انگشت چکشی پا: علت، علائم و درمان

انگشت چکشی یعنی یکی از انگشتان دوم، سوم یا چهارم پا در مفصل میانی به پایین خم شده و شکلی شبیه چکش پیدا کرده است. طبق StatPearls بیشتر از همه انگشت دوم را درگیر می‌کند، در زنان شایع‌تر است و با افزایش سن بیشتر دیده می‌شود.

علت اصلی عدم تعادل عضلات و تاندون‌های انگشت است که کفش تنگ، نوک‌باریک و پاشنه‌بلند آن را بدتر می‌کند.

مهم‌ترین نکته این است که به گفته‌ی آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) انگشت چکشی در ابتدا انعطاف‌پذیر است و با کارهای ساده کنترل می‌شود، ولی اگر رها شود سفت می‌شود و ممکن است به جراحی برسد. در این مقاله تفاوت آن با انگشت چنگالی، علائم، درمان بدون جراحی، جراحی و دوران نقاهت را توضیح می‌دهم.

انگشت چکشی چیست و چه فرقی با انگشت چنگالی دارد؟

هر انگشت کوچک پا سه مفصل دارد: مفصل ته انگشت که به کف پا وصل است، مفصل میانی، و مفصل نزدیک ناخن. طبق StatPearls، در انگشت چکشی خمیدگی اصلی در مفصل میانی است؛ مفصل نزدیک ناخن صاف یا کمی رو به بالاست و مفصل ته انگشت طبیعی یا کمی رو به بالاست. نتیجه برآمدگی روی مفصل میانی است که به کفش می‌خورد.

دو بدشکلی دیگر شبیه آن هستند و اغلب با آن اشتباه می‌شوند. در انگشت چنگالی، طبق StatPearls، مفصل میانی و مفصل نزدیک ناخن هر دو خم‌اند و مفصل ته انگشت رو به بالا کشیده شده؛ معمولاً شدیدتر است و چند انگشت را با هم درگیر می‌کند. در انگشت «مالت» فقط مفصل نزدیک ناخن خم است.

اگر همه‌ی انگشتان مثل چنگال جمع شده‌اند، انگشت چنگالی پا را بخوانید.

این مشکل کم نیست. StatPearls و کلیولند کلینیک هر دو می‌گویند انگشت چکشی تا ۲۰ درصد مشکلات پا و مچ پا را تشکیل می‌دهد. بیشتر بیمارانی که با آن به مطب می‌آیند، شکایت اصلی‌شان ظاهر انگشت نیست؛ درد روی مفصل میانی در کفش و پینه‌ای است که هر بار برمی‌گردد.

علت انگشت چکشی چیست؟

AAOS علت اصلی را عدم تعادل عضلات می‌داند که به تاندون‌ها و مفصل‌های انگشت فشار می‌آورد. کفش نقش پررنگی دارد: کفشی که به سمت نوک تنگ می‌شود انگشتان را در حالت خم نگه می‌دارد، و به گفته‌ی AAOS کفش پاشنه‌بلند پا را به جلو می‌راند و انگشتان را به کفش فشار می‌دهد، که فشار و خمیدگی انگشت را بیشتر می‌کند.

عوامل دیگری هم در کارند. StatPearls متاتارس بلند، انحراف شست پا (هالوکس والگوس)، دیابت، بیماری‌های التهابی مفاصل، بیماری‌های عصبی‌عضلانی و کف پای صاف را نام می‌برد. کلیولند کلینیک کف پای گود، انگشتان بلند، آرتریت روماتوئید و بونیون را هم اضافه می‌کند. به همین دلیل در معاینه فقط به انگشت نگاه نمی‌کنم؛ شکل کل پا را هم بررسی می‌کنم.

یک باور رایج را هم باید اصلاح کرد: پینه و میخچه علت انگشت چکشی نیستند، نتیجه‌ی آن‌اند. AAOS توضیح می‌دهد پینه از فشار کفش روی انگشت خم‌شده ایجاد می‌شود. پس برداشتن پینه بدون کم‌کردن فشار، فقط مدت کوتاهی خیال راحت می‌دهد.

