نرم و پیچخور | کاهش ثبات، بهخصوص روی سطح ناهموار |
| پاشنهی بلند | انتقال فشار به جلوی پا و کاهش تعادل |
| کف ساییده از یک سمت | تحمل وزن در وضعیت چرخیده |
| کفش تنگ در ناحیهی انگشتان | تغییر ناخودآگاه الگوی راه رفتن |
کفش فرسوده چه فرقی با کفش نامناسب دارد؟
کفش فرسوده، کفشی است که روزی مناسب بوده. وقتی کف آن از یک سمت ساییده شود، هر قدم شما را به همان سمت هل میدهد. این یعنی مچ پا دائماً در وضعیتی کمی چرخیده وزن را تحمل میکند.
بیشتر بیماران کفش را وقتی عوض میکنند که ظاهرش خراب شود، در حالی که فرسودگی کاربردی خیلی زودتر اتفاق میافتد. معیار درست، وضعیت کف و پاشنه است، نه رویهی کفش.
نگاهکردن به کف کفشهای چند ماه گذشته، یکی از سریعترین راههای فهمیدن الگوی راه رفتن شماست — و اغلب اولین چیزی است که در معاینه از بیمار میخواهم.
یک قاعدهی ساده که به بیمارانم میگویم: اگر کفشی را بیش از یک سال روزانه پوشیدهاید، احتمالاً دیگر همان کفشی نیست که خریدید. مواد کف کفش با هر قدم کمی فشرده میشوند و بعد از چند هزار قدم، بازگشتپذیریشان را از دست میدهند — بدون اینکه از بیرون چیزی معلوم باشد.
یک: پشت کفش را با انگشت فشار دهید؛ اگر بهراحتی تو میرود، پاشنه را نگه نمیدارد. دو: کفش را بپیچانید؛ باید مقاومت کند. سه: کفش را خم کنید؛ باید فقط از ناحیهی پنجه خم شود، نه از وسط.
درد مچ پا با تغییر کفش بهتر نشد؟
بررسی رباط و تاندون مشخص میکند علت اصلی کجاست.
چطور بفهمم کفشم مقصر درد است؟
سرنخ اول، ارتباط زمانی است. اگر درد از زمان تغییر کفش شروع شده یا فقط با یک جفت کفش خاص بروز میکند، پاسخ روشن است.
سرنخ دوم، محل درد است. دردی که در سمت خارجی مچ پا و بعد از راه رفتن طولانی بیشتر میشود، معمولاً با بیثباتی و کفش شل میخواند.
سرنخ سوم، آزمون عملی: دو هفته با کفش مناسب راه بروید. اگر درد کم شد، جواب گرفتهاید. اگر تغییری نکرد، مشکل جای دیگری است و باید بررسی شود.
کفش مناسب برای مچ پای دردناک چه ویژگی دارد؟
پاشنهی محکم که با فشار انگشت تو نرود، کف نهچندان نرم که فقط از ناحیهی پنجه خم شود، و بندی یا قابل تنظیم بودن تا پا داخل کفش سر نخورد.
پاشنهی کوتاه و پهن بهتر از پاشنهی صاف و کاملاً بدون ارتفاع است؛ کمی ارتفاع پاشنه، کشش روی تاندون آشیل را کم میکند.
و فضای کافی برای انگشتان. کفش تنگ، هم انگشتان را تغییر شکل میدهد هم باعث میشود ناخودآگاه الگوی راه رفتنتان را عوض کنید.
اگر صافی کف پا هم دارید، انتخاب کفش سختگیرانهتر میشود: کفش باید علاوه بر پاشنهی محکم، جای کافی برای کفی طبی داشته باشد. توضیح کامل انتخاب کفش در صافی کف پا را در مقالهی آیا کفی طبی پای صاف را درمان میکند نوشتهام.