علائم انگشت چکشی چیست و از کجا بفهمیم انعطاف‌پذیر است؟

AAOS این علائم را برمی‌شمارد: درد هنگام حرکت انگشت یا پوشیدن کفش، ورم یا قرمزی، ناتوانی در صاف‌کردن انگشت، سختی راه‌رفتن، و پینه یا میخچه. StatPearls محل معمول پینه را روی مفصل میانی در پشت انگشت می‌داند و می‌گوید درد زیر سر متاتارس در کف پا می‌تواند نشانه‌ی درگیری مفصل ته انگشت باشد. کلیولند کلینیک هم درد را معمولاً روی انگشت یا زیر پنجه‌ی پا توصیف می‌کند.

کلیولند کلینیک سه مرحله تعریف می‌کند: انعطاف‌پذیر، که انگشت هنوز حرکت می‌کند؛ نیمه‌سفت، که انگشت سفت شده و به‌سختی صاف می‌شود؛ و سفت، که انگشت در حالت خم قفل شده و اصلاً صاف نمی‌شود. StatPearls یک محک ساده می‌دهد: انگشت انعطاف‌پذیر معمولاً در ایستادن خم می‌شود و با صاف‌کردن آرام با دست اصلاح می‌شود.

تشخیص با معاینه است و طبق AAOS عکس رادیولوژی برای دیدن وضعیت استخوان و مفصل گرفته می‌شود. AAOS تأکید می‌کند که اگر دیابت دارید، ممکن است آزمایش‌های بیشتری لازم شود، چون زخم روی انگشت خم‌شده در این بیماران اهمیت بیشتری دارد.

درمان انگشت چکشی بدون جراحی چیست؟

قدم اول کفش است. AAOS توصیه می‌کند کفش حدود ۱٫۳ سانتی‌متر (نیم اینچ) از بلندترین انگشت پا بلندتر باشد، که در بسیاری از افراد انگشت دوم است، و جای پنجه‌ی نرم و جاداری داشته باشد. StatPearls کفش با پنجه‌ی پهن و پرهیز از کفش پاشنه‌بلند را پایه‌ی درمان غیرجراحی می‌داند.

تمرین هم کمک می‌کند. AAOS کشش آرام انگشتان با دست، برداشتن اشیای کوچک از زمین با انگشتان پا، و جمع‌کردن حوله با انگشتان را برای کشش و تقویت عضلات پا پیشنهاد می‌کند. پد و بالشتک محافظ و بند انگشت هم فشار را کم می‌کنند.

StatPearls بستن یا نوارپیچی انگشت را فقط برای انگشت انعطاف‌پذیر مفید می‌داند و کفی طبی را هم به فهرست اضافه می‌کند.

صبور باشید؛ کلیولند کلینیک می‌گوید ممکن است چند هفته طول بکشد تا تغییری ببینید. این درمان‌ها درد و فشار را کم می‌کنند و جلوی پیشرفت را می‌گیرند، ولی انگشتی را که کاملاً سفت شده صاف نمی‌کنند. AAOS هشدار می‌دهد اگر دیابت، گردش خون ضعیف یا بی‌حسی پا دارید، قبل از هر درمان خانگی با پزشک مشورت کنید.

جراحی انگشت چکشی کِی لازم است و نقاهت آن چقدر است؟

طبق کلیولند کلینیک، جراحی معمولاً وقتی پیشنهاد می‌شود که درمان‌های دیگر درد را کم نکرده‌اند یا راه‌رفتن بسیار دردناک است. نوع عمل به انعطاف انگشت بستگی دارد. StatPearls برای انگشت انعطاف‌پذیر آزادسازی یا انتقال تاندون را توصیف می‌کند و برای انگشت سفت، برداشتن بخشی از مفصل میانی یا جوش‌دادن آن مفصل. AAOS هم بلندکردن تاندون، انتقال تاندون و جوش‌دادن مفصل با پین یا پلاک را نام می‌برد.

طبق AAOS بعد از جراحی ممکن است تا ۴ تا ۶ هفته سفتی، ورم و قرمزی انگشت باقی بماند. StatPearls عوارضی مثل بی‌حسی، عفونت، ورم طولانی و برگشت بدشکلی را ذکر می‌کند و میزان برگشت را تا ۱۰ درصد گزارش می‌کند؛ پس کفش مناسب بعد از عمل هم ادامه پیدا می‌کند.

مراقبت‌های بعد از عمل را در مراقبت‌های پس از جراحی بونیون و انگشت چکشی و نمونه‌ی واقعی عمل را در فیلم جراحی اصلاح بدشکلی انگشت پا ببینید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

کلیولند کلینیک توصیه می‌کند اگر هر تغییری در انگشتان پا دیدید، به‌ویژه همراه با درد، سفتی یا سختی راه‌رفتن، معاینه شوید و یادآوری می‌کند که درد روزانه‌ی پا طبیعی نیست. زودتر آمدن مزیت واقعی دارد: تا وقتی انگشت انعطاف‌پذیر است، طبق AAOS با کارهای ساده کنترل می‌شود.

این موارد را جدی‌تر بگیرید: انگشتی که دیگر با دست صاف نمی‌شود، پینه‌ای که با وجود کفش مناسب برمی‌گردد، زخم یا قرمزی روی مفصل میانی، و هر مشکل انگشت در کسی که دیابت، گردش خون ضعیف یا بی‌حسی پا دارد. در این بیماران AAOS صریح می‌گوید پیش از هر درمان خانگی با پزشک صحبت کنید.

پرسش‌های متداول

آیا انگشت چکشی بدون جراحی درمان می‌شود؟

تا وقتی انگشت انعطاف‌پذیر است، کفش مناسب، پد، نوارپیچی و تمرین درد را کم می‌کنند و جلوی پیشرفت را می‌گیرند. طبق AAOS انگشتی که رها شود ممکن است سفت شود و آن وقت جراحی لازم شود.

انگشت چکشی با انگشت چنگالی چه فرقی دارد؟

در انگشت چکشی مفصل میانی خم است. در انگشت چنگالی مفصل میانی و نوک هر دو خم‌اند و ته انگشت رو به بالا کشیده شده و معمولاً چند انگشت درگیرند.

بند یا آتل برای انگشت چکشی مفید است؟

برای انگشت انعطاف‌پذیر، بله. StatPearls نوارپیچی و بستن انگشت را در این مرحله مفید می‌داند. انگشتی که سفت شده با بند صاف نمی‌شود و بند فقط فشار را کم می‌کند.

نقاهت جراحی انگشت چکشی چقدر است؟

طبق AAOS سفتی، ورم و قرمزی انگشت ممکن است تا ۴ تا ۶ هفته بماند. StatPearls برگشت بدشکلی را تا ۱۰ درصد گزارش می‌کند، پس کفش مناسب بعد از عمل هم مهم است.

چه کفشی برای انگشت چکشی مناسب است؟

کفشی حدود ۱٫۳ سانتی‌متر بلندتر از بلندترین انگشت با پنجه‌ی نرم و جادار، طبق AAOS. کلیولند کلینیک توصیه می‌کند کفش را آخر روز که پا کمی ورم دارد امتحان کنید و با آن کمی راه بروید.

آیا پینه روی انگشت باعث انگشت چکشی می‌شود؟

نه، برعکس است. طبق AAOS پینه نتیجه‌ی فشار کفش روی انگشت خم‌شده است. برای اینکه پینه برنگردد باید فشار را کم کرد، نه فقط پینه را برداشت.

منابع

1. Hammer Toe — OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeons
2. Hammertoe — StatPearls, NCBI Bookshelf
3. Hammertoes: What It Is, Causes, Relief & Treatment — Cleveland Clinic