وقتی مچ پا سابقهی پیچخوردگی دارد چه؟
مچ پایی که یک بار پیچ خورده، تا مدتها حس عمقیاش ضعیفتر است؛ یعنی مغز دیرتر میفهمد پا در حال چرخیدن است. در این وضعیت، کفش شل یعنی حذف آخرین خط دفاعی.
برای این گروه، کفش با ساقهی بلندتر یا بریس در فعالیتهای پرخطر منطقی است. اما بریس جایگزین تمرین نیست؛ تمرین تعادل همان چیزی است که حس عمقی را برمیگرداند.
کفی طبی هم همین حکم را دارد. کفی برای اصلاح مشکل راستای پا، مثل صافی کف پا، تجویز میشود و جای تمرین تعادلی و تقویتی را نمیگیرد. اینکه پای شما کفی لازم دارد یا نه را در مقالهی چه موقع باید از کفی طبی استفاده کرد؟ توضیح دادهام.
اگر مچ پایتان بارها و بدون ضربهی جدی میپیچد، مسئله فراتر از کفش است. این وضعیت را در مقالهی بازسازی رباط مچ پا توضیح دادهام.
کفش ورزشی چطور انتخاب شود؟
کفش را آخر روز امتحان کنید، چون پا در طول روز کمی متورم میشود و کفشی که صبح اندازه است ممکن است عصر تنگ باشد.
کفش دویدن، کفش پیادهروی و کفش ورزشهای سالنی سه چیز متفاوتاند. ورزشهایی که تغییر جهت ناگهانی دارند به کفشی با ثبات جانبی بیشتر نیاز دارند.
و کفش ورزشی عمر مشخصی دارد. وقتی فنریت کف از بین رفت، حتی اگر ظاهرش سالم باشد، دیگر ضربه را جذب نمیکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر درد مچ پا بیش از چند هفته با وجود تغییر کفش ادامه دارد، اگر تورم مکرر دارید، یا اگر احساس میکنید مچ پایتان قابل اعتماد نیست و خالی میکند، بررسی لازم است.
درد شبانه، بیحسی، یا ناتوانی در تحمل وزن هم نشانههایی هستند که نباید منتظر بمانند.
هدف بررسی این است که معلوم شود مشکل از رباط است، از تاندون، یا از خودِ مفصل — چون درمان هر سه متفاوت است.
نظر دکتر علیرضا صحرانورد
جراح ارتوپدی پا و مچ پا
بیشتر بیمارانی که با درد مزمن مچ پا میآیند، هیچوقت کف کفششان را نگاه نکردهاند. گاهی جواب همانجاست و درمان با یک خرید ساده شروع میشود.
پرسشهای متداول
کفش پاشنهبلند حتماً باعث درد مچ پا میشود؟
نه لزوماً، اما استفادهی طولانی و روزمره احتمال درد و پیچخوردگی را بالا میبرد.
کفش ورزشی را هر چند وقت باید عوض کرد؟
وقتی فنریت کف از بین رفت یا کف از یک سمت ساییده شد؛ ظاهر سالم معیار خوبی نیست.
کفش طبی آماده برای درد مچ پا کافی است؟
برای بسیاری از بیماران بله، اما اگر درد ادامه یابد باید علت اصلی بررسی شود.
دمپایی و صندل برای استفادهی روزانه مناسب است؟
برای مسافت کوتاه اشکالی ندارد، اما برای ایستادن و راه رفتن طولانی ثبات کافی ندارد.
بریس مچ پا بهتر از کفش مناسب است؟
بریس برای فعالیتهای پرخطر و بیثباتی مشخص کاربرد دارد؛ جایگزین کفش مناسب و تمرین تعادل نیست.
سؤال شما اینجا نبود؟ مستقیم از دکتر بپرسید؛ پاسخ تا ۲ روز پیامک میشود.
برای معاینهی درد مچ پا وقت بگیرید
معاینه و بررسی الگوی راه رفتن، مسیر درمان را روشن میکند.
منابع
